V CNP 32/13

Sygn. akt V CNP 32/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 lutego 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

w sprawie z powództwa Towarzystwa Budownictwa Społecznego "N."

Sp. z o.o.

przeciwko Gminie W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 lutego 2014 r.,

skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu

Okręgowego w W.

z dnia 29 grudnia 2011 r.,

1) oddala skargę;

2) zasądza od strony powodowej na rzecz strony pozwanej

kwotę 300 ( trzysta ) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

przed Sądem Najwyższym.

2

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w W., wyrokiem z dnia 6 października 2011 r. zasądził od

strony pozwanej Gminy W. na rzecz strony powodowej Towarzystwa Budownictwa

Społecznego kwotę 2.341,33 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 17 czerwca 2011

r. do dnia zapłaty oraz kwotę 98,43 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. W

pozostałej części oddalił powództwo.

Ustalił, że powód jest właścicielem lokalu położonego przy ul. P. 5/2 w W.

Wyrokiem zaocznym z dnia 28 października 2010 r., Sąd Rejonowy nakazał J. M.,

M. P. i N. D. opuszczenie, opróżnienie i wydanie stronie powodowej lokalu

mieszkalnego położonego w W., przy ul. P. 5/2, ustalając jednocześnie, iż osobom

tym przysługuje uprawnienie do lokalu socjalnego. Pismem złożonym w dniu 11

lutego 2011 r. strona powodowa wezwała stronę pozwaną do wskazania J. M., M. P.

i N. D. lokalu socjalnego. Pismem z 4 marca 2011 r., pozwana poinformowała, że w

chwili obecnej nie jest możliwe dostarczenie wyżej wskazanym osobom lokalu

socjalnego oraz, że zostanie on wskazany zgodnie z opracowanym planem

dostarczania lokali. Pismem, doręczonym w dniu 9 czerwca 2011 r., powód wezwał

pozwaną do zapłaty odszkodowania w kwocie 4.903,75 zł. M. P . zobowiązana

była do zapłaty z tytułu korzystania z lokalu przy ul. P. 5/2 kwot: - 894,86 zł w

grudniu 2010 r., - 455,16 zł w styczniu 2011 r., - 894,86 zł w lutym 2011 r., - 894,86

zł w marcu 2011 r., - 894,86 zł w kwietniu 2011 r. oraz 869,15 zł w maju 2011 r. Na

wyżej wyszczególnione opłaty składały się opłaty z tytułu czynszu regulowanego,

opłaty za ciepłą i zimną wodę, centralne ogrzewanie, eksploatację wind, opłata za

ciepło stałe, ubezpieczenie mieszkania i wywóz śmieci. Wysokość zadłużenia M. P.

wobec powoda z tytułu zajmowania spornego lokalu wynosi co najmniej 37.884,16

zł. M. P. wpłaciła na poczet zabezpieczenia roszczeń powoda kaucję w kwocie

3.068,68 zł.

W ocenie Sądu Rejonowego powództwo było częściowo uzasadnione.

Zgodnie z art. 18 ust. 5 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw

lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego (jedn.

tekst: Dz.U. 2005 r., Nr 31, poz. 266 ze zm. – dalej: „u.o.p.l.”), jeżeli gmina nie

dostarczyła lokalu socjalnego osobie uprawnionej do niego z mocy wyroku

sądowego, właścicielowi przysługuje roszczenie odszkodowawcze do gminy, na

3

podstawie art. 417 k.c. Redakcja art. 18 ust. 5 u.o.p.l. nakazuje traktować

naruszenie obowiązku dostarczenia lokalu socjalnego na podstawie orzeczenia

sądowego, tak jak każde niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy

wykonywaniu władzy publicznej. Odesłanie do art. 417 k.c. wskazuje, iż

odpowiedzialność Gminy jest niezależna od winy. Dla przyjęcia odpowiedzialności

na tej podstawie prawnej wystarczające jest wykazanie, że określony obowiązek

nie został wykonany. Bezprawności działania pozwanej nie uchyla podjęcie przez

organy gminy uchwały w przedmiocie sposobu przyznawania lokali socjalnych.

Niezależnie od tego, pozwana nie przedstawiła żadnych dowodów, że podjęła

określone starania o pozyskanie lokalu socjalnego dla osób zajmujących lokal przy

ul. P. 5/2. W tej sytuacji odpowiedzialność pozwanej co do zasady nie budziła

wątpliwości.

