II UK 293/13

Sygn. akt II UK 293/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 lutego 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Beata Gudowska (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku W. C.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o prawo do emerytury,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 11 lutego 2014 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 5 lutego 2013 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Pozwany odmówił wnioskodawcy W. C. prawa do emerytury na podstawie

art. 184 w związku z art. 32 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wobec niewykazania 15 lat pracy w

szczególnych warunkach; do pracy tej nie zaliczył też okresu zasadniczej służby

wojskowej od 27 października 1973 r. do 13 października 1975 r.

2

Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z 11 maja 2012 r. zmienił decyzję pozwanego

i przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury od 17 stycznia 2011 r. (ukończenia

60 lat). Rozstrzygnął między innymi, że okres zasadniczej służby wojskowej

należało zaliczyć do okresu pracy w szczególnych warunkach. Przypadał w trakcie

zatrudnienia ubezpieczonego na stanowisku pracy w szczególnych warunkach.

Podstawę prawną stanowiły przepisy art. 105, art. 106 i art. 108 ust. 1 ustawy z 21

listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony. W art. 108 ust. 1 uregulowano

zaliczenie okresu odbytej służby wojskowej do wszelkich uprawnień związanych z

zatrudnieniem pracowników, którzy po odbyciu służby podjęli – w zakreślonym

ustawowo terminie – zatrudnienie w tym samym zakładzie pracy, w którym byli

zatrudnieni przed powołaniem do służby, albo w tej samej gałęzi pracy. Ponadto § 5

rozporządzenia z 22 listopada 1968 r. w sprawie szczególnych uprawnień żołnierzy

i ich rodzin (wykonawczego do ustawy z 21 listopada 1967 r. – art. 108 ust. 4)

stanowił, iż żołnierzowi, który podjął zatrudnienie wlicza się czas odbywania służby

wojskowej do okresu zatrudnienia w zakładzie pracy, w którym podjął zatrudnienie,

w zakresie wszelkich uprawnień związanych z zatrudnieniem w tym zakładzie oraz

w zakresie szczególnych uprawnień uzależnionych od wykonywania pracy na

określonym stanowisku lub w określonym zawodzie. Z tej regulacji wynika, że

wlicza się także uprawnienia z zabezpieczenia społecznego w zakresie

szczególnych uprawnień uzależnionych od wykonywania pracy na określonym

stanowisku lub w określonym zawodzie, a zatem również z § 4 rozporządzenia z 7

lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w

szczególnych warunkach. Sąd Apelacyjny wyrokiem z 5 lutego 2013 r. oddalił

apelację pozwanego.

W skardze kasacyjnej organ rentowy zarzucił naruszenie art. 184 w związku

z art. 32 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych w związku z art. 108 i art. 106 ustawy 21 listopada

1967 r. o powszechnym obowiązku obrony, przez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie, polegające na przyjęciu przez Sąd drugiej instancji, iż do stażu pracy

w szczególnych warunkach zaliczony został okres odbywania służby wojskowej,

tj. okres od 27 października 1973 r. do 13 października 1975 r.

3

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stanowisko pozwanego miało swoje racje, gdyż w orzecznictwie Sądu

Najwyższego zachodziła rozbieżność w kwestii uznawania okresów zasadniczej

służby wojskowej jako zatrudnienia w szczególnych warunkach. Podsumowaniem

było niejako pytanie prawne jakie w trybie art. 39817

§ 1 k.p.c. zwykły skład Sądu

Najwyższego zadał powiększonemu składkowi tego Sądu (w sprawie II UK 349/12)

– Czy okres zasadniczej służby wojskowej podlega zaliczeniu do okresu pracy w

szczególnych warunkach, wymaganego do nabycia prawa do emerytury na

podstawie art. 184 w związku z art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z

2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.)?

Skład siedmiu sędziów 16 października 2013 r., w sprawie o sygn. II UZP

6/13, podjął uchwałę: Czas zasadniczej służby wojskowej odbytej w okresie

obowiązywania art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym

obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. Nr 44, poz. 220, w

brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 1974 r.) zalicza się - na warunkach

wynikających z tego przepisu - do okresu pracy wymaganego do nabycia prawa do

emerytury w niższym wieku emerytalnym (art. 184 w związku z art. 32 ust. 1 ustawy

z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Prima facie na podstawie takiej uchwały mogłoby się wydawać, że datą

