V KK 407/13

Sygn. akt V KK 407/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 lutego 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący)

SSN Dorota Rysińska

SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca)

Protokolant Anna Kowal

w sprawie Z. R.

skazanego z art. 288 § 1 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej e trybie art. 535 § 5 k.p.k., bez udziału stron

na posiedzeniu w dniu 12 lutego 2014 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego od

wyroku Sądu Rejonowego w K.

z dnia 27 czerwca 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.

postępowanie karne wobec Z. R. umarza, a kosztami procesu w

sprawie obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

2

Wyrokiem z dnia 27 czerwca 2013 r., Sąd Rejonowy w K., uznał

oskarżonego Z. R. za winnego popełnienia zarzucanego mu przestępstwa z art.

288 § 1 k.k. polegającego na tym, że w okresie od 24 do 25 sierpnia 2011 r. w B.,

działając wspólnie i w porozumieniu z drugą ustaloną osobą, dokonał w celu

osiągnięcia korzyści majątkowej uszkodzenia mienia poprzez spalenie samochodu

marki AUTOSAN o wartości 50.000 złotych na szkodę R. D. - i za to na podstawie

art. 288 § 1 k.k. skazał go na karę roku pozbawienia wolności, której wykonanie na

podstawie art. 69 § 1 i § 2 k.k. w zw. z art. 70 § 2 k.k. warunkowo zawiesił na okres

próby 3 lat. Nadto na podstawie art. 73 § 2 k.k. oddał oskarżonego pod dozór

kuratora, a na mocy art. 33 § 2 k.k. w zw. z art. 33 § 1 i § 3 k.k. wymierzył

oskarżonemu karę grzywny w wysokości 100 stawek dziennych ustalając wysokość

jednej stawki na kwotę 20 zł. Sąd zobowiązał również oskarżonego na podstawie

art. 72 § 2 k.k. do naprawienia szkody przez zapłatę na rzecz pokrzywdzonego

kwoty 50.000 zł w terminie 3 lat i 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się wyroku i

zasądził od niego na rzecz Skarbu Państwa koszty postępowania w wysokości 110

złotych, nie wymierzając opłaty.

Wyrok ten nie został zaskarżony przez żadną ze stron procesu i

uprawomocnił się w I instancji w dniu 5 lipca 2013 r.

Kasację od tego wyroku wniósł Prokurator Generalny w trybie art. 521 § 1

k.p.k., który na podstawie art. 523 § 1 k.p.k. zarzucił orzeczeniu rażące i mające

istotny wpływ na jego treść naruszenie przepisu prawa karnego procesowego, a to

art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., polegające na skazaniu Z. R. za czyn z art. 288 § 1 k.k.

popełniony w okresie od 24 do 25 sierpnia 2011 roku, pomimo, iż postępowanie

karne co do tego podejrzanego i tego samego czynu zostało wcześniej

prawomocnie zakończone postanowieniem prokuratora Prokuratury Rejonowej w K.

z dnia 19 września 2012 roku, sygn. akt 2 Ds …/12 - co stanowi bezwzględną

przyczynę odwoławczą, określoną w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k.

W konkluzji Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

umorzenie wobec Z. R. na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. postępowania karnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

3

Kasacja Prokuratora Generalnego jest oczywiście zasadna i należało ją

uwzględnić w trybie art. 535 § 5 k.p.k. na posiedzeniu bez udziału stron. Trafnie

wskazano w kasacji, iż wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 27 czerwca 2013 r.

jest obarczony rażącym uchybieniem stanowiącym wskazaną w art. 439 § 1 pkt 8

k.p.k. bezwzględną przyczynę odwoławczą, w postaci powagi rzeczy osądzonej, co

wynika wprost i jednoznacznie z analizy przebiegu prowadzonych przeciwko Z. R.

postępowań karnych.

Należy przypomnieć, że pod nadzorem Prokuratury Rejonowej w B.

prowadzono dochodzenie o sygn. akt Ds …/11, w sprawie dokonanego w okresie

od 24 do 25 sierpnia 2011 r. w B. zniszczenia przez podpalenie autobusu marki

Autosan, wartości 50.000 zł na szkodę R. D. Postępowanie to umorzono

postanowieniem z dnia 26 października 2011 r. na podstawie art. 322 § 1 k.p.k.,

wobec niewykrycia sprawców przestępstwa (k. 35 akt X K …/13). Z kolei

postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2012 r. dochodzenie to podjęto na podstawie art.