Odpowiedzialność odszkodowawcza gminy za niedostarczenie lokalu

socjalnego jest niezależna od odpowiedzialności odszkodowawczej osób

uprawnionych do lokalu socjalnego, a zajmujących lokal powoda bez tytułu

prawnego. Wobec powyższego kwestia braku zapłaty należności za lokal przez

lokatorów i nie przedstawienie dowodów na dochodzenie od nich roszczeń

związanych z bezumownym korzystaniem z lokalu, nie miała znaczenia dla

rozstrzygnięcia sprawy.

Powód wykazał też, że istniejące zadłużenie M. P. znacznie przekracza

wysokość wpłaconej przez nią kaucji, z której więc powód nie mógł uzyskać

wyrównania szkody. Powód wykazał także, iż wysokość odszkodowania obejmuje

wyłącznie równowartość dotychczas pobieranego czynszu i opłat eksploatacyjnych

z tytułu zajmowanego lokalu. Utracony czynsz najmu oraz koszty eksploatacji

mieszkania, które wobec braku możliwości zawarcia kolejnej umowy najmu,

obciążają ostatecznie powoda, stanowią jego szkodę w rozumieniu art. 361 § 2 k.c.

Sąd pierwszej instancji przyjął, że odpowiedzialność odszkodowawcza

pozwanej powstała dopiero po bezskutecznym upływie terminu do dostarczenia

lokalu socjalnego. Obowiązek zapewnienia lokalu socjalnego wynikał wprawdzie

z orzeczenia sądowego, ale termin wykonania tego obowiązku uzależniony jest od

inicjatywy właściciela lokalu. Termin spełnienia obowiązku gminy osobie

uprawnionej do lokalu socjalnego nie jest oznaczony, ani nie wynika z właściwości

4

zobowiązania w rozumieniu art. 455 k.c. Data uprawomocnienia się orzeczenia

przesądza jedynie o powstaniu obowiązku dostarczenia lokalu socjalnego, a nie

o dacie jego wykonania. Obowiązek ten powinien zostać zatem spełniony

niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do jego wykonania. Powód wezwał pozwaną do

dostarczenia lokalu w dniu 11 lutego 2011 r. Ta powinna zatem wskazać taki lokal

albo przystąpić do wypłaty odszkodowania. Zdaniem Sądu Rejonowego, dla

dostarczenia tego lokalu termin miesięczny jest terminem odpowiednim. Wobec

powyższego powód mógł domagać się odszkodowania równego utraconemu

czynszowi najmu oraz kosztom eksploatacji mieszkania wobec braku możliwości

wynajmu za okres od 11 marca 2011 r. do 31 maja 2011 r. Koszty te, według

obliczeń Sądu Rejonowego, wynoszą łącznie kwotę 2.341,33 zł. Uwzględniając

powyższe kwotę tę zasądził od pozwanej na rzecz powoda, oddalając powództwo

w pozostałej części. O odsetkach od wyżej wskazanej kwoty orzekł na podstawie

art. 481 k.c. w zw. z art. 455 k.c.

Apelacja powoda wniesiona od wyroku Sądu Rejonowego w części

oddalającej powództwo została oddalona wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 29

grudnia 2011 r.

