V CSK 162/13

Sygn. akt V CSK 162/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 lutego 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Irena Gromska-Szuster

w sprawie z powództwa M. P.

przeciwko C. M. S.A. w L.

o uchylenie uchwały,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 lutego 2014 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 27 listopada 2012 r.

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony pozwanej na

rzecz powoda kwotę 270 ( dwieście siedemdziesiąt ) zł tytułem

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny - na tle przytoczonych niżej, bezspornych w sprawie

okoliczności faktycznych - wyrokiem z dnia 27 listopada 2012 r. oddalił apelację

pozwanej spółki akcyjnej C. M. od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 24 sierpnia

2012 r., uwzględniającego powództwo M. P. o stwierdzenie nieważności uchwały nr

4 walnego zgromadzenia akcjonariuszy pozwanej spółki z dnia 17 kwietnia 2012 r.

w sprawie wyboru członków rady nadzorczej.

W dniu 17 kwietnia 2012 r. odbyło się nadzwyczajne walne zgromadzenie

akcjonariuszy pozwanej spółki. Na zgromadzeniu był reprezentowany cały kapitał

zakładowy - 20 191 000 akcji. Każda akcja uprawniała do jednego głosu.

Akcjonariusze A. C. oraz powód występowali osobiście, a akcjonariusz S. S.A. za

pośrednictwem czterech pełnomocników. Każdy z nich reprezentował S. S.A. w

odniesieniu do innej liczby akcji pozwanej spółki. Porządek obrad zgromadzenia

obejmował wybór rady nadzorczej w drodze głosowania oddzielnymi grupami. Z

inicjatywy powoda została utworzona grupa nr I do której przystąpił także K. S.,

pełnomocnik S. S.A., w zakresie dotyczącym 4 946 000 akcji. Innych grup nie

utworzono. Grupa nr I podjęła uchwałę nr 3 o wyborze do rady nadzorczej K. S.

oraz powoda. Następnie przystąpiono do głosowania nad wyborem pozostałych

trzech członków rady nadzorczej. W głosowaniu tym wybrano jednomyślnie do rady

nadzorczej - także głosami S. S.A. nieoddanymi podczas wyborów w grupie nr I - J.

W., T. P. i P. H. (uchwała nr 4 zaskarżona przez powoda).

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, zbieżnego ze stanowiskiem Sądu Okręgowego,

podjęta we wskazanych okolicznościach uchwała nr 4 jest sprzeczna z art. 385 § 6

k.s.h. S. S.A. w związku z tym, że uczestniczył w wyborze członków rady

nadzorczej przez utworzoną w tym celu grupę akcjonariuszy, nie mógł następnie

wziąć udziału w wyborach pozostałych członków rady nadzorczej. Zgodnie

z dominującą w piśmiennictwie wykładnią art. 385 § 6 k.s.h., przepis ten zakazuje

akcjonariuszowi głosować przy wyborze członków rady nadzorczej na podstawie

jednej części swoich akcji w grupie, a na podstawie innej części swoich akcji

na zasadach ogólnych. Jeżeli akcjonariusz uczestniczył w wyborze członków rady

nadzorczej przez grupę, to choćby w głosowaniu w grupie nie wykorzystał

3

wszystkich swoich głosów, nie może oddać niewykorzystanych głosów

w uzupełniających wyborach do rady nadzorczej na zasadach ogólnych, a zatem -

w ogóle uczestniczyć w uzupełniających wyborach do rady nadzorczej na zasadach

ogólnych. W ocenie Sądu Apelacyjnego, zmiany stanu prawnego w tym zakresie

nie spowodowało, wbrew odmiennym twierdzeniom strony pozwanej, wejście

w życie w dniu 3 sierpnia 2009 r. art. 4113

k.s.h., dopuszczającego niejednolite

głosowanie przez akcjonariusza na podstawie poszczególnych akcji. W rezultacie

Sąd Apelacyjny uznał za zasadne stwierdzenie przez Sąd Okręgowy nieważności

zaskarżonej uchwały na podstawie art. 425 ze względu na jej sprzeczność z art.

385 § 6 k.s.h.