327 § 1 k.p.k. i połączono ze sprawą nadzorowaną przez Prokuraturę Rejonową w

K., o sygn. 1 Ds …/12, obejmującą również inne osoby, którym zarzucono

popełnienie czynów polegających na dokonaniu zniszczeń lub uszkodzeń w latach

2010 - 2012 pojazdów poprzez ich podpalenie (k. 6 i 7). Postanowieniem z dnia 23

sierpnia 2012 r. do sprawy tej dołączono również inne, zbieżne przedmiotowo i

podmiotowo dochodzenie o sygn. 2 Ds …/12, nadzorowane także przez

Prokuraturę Rejonową w K. (k. 5).

W toku tego dochodzenia (o sygn. 1 Ds. …/12), przedstawione zostały

zarzuty udziału w przestępstwach polegających na zniszczeniu lub uszkodzeniu

poszczególnych pojazdów na szkodę różnych osób następującym podejrzanym:

[…]

- Z. R. (k. 179, akt 2 Ds. …/13),

[…].

W odniesieniu do czynu z art. 288 § 1 k.k., polegającego na zniszczeniu przez

podpalenie w okresie od 24 do 25 sierpnia 2011 r. w B., autobusu marki Autosan,

na szkodę R. D., zarzuty udziału w tym przestępstwie przedstawiono Z. R. oraz

dwóm innym osobom (k. 160, 168 i 179, akt 2 Ds …/13). Postanowieniem z dnia 19

września 2012 r., sygn. akt 2 Ds. …/12, prokurator Prokuratury Rejonowej w K.,

4

umorzył dochodzenie m. in. przeciwko Z. R. podejrzanemu o to, że w sierpniu 2011

roku w B., w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, dokonał uszkodzenia mienia

poprzez spalenie autobusu marki Autosan, wartości 50.000 zł, na szkodę R. D., a

więc o czyn z art. 288 § 1 k.k. Umorzenie nastąpiło na podstawie art. 322 § 1 k.p.k.,

wobec niepopełnienia przez podejrzanego zarzuconego mu przestępstwa (k. 286-

288, akt 2 Ds. …/13, pkt 16 postanowienia).

Postanowieniem tym umorzono również dochodzenie:

- w punkcie 13 - przeciwko M. R. podejrzanemu o to, że w sierpniu 2011 roku w B.

dokonał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej uszkodzenia mienia poprzez

spalenie autobusu marki Autosan, wartości 50.000 złotych na szkodę R. D., tj. o

czyn z art. 288 § 1 k.k. - na podstawie art. 322 § 1 k.p.k. - wobec niepopełnienia

przez podejrzanego zarzuconego mu przestępstwa;

- w punkcie 17 - w sprawie zaistniałego w sierpniu 2011 roku w B. uszkodzenia

mienia poprzez spalenie autobusu marki Autosan, wartości 50.000 złotych na

szkodę R. D., tj. o czyn z art. 288 § 1 k.k. - na podstawie art. 322 § 1 k.p.k. - wobec

niewykrycia sprawcy przestępstwa.

Powyższe postanowienie zostało zaskarżone przez pełnomocnika

pokrzywdzonych w tej sprawie, a to – R. D., w zakresie rozstrzygnięć o umorzeniu

dochodzenia, zawartych w punktach 3, 4 i 13, M. W., w zakresie rozstrzygnięć

zawartych w punktach 1 i 2 oraz E. G., w zakresie rozstrzygnięć zawartych w

punktach 5, 6, 9, 10 (k. 320-323, 329-331, 336-338, akt 2 Ds 411/13). A zatem

rozstrzygnięcie prokuratora zawarte w postanowieniu z dnia 19 września 2012 r.,

dotyczące umorzenia postępowania wobec Z. R. nie zostało w ogóle przez strony

zaskarżone.

Po rozpoznaniu wniesionych zażaleń, Sąd Rejonowy w K., postanowieniem

z dnia 15 lutego 2013 roku, sygn. akt II Kp …/12, uchylił postanowienie z dnia 19

września 2012 r. w zaskarżonej części i sprawę w tym zakresie przekazał

prokuratorowi do dalszego prowadzenia (k. 346-350).

W tej sytuacji, w części odnoszącej się do Z. R., podejrzanego o czyn z art.

288 § 1 k.k., popełniony na szkodę R. D., zawarte w pkt 16 postanowienia z dnia 19

września 2012 r. rozstrzygnięcie o umorzeniu dochodzenia stało się prawomocne w

dniu 12 października 2012 r. (k. 295, 316).

5

Po zwrocie sprawy do Prokuratury Rejonowej w K., postępowanie to

kontynuowane było pod sygn. 2 Ds. …/13, po czym postanowieniem z dnia 18

czerwca 2013 r. zostało ponownie umorzone na podstawie art. 322 § 1 k.p.k. (k.