Sąd drugiej instancji uznał za prawidłowe ustalenia faktyczne Sądu pierwszej

instancji oraz podzielił jego ocenę prawną. W szczególności za bezzasadny uznał

zarzut naruszenia art. 455 k.c. Podkreślił, że skorzystanie z uprawnienia do

otrzymania lokalu socjalnego, o którym orzekł sąd na podstawie art. 14 ust. 1

u.o.p.l., zostało pozostawione decyzji osoby, co do której orzeczono o takim

uprawnieniu. Osoba taka może, ale nie musi skorzystać z przysługującego jej

uprawnienia. W tej sytuacji termin wykonania obowiązku dostarczenia lokalu

socjalnego uzależniony jest od inicjatywy uprawnionego do lokalu socjalnego albo

właściciela lokalu, co do którego orzeczono eksmisję. Z tych przyczyn

zobowiązanie do dostarczenia lokalu socjalnego jest zobowiązaniem

bezterminowym. Termin jego spełnienia nie jest oznaczony wprost w ustawie,

w wyroku, ani nie wynika z właściwości zobowiązania. Wykonanie tego obowiązku,

zgodnie z art. 455 k.c., powinno nastąpić w terminie niezwłocznym po wezwaniu

gminy, jako dłużnika, do wykonania ciążącego na niej obowiązku dostarczenia

lokalu socjalnego uprawnionym. Termin „niezwłocznie” należy przy tym określać

5

jako termin realny, z uwzględnieniem wszelkich okoliczności. Sąd Rejonowy

prawidłowo ocenił, że termin miesięczny na dostarczenie lokalu socjalnego

w okolicznościach sprawy był terminem odpowiednim do dostarczenia lokalu

socjalnego. Gmina W. była bowiem zawiadomiona o toczącym się przed Sądem

Rejonowym procesie o eksmisję wszczętego na skutek pozwu Towarzystwa

Budownictwa Społecznego przeciwko M. P., J. M. i N.D. w związku z czym powinna

była się liczyć z orzeczeniem o uprawnieniu do lokalu socjalnego. W dniu 28

października 2010 r. w sprawie o eksmisję zapadł wyrok, w którym orzeczono o tym

uprawnieniu. Wezwanie do dostarczenia lokalu socjalnego Gmina W. otrzymała w

dniu 11 lutego 2011 r. W tych okolicznościach wyznaczenie Gminie na dostarczenie

lokalu socjalnego uprawnionym terminu 4 tygodni od doręczenia wezwania, było

uzasadnione. W ocenie Sądu Okręgowego, przewidziane w art. 15 ust. 2 u.o.p.l.

zawiadomienie gminy właściwej ze względu na miejsce położenia lokalu

podlegającego opróżnieniu o toczącej się sprawie o eksmisję w celu umożliwienia

jej wstąpienia do sprawy zostało przewidziane celem zapewnienia gminie

możliwości obrony w tym zakresie. Przepis ten nie uzasadnia natomiast stanowiska,

że zawiadamianie gminy zostało przewidziane celem umożliwienia jej wykonania

zobowiązania do dostarczenia lokalu socjalnego z chwilą uprawomocnienia się

wyroku.

Wyrok Sądu Okręgowego został zaskarżony przez powoda skargą o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. W ramach

podstawy naruszenia prawa materialnego zarzucono w niej naruszenie przepisów:

- art. 18 ust. 5 u.o.p.l. w zw. z art. 417 k.c. poprzez błędną wykładnię

i przyjęcie, że odszkodowanie na rzecz właściciela lokalu za niedostarczenie

przez gminę osobie uprawnionej lokalu socjalnego jest tzw. „zobowiązaniem

bezterminowym” i w konsekwencji termin początkowy naliczania tegoż

odszkodowania nie jest tożsamy z momentem uprawomocnienia się wyroku

eksmisyjnego, zawierającego uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego

przez osobę eksmitowaną;

- art. 455 k.c., poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że powstanie

obowiązku zapłaty na rzecz powoda odszkodowania za niedostarczenie

przez gminę osobie uprawnionej lokalu socjalnego uzależnione jest od

6

zastosowania powyższego przepisu, tj. przyjęcie, iż odszkodowanie należy

naliczać dopiero po upływie 4 tygodni od doręczenia gminie wezwania do

dostarczenia lokalu socjalnego wysłanego przez powoda, pomimo tego,

iż nie jest on wierzycielem gminy w tym zakresie, przez co jego

oświadczenie nie może mieć charakteru prawno-kształtującego dla obcego

mu stosunku zobowiązaniowego, którego podmiotami są jedynie gmina

i osoba eksmitowana, a w szczególności nie może go postawić w stan

wymagalności;

- art. 14 ust. 1 u.o.p.l., poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, iż w zakresie

obowiązku dostarczenia lokalu socjalnego osobie eksmitowanej

wierzycielem jest również właściciel lokalu (powód);

- art. 361 § 2 k.c., poprzez odmowę naprawienia powodowi pełnej szkody

w związku z niedostarczeniem eksmitowanemu przez gminę lokalu

socjalnego.

W ramach podstawy naruszenia przepisów postępowania zarzucono

naruszenie art. 365 k.p.c. poprzez nieuwzględnienie faktu, że wyrok eksmisyjny

posiada tzw. rozszerzoną prawomocność wyroku, która z mocy odrębnych

przepisów ustawy obejmuje również Gminę, w związku z czym nie ma konieczności

dodatkowego wzywania Gminy do wykonania obowiązku objętego przedmiotowym

wyrokiem. Powód wniósł o stwierdzenie niezgodności z prawem zaskarżonego

orzeczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

jest instytucją bezpośrednio związaną z regulacją prawa materialnego zawartą

w art. 4171

§ 2 k.c., dotyczącą odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu

Państwa za szkodę spowodowaną wydaniem orzeczenia niezgodnego z prawem.

Według art. 417 § 1 k.c., za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem

działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi

odpowiedzialność Skarb Państwa. Przez „niezgodne z prawem działanie lub

zaniechanie”, przy uwzględnieniu art. 77 ust. 1 Konstytucji RP, rozumie się

7

działanie sprzeczne z przepisami, zgodnie z konstytucyjnym ujęciem jego źródeł.