Skarżąc w całości wyrok Sądu Apelacyjnego pozwana przytoczyła jako

podstawy kasacyjne naruszenie przy wydaniu tego wyroku przepisów art. 385 § 6,

art. 4113

i art. 425 k.s.h. przez ich błędną wykładnię, w szczególności

nieuwzględnienie przy ich wykładni celu wprowadzenia art. 4113

k.s.h.

i wypływającego z prawa unijnego źródła tego przepisu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Artykuł 385 k.s.h. stanowi m.in.: w § 3 - że „na wniosek akcjonariuszy,

reprezentujących co najmniej jedną piątą kapitału zakładowego, wybór rady

nadzorczej powinien być dokonany przez najbliższe walne zgromadzenie w drodze

głosowania oddzielnymi grupami, nawet gdy statut przewiduje inny sposób

powołania rady nadzorczej”; w § 5 - że „osoby reprezentujące na walnym

zgromadzeniu tę część akcji, która przypada z podziału ogólnej liczby

reprezentowanych akcji przez liczbę członków rady, mogą utworzyć oddzielną

grupę celem wyboru jednego członka rady, nie biorą jednak udziału w wyborze

pozostałych członków”; w § 6 – że „mandaty w radzie nadzorczej nieobsadzone

przez odpowiednią grupę akcjonariuszy, utworzoną zgodnie z § 5, obsadza się

w drodze głosowania, w którym uczestniczą wszyscy akcjonariusze, których głosy

nie zostały oddane przy wyborze członków rady nadzorczej, wybieranych w drodze

głosowania oddzielnymi grupami”.

Ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks spółek

handlowych oraz ustawy o obrocie instrumentami finansowymi (Dz.U.2009.13.69)

4

uzupełniono dotychczasową regulację spółki akcyjnej przez dodanie art. 4113

k.s.h.

o treści: „akcjonariusz może głosować odmiennie z każdej z posiadanych akcji”.

Z art. 385 § 5 k.s.h. wynika jednoznacznie, że akcjonariusze, którzy utworzyli

oddzielną grupę w celu wyboru członka rady nadzorczej, nie biorą udziału

w wyborze pozostałych członków rady nadzorczej. W związku z tym można by

oczekiwać użycia w art. 385 § 6 k.s.h., dotyczącym wyborów co do mandatów

nieobsadzonych w grupach, sformułowania współbrzmiącego z art. 385 § 5 k.s.h.;

wyraźnie przewidującego, że uczestnikami tych wyborów mogą być tylko

ci akcjonariusze, którzy nie utworzyli oddzielnej grupy w celu wyboru członka rady

nadzorczej. W art. 386 § 6 k.s.h. znalazło się jednak sformułowanie brzmiące nieco

inaczej; stanowiące, że mandaty nieobsadzone przez grupę akcjonariuszy

„obsadza się w drodze głosowania, w którym uczestniczą wszyscy akcjonariusze,

których głosy nie zostały oddane przy wyborze członków rady nadzorczej,

wybieranych w drodze głosowania oddzielnymi grupami”. Sformułowanie to dało

podstawę do wyrażenia poglądu, że pozwala ono ze względu na to, iż wskazuje na

związanie głosu z akcją, a nie z akcjonariuszem, wykorzystać akcjonariuszowi,

wchodzącemu w skład grupy przy wyborze członka rady nadzorczej przez grupę

tylko części przysługujących mu głosów, część zaś przysługujących mu głosów

niewykorzystaną przy wyborze członka rady nadzorczej przez grupę użyć

w głosowaniu w wyborach pozostałych członków rady nadzorczej. Według tego

poglądu, sformułowanie art. 385 § 5 k.s.h., wykluczające taką możliwość, należy

uznać za wadliwe.

W piśmiennictwie zdecydowaną przewagę uzyskał jednak - podzielony przez

Sąd Apelacyjny - odmienny pogląd; że - tak jak wyraźnie stanowi art. 385 § 5 k.s.h.