graniczną zaliczania zasadniczej służby wojskowej jako okresu zatrudnienia w

szczególnych warunkach jest 31 grudnia 1974 r. Jednak nie wynika to z

uzasadnienia tej uchwały. Analiza uzasadnienia uchwały uprawnia jedynie

stwierdzenie, że temporalnie decydował stan prawny, w którym zasadnicza służba

wojskowa została odbyta. Skład powiększony poprzestał w istocie na stwierdzeniu,

że skoro służba wojskowa była pełniona od 23 kwietnia 1971 r. do 1 maja 1973 r.,

to wówczas jasna była regulacja prawna wynikająca z art. 106 i art. 108 ustawy z

1967 r., która wraz z rozporządzeniem wykonawczym nakazywała wliczenie okresu

służby wojskowej do okresu zatrudnienia w zakresie wszelkich uprawnień

związanych z tym zatrudnieniem, jeżeli pracownik po odbyciu tej służby podjął

4

zatrudnienie w tym samym zakładzie pracy, w którym był zatrudniony przed

powołaniem do służby. W uchwale składu powiększonego nie powiedziano, że po

31 grudnia 1974 r. zasadnicza służba wojskowa nie podlega wliczeniu do okresu

zatrudnienia w szczególnych warunkach. Z uchwały nie wynika, że ma to być data

graniczna w zaliczaniu zasadniczej służby wojskowej do pracy w szczególnych

warunkach. Poprzestano na analizie, że w odniesieniu do stan faktycznego w

sprawie, w której zadano pytanie prawne, czyli do okresu służby wojskowej w

latach 1971-73, regulacja prawna nakazuje wliczenie jej do pracy w szczególnych

warunkach. Takie rozstrzygnięcie uchwały oznacza, że inne składy Sądu

Najwyższego powinny samodzielnie wypowiedzieć się co do okresu późniejszego,

jeżeli zasadnicza służba wojskowa była odbywana jeszcze po 31 grudnia 1974 r.

lub w całości później.

Skład rozpoznający obecną skargę kasacyjną akceptuje wykładnię prawa

przyjętą w uchwale składu powiększonego Sądu Najwyższego. Znaczenie ma

bowiem ranga składu, który podjął uchwałę i potrzeba jednolitego orzecznictwa.

Wynika z niej, że w spornej kwestii decydują zasadniczo przepisy regulujące

powszechny obowiązek obrony i to w nich należy poszukiwać odpowiedzi co do

zaliczenia służby wojskowej do okresu pracy w szczególnych warunkach. W

konsekwencji przyjętej w uchwale wykładni w odniesieniu do okresu służby

wnioskodawcy W. C., czyli od 27 października 1973 r. do 13 października 1975 r.,

dalszemu rozważeniu podlega stan prawny po 31 grudnia 1974 r. W ocenie składu

nadal znaczenie ma art. 108 ustawy z 1967 r., który uległ wprawdzie zmianie od 1

stycznia 1975 r., jednak nie tak istotnej, aby powiedzieć, że nastąpiło przełamanie i

ustawodawca chciał z tą datą znieść uprawnienie żołnierzy zasadniczej służby

wojskowej do zaliczenia jej do okresu zatrudnienia uprawniającego do

wcześniejszej emerytury jako okres pracy w szczególnych warunkach. Zmiana art.

108 ustawy z 1967 r. z dniem 1 stycznia 1975 r. wynikała z wejścia w życie Kodeku

pracy (została dokonana na podstawie art. X ust. 2 pkt c ustawy z 26 czerwca 1974

r. Przepisy wprowadzające Kodeks pracy – Dz. U. Nr 24, poz. 142 ze zm.). Zmiana

art. 108 ustawy z 1967 r. nie wprowadziła wówczas w nim radykalnie nowej treści,

która uzasadniałaby stwierdzenie, że zasadnicza służba wojskowa nie podlega już

zaliczeniu do okresu pracy w szczególnych warunkach. Przepis art. 108 ust. 1 dalej

5

stanowił, że „Czas odbywania zasadniczej lub okresowej służby wojskowej wlicza

się pracownikowi do okresu zatrudnienia w zakresie wszelkich uprawnień

związanych z tym zatrudnieniem, jeżeli po odbyciu tej służby podjął on zatrudnienie

w tym samym zakładzie pracy, w którym był zatrudniony przed powołaniem do

służby”. Nadal więc ustawodawca potwierdzał wliczanie pracownikowi okresu

służby wojskowej do zatrudnienia w zakresie wszelkich uprawnień związanych z

tym zatrudnieniem. Kolejna zmiana w ustawie z 1967 r. nastąpiła dopiero na

podstawie ustawy z 28 czerwca 1979 r. o zmianie ustawy o powszechnym

obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. Nr 15, poz. 97).

Przepisy art. 106-108 ustawy z 1967 r. otrzymały wówczas nowe brzmienie. W art.

107 ust. 1 stwierdzono, że „Pracownikowi, który w ciągu trzydziestu dni od

zwolnienia z zasadniczej lub okresowej służby wojskowej podjął pracę, czas

odbywania służby wojskowej wlicza się do okresu zatrudnienia w zakładzie pracy,

w którym podjął pracę, w zakresie wszelkich uprawnień wynikających z Kodeksu

pracy oraz przepisów szczególnych”. W tekście jednolitym z 1967 r. (Dz. U. z 1979

r. Nr 18, poz. 111) regulację tę ujęto w art. 120. Jednak w sprawie objętej skargą

kasacyjną znaczenie ma regulacja z art. 108 w wersji odpowiadającej okresowi

pełnienia służby wojskowej przez wnioskodawcę w latach 1973-75, która nie daje

podstaw do wyłączenia uprzedniego wliczania służby wojskowej do okresu

zatrudnienia w zakresie wszelkich uprawnień związanych z zatrudnieniem. Można

więc zgodzić się ze skarżącym tylko o tyle, że istnieje problem dotyczący daty

końcowej zaliczenia służby wojskowej jako okresu pracy w szczególnych

warunkach, jednak w tej sprawie nie jest on jeszcze aktualny.

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 39814

k.p.c.