Innymi słowy, chodzi o każde obiektywnie sprzeczne z prawem działanie władzy

publicznej. W odniesieniu jednak do prawomocnych orzeczeń sądowych przyjęto

inne, autonomiczne pojęcie bezprawności w art. 4171

§ 2 k.c. w postaci „orzeczenia

niezgodnego z prawem”. Kategoria „bezprawności judykacyjnej” z art. 4171

§ 2 k.c.

jest węższa od bezprawności obiektywnej z art. 417 § 1 k.c. Wzgląd na specyfikę

władzy sądowniczej obdarzonej atrybutem niezawisłości sędziowskiej sprzeciwia

się przyjęciu, że każde obiektywnie niezgodne z prawem orzeczenie, niezależnie

od stopnia tej niezgodności, stanowi działanie, które może być źródłem

odpowiedzialności Skarbu Państwa. Działalność orzecznicza sądów wymaga

bowiem zapewnienia sędziom pewnego zakresu władzy dyskrecjonalnej, ponadto

polega ona na konieczności interpretacji i stosowania przepisów zawierających

pojęcia nieostre i ocenne, co może prowadzić do przyjmowania różnych

interpretacji przez sądy tych samych przepisów w podobnych stanach faktycznych.

Z tych względów, ustawodawca w stosunku do ogólnego przepisu zawartego w art.

417 § 1 k.c., regulującego odpowiedzialność odszkodowawczą za bezprawne

działania władzy publicznej, przyjął odrębną regulację prawną, obecnie zawartą

w art. 4171

§ 2 k.c. oraz powiązanym z nim art. 4241

k.p.c., dotyczącą

odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną

przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem. Zgodnie z art.

4171

§ 2 k.c., jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego

orzeczenia jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym

postępowaniu ich niezgodności z prawem, chyba że przepisy odrębne stanowią

inaczej. Właściwym postępowaniem, które zapewnia stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia (uzyskanie właściwego prejudykatu

warunkującego odpowiedzialność odszkodowawczą), jest m.in. postępowanie ze

skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 4241

k.p.c. i n.).

Pojęcie orzeczenia „niezgodnego z prawem”, o którym mowa w art. 4171

§ 2

k.c., interpretowane w powiązaniu z art. 4241

§ 1 k.p.c., jak przyjmuje się jednolicie

w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia

31 marca 2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007, nr 1, poz. 17, z dnia 7 lipca 2006 r.,

8

I CNP 33/06, OSNC 2007, nr 2, poz. 35), nie obejmuje każdego orzeczenia

obiektywnie sprzecznego z prawem, lecz tylko takie, którego niezgodność

z prawem jest oczywista, rażąca i przybiera postać kwalifikowaną. Orzeczeniem

niezgodnym z prawem jest orzeczenie niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi

i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami

rozstrzygnięć albo wydane w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub

niewłaściwego zastosowania prawa. Przedstawiona wyżej wykładnia „bezprawia

judykacyjnego” została uznana za zgodną z art. 77 ust. Konstytucji RP w wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 września 2012 r., SK 4/11 (OTK-A 2012, nr 8,

poz. 97). Z tych względów badanie zasadności skargi o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia polega na ocenie, czy sąd dopuścił się

wadliwej wykładni bądź błędnego zastosowania wskazanych w podstawach skargi

przepisów w stopniu kwalifikowanym w wyżej przedstawionym znaczeniu.

Tego rodzaju sytuacja nie zachodzi wówczas, gdy sąd wybiera jeden z możliwych

wariantów interpretacji przepisów, które stosuje w sprawie (por. wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 18 stycznia 2006 r., II BP 1/05, OSNP 2006, nr 23-24, poz.

351, z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007, nr 2, poz. 35).

Obowiązek odszkodowawczy gminy na podstawie art. 417 k.c. w zw. z art.

18 ust. 5 u.o.p.l., który był przedmiotem oceny Sądu Okręgowego, jest

uwarunkowany niewykonaniem obowiązku dostarczenia przez gminę lokalu

socjalnego osobom do niego uprawnionym wskazanym w prawomocnym wyroku

orzekającym o obowiązku wydania lokalu mieszkalnego. W sprawie zakończonej

prawomocnym wyrokiem zaskarżonym skargą jednoznacznie przesądzono, że

gmina nie wykonała obowiązku zapewnienia lokalu socjalnego osobom

uprawnionym wymienionym w tytule egzekucyjnym. Spornym zagadnieniem było

jedynie, to od jakiego momentu należy liczyć termin niewykonania tego obowiązku,

tj. czy – tak, jak to przyjmuje skarżący - od chwili wydania prawomocnego wyroku

przez sąd drugiej instancji, czy też – jak przyjęto w zaskarżonym skargą wyroku –