361-362, akt 2 Ds …/13). Wcześniej jednak, z akt sprawy o sygn. 2 Ds …/13,

postanowieniem funkcjonariusza Komendy Miejskiej Policji w K. z dnia 15 kwietnia

2013 r., a następnie postanowieniem prokuratora Prokuratury Rejonowej w K. z

dnia 10 maja 2013 r., wyłączono z akt tego dochodzenia materiały w zakresie

dotyczącym Z. R., podejrzanego o przedmiotowy czyn z art. 288 § 1 k.k. (k. 1 i 68

akt X K …/13 oraz k. 355 i 356 akt 2 Ds …/13). Materiały te zarejestrowano pod

sygn. 2 Ds …/13 i w dniu 17 maja 2013 roku skierowano przeciwko Z. R. akt

oskarżenia do Sądu Rejonowego w K. o czyn z art. 288 § 1 k.k. Sprawa ta została

zarejestrowana pod sygn. akt X K …/13 i zakończyła się prawomocnym skazaniem

na mocy wyroku, zaskarżonego aktualnie kasacją.

Analiza przebiegu prowadzonego w tej sprawie postępowania

przygotowawczego, w tym również zapadłych w jego toku prawomocnych orzeczeń

oraz opis czynu przypisanego Z. R. wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 27

czerwca 2013 r., wskazują jednoznacznie, że został on skazany za przedmiotowy

czyn z art. 288 § 1 k.k. pomimo, iż w dacie orzekania Sądu istniała negatywna

przesłanka procesowa z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., uniemożliwiająca ponowne

prowadzenie przeciwko niemu postępowania. Skoro bowiem postanowienie

Prokuratora Prokuratury Rejonowej w K. z dnia 19 września 2012 r., sygn. akt 2

Ds …/12, w części dotyczącej Z. R., podejrzanego o czyn z art. 288 § 1 k.k.,

uprawomocniło się bez zaskarżenia przez strony, nieuprawnionym było

dokonywanie kolejnego wyłączenia materiałów wobec tego podejrzanego i

kierowanie aktu oskarżenia do sądu. Tym bardziej, że nie zaistniały okoliczności

uzasadniające wznowienie postępowania przygotowawczego wobec niego w

oparciu o przepisy art. 327 § 2 k.p.k. lub art. 328 k.p.k. Nie ulega zatem wątpliwości,

iż zaskarżony kasacją wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 27 czerwca 2013 r.

wydany został w sytuacji, gdy postępowanie karne co do tej samej osoby oraz tego

samego czynu zostało prawomocnie zakończone postanowieniem prokuratora z

dnia 19 września 2012 r., wydanym w sprawie o sygn. akt 2 Ds …/12.

Postępowanie to zostało umorzone wobec niepopełnienia przez Z. R. zarzucanego

6

mu czynu z art. 288 § 1 k.k. W zaistniałej sytuacji procesowej przedmiotowy wyrok

został wydany z naruszeniem art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., które to uchybienie z kolei

stanowiło bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k.

w postaci powagi rzeczy osądzonej (res iudicata). Zgodnie z treścią art. 17 § 1 pkt 7

k.p.k. nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza wówczas, gdy

postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało

prawomocnie zakończone, albo wcześniej wszczęte toczy się. Przesłanka powagi

rzeczy osądzonej wynika z potrzeby zapewnienia stabilności prawa i orzeczeń

organów procesowych w postępowaniu karnym i jest konsekwencją zasady ne bis

in idem, stanowiącej gwarancję procesową, że nikt nie będzie pociągany więcej niż

raz do odpowiedzialności karnej za ten sam czyn zabroniony pod groźbą kary. Stan

rzeczy osądzonej stoi na przeszkodzie nie tylko prowadzeniu nowego

postępowania o ten sam czyn, ale także nie pozwala na kontynuowanie

postępowania po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego to postępowanie,

co właśnie wystąpiło w przedmiotowej sprawie (por.: Kodeks Postępowania

Karnego. Komentarz. Tom I, pod red. P. Hofmańskiego, wyd. 4, Warszawa 2011,

str. 187 – 194; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2008 r., V KK

252/08, Lex Nr 531352).

Nie ulega wątpliwości, że uchybienie zaistniałe w niniejszej sprawie było

rażące i musiało w istotny sposób wpłynąć na treść wydanego orzeczenia, skoro w

konsekwencji doprowadziło do skazania osoby, wobec której wcześniej

prawomocnie umorzono postępowanie przyjmując, iż nie popełniła ona

zarzucanego jej przestępstwa. Z powodu wskazanych powyżej okoliczności Sąd

Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. umorzył

postępowanie karne wobec Z. R. Na podstawie art. 632 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 634

k.p.k. i art. 518 k.p.k. kosztami procesu w sprawie obciążono Skarb Państwa.

7