- akcjonariusze, którzy utworzyli oddzielną grupę w celu wyboru członka rady

nadzorczej, nie mogą „nadwyżką” głosów niewykorzystanych w wyborach w grupie

głosować w wyborach pozostałych członków rady nadzorczej. Zdaniem

zwolenników dominującego poglądu, w zakresie dotyczącym rozpatrywanego

zagadnienia, art. 385 § 6 k.s.h. należy przypisywać znaczenie zgodne z wyraźnym

brzmieniem art. 385 § 5 k.s.h. Na poparcie dominującego poglądu przytaczane są

także inne jeszcze argumenty. Wskazuje się, że „przeniesienie” głosów

nieoddanych w wyborach w grupie do głosowania w wyborach uzupełniających

5

mogłoby być – w razie jego dopuszczenia – wykorzystywane w celach niezgodnych

z dobrymi obyczajami i prowadzić do wypaczenia sensu regulacji dopuszczającej

powoływanie członków rady nadzorczej w głosowaniu grupowym.

Także Sąd Najwyższy wyraził w wyroku z dnia 31 maja 2004 r., III CK

392/02, zapatrywanie, że wybory rady nadzorczej na zasadach ogólnych odbywają

się bez udziału akcjonariuszy, którzy utworzyli grupę.

W sprawie istotą sporu jest to, czy na zawartą w art. 385 § 5 i 6 k.s.h.

regulację wywarło wpływ wejście w życie art. 4113

k.s.h. stanowiącego,

że akcjonariusz może głosować odmiennie „z każdej z posiadanych akcji”,

i w związku z tym utraciła aktualność dotychczasowa dominująca wykładnia art.

385 § 6 k.s.h. – jak twierdzi strona pozwana, nawiązując do jednej z wypowiedzi

w piśmiennictwie - czy też tak się nie stało i dotychczasowa dominująca wykładnia

art. 385 § 6 k.s.h. zachowała aktualność – jak twierdzi powód i jak przyjął Sąd

Apelacyjny w zaskarżonym wyroku.

Kwestia ta była już przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego.

Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2013 r. III CZP 39/13,

akcjonariusze tworzący oddzielne grupy w celu wyboru członków rady nadzorczej

nie uczestniczą w wyborze członków rady nadzorczej co do mandatów

nieobsadzonych w drodze głosowania oddzielnymi grupami. Interpretując art. 385

§ 5 i 6 k.s.h. zgodnie z poglądem dominującym w piśmiennictwie i znajdującym

wyraz w wyroku z dnia 31 maja 2004 r., III CK 392/02, Sąd Najwyższy

w uzasadnieniu uchwały wyjaśnił, że brak wpływu art. 4113

k.s.h. na regulację

zawartą w art. 385 § 6 wiąże się z odmiennymi zakresami hipotez norm

wyrażonych w tych przepisach. Artykuł 4113

k.s.h. określa sposób, w jaki

akcjonariusz może wykonać prawo głosu. Pozwala akcjonariuszowi głosować przy

podejmowaniu określonej uchwały niejednolicie, czyli odmiennie na podstawie

przysługujących mu akcji; na podstawie jednych: „za”, na podstawie innych:

„przeciw”, a na podstawie jeszcze innych „wstrzymać się od głosu” (tzw. podzielone

głosowanie, ang. split voting). Natomiast art. 385 § 6 k.s.h. nie dotyczy sposobu

wykonania prawa głosu przez akcjonariusza na podstawie przysługujących mu

wielu akcji, lecz normuje szczególny tryb wyboru członków rady nadzorczej

6

w spółce akcyjnej. Po wejściu w życie art. 4113

k.s.h., w razie utworzenia oddzielnej

grupy w celu wyboru członków rady nadzorczej akcjonariusze, zarówno ci, którzy

uczestniczą tylko w głosowaniu grupowym (art. 385 § 5 k.s.h.), jak ci, którzy

uczestniczą tylko w głosowaniu uzupełniającym (art. 385 § 6 k.s.h.), mogą więc

głosować niejednolicie. Wejście w życie art. 4113

k.s.h. nie zmieniło jednak samego

wynikającego z art. 385 § 5 i 6 k.s.h. szczególnego trybu wyboru członków rady

nadzorczej w spółce akcyjnej, wykluczającego akcjonariuszy, którzy utworzyli

oddzielną grupę w celu wyboru członka rady nadzorczej od udziału w wyborze

pozostałych członków rady nadzorczej.