w terminie późniejszym uwzględniającym konieczność zawiadomienia Gminy przez

dłużnika uprawnionego do otrzymania lokalu socjalnego albo wierzyciela

uprawnionego do żądania wydania lokalu mieszkalnego o konieczności

zapewnienia lokalu socjalnego osobom do tego uprawnionym oraz

9

z uwzględnieniem konieczności podjęcia pewnych czynności organizacyjnych

gminy przed złożeniem oferty osobom uprawnionym dostarczenia lokalu socjalnego.

W konsekwencji przyjęcia drugiego stanowiska zaniechania dostarczenia przez

gminę lokalu socjalnego w tym okresie czasu nie można uznać za działanie

bezprawne uzasadniające odpowiedzialność na podstawie art. 417 k.c.

Na wstępie dalszych rozważań za niezasadny należy uznać zarzut

naruszenia art. 365 § 1 k.p.c. (§ 2 tego artykułu jako dotyczący związania

w postępowaniu karnym orzeczeniami sądu cywilnego w ogóle nie miał

zastosowania w sprawie), zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie

tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy

państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie

przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca orzeczenia oznacza, że żaden

z wymienionych w nim podmiotów nie może negować faktu wydania orzeczenia

i jego treści niezależnie od tego, czy był stroną postępowania (por. wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 15 lipca 1998 r., II UKN 129/98, OSNAPiUS 1999, nr 13, poz.

437 oraz z dnia 13 stycznia 2000 r., II CKN 655/98, nie publ.). Przepis szczególny

może rozszerzać związanie orzeczeniem także na inne podmioty. Sąd drugiej

instancji nie zakwestionował wynikającego z prawomocnego wyroku eksmisyjnego

z dnia 28 października 2010 r. Sądu Rejonowego skutku w postaci istnienia,

potwierdzonego treścią tego wyroku, uprawnienia do lokalu socjalnego

wymienionych w nim eksmitowanych osób, z którym to uprawnieniem korelował –

wynikający z przepisów prawa, tj. art. 14 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 2 u.o.p.l. -

obowiązek pozwanej Gminy dostarczenia tym osobom lokalu socjalnego. Wbrew

jednak stanowisku skarżącego, wyrok ten nie określał terminu wykonania tego

obowiązku, gdyż w ogóle nie odnosił się bezpośrednio do tego obowiązku, a

jedynie do uprawnienia do otrzymania lokalu socjalnego wymienionych w tym

wyroku osób. Ponadto odpowiedzialność odszkodowawcza gminy przewidziana w

art. 417 k.c. w zw. z art. 18 ust. 5 u.o.p.l. za niedostarczenie przez gminę lokalu

socjalnego w celu wykonania wyroku eksmisyjnego stanowi bezprawne

zaniechanie wykonywania obowiązku wynikającego z ustawy, a nie z mocy

orzeczenia sądowego (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 kwietnia

2010 r., P 1/08, OTK-A 2010, nr 4, poz. 33).

10

W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2012 r., I CSK 292/12

(niepubl.) wyjaśniono, że zawieranie z uprawnionymi umów najmu lokali socjalnych

jest formą realizacji zadań administracji publicznej przez organy samorządu

terytorialnego w tzw. niewładczych formach działania administracji, co mieści się

w zakresie pojęcia „wykonywania władzy publicznej” w rozumieniu art. 417 k.c.

Wyrok wydany w sprawie o nakazanie opuszczenia, opróżnienia i wydania lokalu

mieszkalnego nie jest tytułem egzekucyjnym przeciwko gminie, która mogła w tym

postępowaniu wystąpić jedynie w roli interwenienta ubocznego. W zakresie

rozstrzygnięcia stwierdzającego uprawnienie osób eksmitowanych do lokalu

socjalnego, orzeczenie nie stwierdza obowiązku nadającego się do przymusowego

wykonania ani nie kreuje po stronie uprawnionego roszczenia o zawarcie z nim

umowy najmu lokalu socjalnego. W postępowaniu egzekucyjnym, w którym

wykonywany jest stwierdzony tytułem wykonawczym obowiązek dłużnika

opuszczenia, opróżnienia i wydania wierzycielowi lokalu mieszkalnego, państwo

działające przez organy władzy publicznej ma też pewne obowiązki w stosunku do

wierzyciela, których źródłem są zaciągnięte zobowiązania międzynarodowe

i Konstytucja. Wykonywanie orzeczenia jest bowiem jednym z etapów realizowania

przez wierzyciela prawa do sądu. W cywilnym postępowaniu wykonawczym,

obowiązek ciążący na władzy publicznej polega na należytym działaniu i udzielaniu

pomocy wierzycielowi w podejmowanych przez niego krokach mających na celu

wyegzekwowanie orzeczenia wydanego na jego korzyść. Wypowiedź sądu nie jest

nastawiona na kreowanie i wiązanie z konkretną gminą obowiązku dostarczenia

konkretnej osobie konkretnego lokalu socjalnego, a tylko tak ukształtowany

obowiązek mógłby być postrzegany w kategoriach wierzytelności

i odpowiadającego mu długu. Wykonanie obowiązku zaoferowania lokalu socjalnego

do wynajęcia wymaga złożenia stosownego oświadczenia przez gminę wobec tych

osób, którym to uprawnienie przysługuje. Znaczenie zastrzeżenia dłużnikowi

uprawnienia do lokalu socjalnego dla jego relacji z wierzycielem wynika z art. 16 ust. 6

u.o.p.l., według którego orzekając o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego, sąd

obowiązany jest nakazać wstrzymanie opróżnienia lokalu do czasu złożenia przez

gminę oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Zastrzeżenie dłużnikowi

uprawnienia do lokalu socjalnego sprawia, że wyrok orzekający o obowiązku

11

opuszczenia, opróżnienia i wydania lokalu mieszkalnego nie może podlegać

wykonaniu przed złożeniem dłużnikowi oferty zawarcia z nim umowy najmu

konkretnego lokalu socjalnego. Do momentu złożenia dłużnikowi przez gminę oferty

zawarcia z nim umowy najmu lokalu socjalnego wyrokowi nie może być nadana

klauzula wykonalności. Jest to równoważne przewidzianej w art. 786 k.p.c. sytuacji,

gdy „wykonanie tytułu jest uzależnione od zdarzenia”. W powołanym wyżej wyroku

Sąd Najwyższy argumentował dalej, że skoro obowiązek wykazania wystąpienia

zdarzenia, w świetle art. 786 k.p.c., ma obciążać wierzyciela, to może on – po wydaniu

wyroku w sprawie o eksmisję – wezwać gminę, aby wykonała swój obowiązek wobec

dłużnika i dostarczyła wierzycielowi dowód jego wykonania. Z takim żądaniem może

również wystąpić do gminy sam dłużnik.

Z powołanego wyżej wyroku Sądu Najwyższego, precyzującego źródło,

charakter i treść obowiązku gmin dostarczenia lokalu socjalnego osobom

uprawnionym, wynika, że obowiązek ten obciąża gminy wobec konkretnych osób

uprawnionych do tego lokalu wymienionych w tytule egzekucyjnym, jak również wobec

wierzyciela, będąc w tej ostatniej relacji elementem obowiązku o charakterze

publicznoprawnym udzielania pomocy wierzycielowi w podejmowanych przez niego

czynnościach zmierzających do wyegzekwowania orzeczenia wydanego na jego

korzyść. W uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 kwietnia 2010 r.,

P 1/08 stwierdzono, że na skutek wydania wyroku eksmisyjnego z prawem do lokalu

socjalnego powstają trójstronne relacje pomiędzy właścicielem lokalu, osobami

eksmitowanymi oraz gminą zobowiązaną do dostarczenia odpowiedniego lokalu.

Dostarczanie osobom eksmitowanym lokali socjalnych stanowi więc konkretyzację

jednego z podstawowych zadań własnych samorządu gminnego, jakim jest

obowiązek zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Z jednej strony stanowi instrument

przeciwdziałania bezdomności, a z drugiej pozwala na wykonywanie wyroków

eksmisyjnych. Nie jest więc trafne stanowisko skarżącego postrzegania wykonania

obowiązku dostarczenia lokalu socjalnego przez gminy jako wynikającego tylko

z relacji łączącej określoną gminę z osobami eksmitowanymi, uprawnionymi do

otrzymania lokalu socjalnego. Poza tym, z powołanego wcześniej orzeczenia Sądu

Najwyższego wynika, że obowiązek gminy dostarczenia lokalu socjalnego jest ściśle

związany z postępowaniem egzekucyjnym zmierzającym do wykonania wyroku

12

orzekającego eksmisję osób z lokalu mieszkalnego. Skoro bowiem, zgodnie z art. 14

ust. 6 u.o.p.l., orzekając o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego, sąd nakazuje