Strona pozwana nie przytoczyła w skardze kasacyjnej argumentów, które

mogłyby uzasadniać odejście od zgodnej z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia

11 września 2013 r., III CZP 39/13, wykładni art. 385 § 5 i 6 i art. 4113

k.s.h.,

leżącej u podstaw zaskarżonego wyroku. Zamieszczone w skardze twierdzenia,

odwołujące się w celu wykazania odmiennej od określonej w uchwale Sądu

Najwyższego z dnia 11 września 2013 r., III CZP 39/13, relacji między art. 4113

k.s.h. a art. 385 § 6 do związku art. 4113

k.p.c. z prawem unijnym, są chybione.

Głównym celem ustawy, którą uzupełniono regulację spółki akcyjnej o art.

4113

k.s.h., było wdrożenie do prawa polskiego postanowień dyrektywy Parlamentu

Europejskiego i Rady z dnia 11 lipca 2007 r. w sprawie wykonywania niektórych

praw akcjonariuszy spółek notowanych na rynku regulowanym (Dz.Urz.UE 2007 L

nr 184, s. 17). Dyrektywę tę wydano, aby ułatwić akcjonariuszom spółek

notowanych na rynku regulowanym, w szczególności drobnym inwestorom,

wykonywanie praw korporacyjnych. Chodziło o stworzenie im warunków do

aktywnego także w relacjach transgranicznych uczestnictwa w podejmowaniu

decyzji w spółkach. W dyrektywie tej zamieszczono m. in postanowienia

dopuszczające głosowanie przez pełnomocnika (art. 10 i 11) oraz postanowienia

usuwające niektóre przeszkody skutecznego wykonywania prawa głosu (art. 13).

Nie objęto jednak tą dyrektywą głosowania niejednolitego na podstawie

poszczególnych akcji tego samego akcjonariusza. W art. 10 ust. 2 wyraźnie

zastrzeżono brak wpływu postanowień dyrektywy, dopuszczających ustanawianie

przez akcjonariusza wielu pełnomocników, na regulacje prawa właściwego,

dotyczące głosowania niejednolitego na podstawie akcji tego samego

7

akcjonariusza. Dopuszczone w art. 13 ust. 4 dyrektywy głosowanie niejednolite

przez akcjonariusza – powiernika stanowi odrębny przypadek. Chodzi tu jedynie

o umożliwienie akcjonariuszowi - powiernikowi odmiennego głosowania na

podstawie powierzonych mu akcji (przeniesionych na niego w powiązaniu

z porozumieniem powierniczym - co do tego zob. np. wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 23 stycznia 2014 r., II CSK 264/13), zgodnie z instrukcjami osób

powierzających.

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lipca 2007 r.

w sprawie wykonywania niektórych praw akcjonariuszy spółek notowanych na

rynku regulowanym nie uzasadniała więc nawet ustanowienia przepisu o takiej

treści, jaką ma art. 4113

k.s.h. Tym trudniej w tej dyrektywie doszukać się

przesłanek do zmiany normowanego przez art. 385 § 6 k.s.h. szczególnego trybu

wyboru członków rady nadzorczej w kierunku wskazywanym przez stronę skarżącą.

Zwłaszcza jeżeli się uwzględni to, że taka zmiana mogłaby - na co zwrócił uwagę

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 11 września 2013 r. III CZP 39/13 -

godzić w interesy akcjonariuszy mniejszościowych, a zarówno przepisy art. 385

k.s.h., jak i postanowienia powoływanej dyrektywy mają ich interesy na względzie.

Trafnie więc Sąd Apelacyjny uznał za zasadne stwierdzenie przez Sąd

Okręgowy nieważności zaskarżonej uchwały na podstawie art. 425 k.s.h. z powodu

jej sprzeczności z art. 385 § 6 k.s.h.

Mając to na względzie, Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną strony

pozwanej (art. 39814

k.p.c.) i stosownie do tego rozstrzygnął o kosztach

postępowania kasacyjnego (art. 98 w związku z art. 108 § 1 i art. 39821

k.p.c.).