wstrzymanie wykonania opróżnienia lokalu do czasu złożenia przez gminę oferty

zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego, to niewykonanie tego obowiązku przez

gminę uniemożliwia wykonanie wyroku eksmisyjnego, konsekwencją czego jest także

szkoda, którą ponosi wierzyciel z tytułu zajmowania tego lokalu przez osoby

zobowiązane do opróżnienia, opuszczenia i wydania lokalu mieszkalnego

w następstwie czego nie może on swobodnie korzystać z tego lokalu mieszkalnego,

pobierać z niego pożytków itp. W istocie więc odpowiedzialność odszkodowawcza

gminy wynikająca z art. 417 k.c. w zw. z art. 18 ust. 5 u.o.p.l. za niedostarczenie

osobom uprawnionym do lokalu socjalnego z mocy wyroku związana jest

z zaniechaniem podjęcia przez gminę czynności umożliwiających wierzycielowi

przeprowadzenie skutecznej egzekucji. Z tej perspektywy należy uwzględnić,

że wyrok eksmisyjny, tak, jak każdy inny tytuł egzekucyjny, powinien być wykonany

przez wymienionego w nim dłużnika dobrowolnie, bez potrzeby wszczynania

postępowania egzekucyjnego, tj. wymuszenia zachowania dłużnika zgodnego

z treścią prawomocnego orzeczenia sądowego w drodze zastosowania przymusu

państwowego. Wykonując dobrowolnie obowiązek wynikający z tytułu egzekucyjnego

polegający na opróżnieniu, opuszczeniu i wydaniu lokalu mieszkalnego, dłużnik

uprawniony do otrzymania lokalu socjalnego nie musi skorzystać z zastrzeżonego

w tym tytule uprawnienia. W konsekwencji w relacji pomiędzy dłużnikiem

zobowiązanym na mocy orzeczenia sądowego do wydania lokalu mieszkalnego, który

chciałby dobrowolnie wykonać treść obowiązku wynikającego z tytułu egzekucyjnego,

a właściwą gminą zobowiązaną do dostarczenia lokalu socjalnego nie można uznać za

rażąco błędne stanowiska, według którego obowiązek gminy złożenia oferty zawarcia

umowy najmu lokalu socjalnego aktualizuje się z chwilą zawiadomienia gminy o tym,

że osoba eksmitowana chce skorzystać z przysługującego jej uprawnienia do

otrzymania lokalu socjalnego. W przypadku natomiast biernego zachowania dłużnika,

nierealizującego dobrowolnie obowiązku zgodnie z treścią tytułu egzekucyjnego, od

decyzji wierzyciela zależy, czy przystąpi do jego egzekucji. Nie są przy tym

wykluczone sytuacje, gdy po wydaniu tytułu egzekucyjnego może nastąpić zmiana w

stosunkach pomiędzy dłużnikiem i wierzycielem skutkująca odroczeniem bądź

13

wygaśnięciem wykonania obowiązku określonego w tytule egzekucyjnym.

Uwzględniając powyższe nie można uznać za rażąco wadliwej takiej wykładni

analizowanych przepisów prawa materialnego, według których dopiero zachowanie

wierzyciela uprawnionego z mocy orzeczenia sądowego do otrzymania od dłużnika

lokalu mieszkalnego manifestujące wobec gminy wolę podjęcia przez niego czynności

zmierzających do przymusowego wykonania przez dłużnika obowiązku, o którym

orzeczono w tytule egzekucyjnym, których skuteczne podjęcie wymaga nadania

wyrokowi klauzuli wykonalności po wcześniejszym dostarczeniu dowodu zaoferowania

uprawnionemu dłużnikowi lokalu socjalnego, aktualizuje wykonanie tego obowiązku

przez gminę.

Należy mieć także dodatkowo na względzie, to że dopiero z chwilą

potwierdzenia w prawomocnym orzeczeniu sądowym uprawnienia do otrzymania

lokalu socjalnego gmina może przedstawić konkretnym uprawnionym na mocy

orzeczenia sądowego osobom uprawnionym ofertę najmu odpowiedniego lokalu

socjalnego, co z oczywistych względów wymaga podjęcia pewnych czynności

organizacyjnych trwających w pewnym czasie po uprawomocnieniu się orzeczenia.

Gdyby traktować sam fakt zawiadomienia gminy o toczącym się postępowaniu

w trybie art. 15 ust. 2 u.o.p.l. jako wyznaczający konieczność podjęcia przez nią

odpowiednich czynności zmierzających do zapewnienia lokalu socjalnego osobom

pozwanym już z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia oznaczałoby to faktycznie, że

gmina jeszcze w trakcie trwania postępowania rozpoznawczego - mimo niepewności co

do czasu jego zakończenia oraz jego wyniku co do samego obowiązku wydania lokalu

mieszkalnego oraz istnienia uprawnienia do otrzymania przez osoby pozwane lokalu

socjalnego, a następnie skorzystania przez uprawnionych z oferty najmu lokalu

socjalnego – musiałaby mieć przygotowany odpowiedni lokal socjalny dla osób

pozwanych, a zarazem potencjalnie uprawnionych do jego otrzymania. Taka wykładnia

prowadziłaby do konieczności długotrwałego utrzymywania przez gminy wolnych

zasobów mieszkaniowych obejmujących lokale socjalne w rozmiarze adekwatnym do

liczby toczących się spraw o nakazanie opróżnienia lokali mieszkalnych, co nie byłoby

działaniem ani społecznie, ani ekonomicznie racjonalnym.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że wykładni przepisów art. 14 ust.

1 w zw. z art. 4 ust. 2 i art. 18 ust. 5 u.o.p.l., według której termin wykonania przez gminę

14

obowiązku dostarczenia osobom uprawnionym lokalu socjalnego zobowiązanym do

opuszczenia i wydania lokalu mieszkalnego, nie przypada na dzień uprawomocnienia

się wyroku eksmisyjnego, lecz dopiero w terminie późniejszym, po wezwaniu właściwej

gminy do wykonania tego obowiązku przez wierzyciela lub dłużnika z tytułu

egzekucyjnego przy uwzględnieniu odpowiedniego czasu na znalezienie

i przygotowanie przez gminę dla osób uprawnionych odpowiedniego lokalu socjalnego,

nie można uznać za szczególnie rażąco błędnej bądź niewątpliwie sprzecznej

z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami. Taka wykładnia

wskazanych wyżej przepisów, dokonana przez Sąd Okręgowy, jest uprawniona nawet

wówczas, gdy, zgodnie ze stanowiskiem skarżącego, uzna się, że relacji pomiędzy

wierzycielem - wskazanym w tytule egzekucyjnym - a gminą zobowiązaną do

zaoferowania osobie uprawnionej według orzeczenia sądowego lokalu socjalnego,

nie można traktować jako relacji zobowiązaniowej łączącej wierzyciela i dłużnika, z której

wynika nieokreślony co do terminu obowiązek gminy spełnienia świadczenia

w postaci dostarczenia lokalu mieszkalnego osobie do tego uprawnionej, a w

konsekwencji nie może mieć bezpośredniego zastosowania do wykonania tego

obowiązku art. 455 k.c. Należy mieć także na względzie, że stanowisko, iż obowiązek

dostarczenia przez gminę osobie uprawnionej lokalu socjalnego nie aktualizuje się

już z chwilą uprawomocnienia się wyroku orzekającego o obowiązku wydania

lokalu mieszkalnego zostało też wyrażone w orzecznictwie innych sądów

powszechnych (por. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 3 kwietnia

2012 r., I ACa 250/12, nie publ.), jak również w piśmiennictwie prawniczym

(por. „Odpowiedzialność za zajmowanie lokalu mieszkalnego bez tytułu prawnego

w świetle art. 18 ustawy o ochronie praw lokatorów” Joanny Misztal-Koneckiej).

Również w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 kwietnia

2010 r., P 1/08, stwierdzono, że osoby uprawnione powinny bez zwłoki uzyskać

najem lokalu socjalnego. Takie stanowisko zakłada więc istnienie pewnego

usprawiedliwionego przedziału czasu niezbędnego do wykonania przez gminę

ciążącego na niej z mocy prawa obowiązku dostarczenia osobie uprawnionej lokalu

socjalnego.

Uzasadnia to ostatecznie wniosek, że przyjęta przez Sąd Okręgowy

wykładnia przepisów prawa materialnego była jednym z możliwych

15

i akceptowalnych wariantów ich wykładni, która ponadto była przyjmowana

w judykaturze oraz piśmiennictwie. W konsekwencji również zastosowanie

wskazanych w skardze przepisów w następstwie takiej ich wykładni w ustalonym

stanie faktycznym, nie można uznać za rażąco wadliwej. Uzasadnia to wniosek, że

zaskarżony wyrok nie jest niezgodny z prawem w rozumieniu art. 4171

§ 2 k.c. w zw.

z art. 4241

§ 1 k.p.c.

Z tych względów orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 42411

§ 1 k.p.c.

oraz art. 98 § 1 3, art. 99 w zw. z art. 391 § 1, art. 39821

i art. 42412

k.p.c.

db