I KZP 27/13

Sygn. akt I KZP 27/13

UCHWAŁA

Dnia 26 lutego 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Szewczyk (przewodniczący)

SSN Małgorzata Gierszon (sprawozdawca)

SSN Jacek Sobczak

Protokolant Łukasz Majewski

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Aleksandra Herzoga

w sprawie D. R.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu

w dniu 26 lutego 2014 r.,

przedstawionego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w S.,

postanowieniem z dnia 31 października 2013 r., zagadnienia prawnego:

„Czy orzekanie przez sędziego T. K. w sprawie sygn. akt VI K

…/13 Sądu Rejonowego w A. VI Wydziału Zamiejscowego w S. w

sytuacji gdy decyzja o jego przeniesieniu w związku z likwidacją Sądu

Rejonowego w S. i utworzeniu Wydziałów Zamiejscowych Sądu

Rejonowego w A. w dniu 1 stycznia 2013 r. została podpisana przez

Podsekretarza Stanu, a nie Ministra Sprawiedliwości, nie wyczerpuje

znamion określonych w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. – będących

bezwzględną przyczyną odwoławczą skutkującą koniecznością

uchylenia zaskarżonego wyroku?”

podjął uchwałę:

udzielić odpowiedzi jak w uchwale pełnego składu Sądu

Najwyższego z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie BSA-4110-4/13

(OSNKW 2014, z. 2, poz. 9).

UZASADNIENIE

2

Przedstawione przez Sąd Okręgowy w S. zagadnienie prawne wyłoniło

się w toku rozpoznawania apelacji prokuratora Prokuratury Rejonowej w S. od

wyroku Sądu Rejonowego w A. VI Zamiejscowy Wydział Karny z siedzibą w S. z

dnia 11 lipca 2013 r.

Wyrokiem tym uznano, że D. R. dopuścił się popełnienia występku z art. 62

ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, polegającego

na tym, że: w dniu 18 lutego 2013 r. przy ul. K. 21 w S., wbrew przepisom ustawy,

posiadał środki odurzające w postaci 0,12 g ziela konopi innych niż włókniste oraz

0.03 g ziela konopi i na podstawie art. 66 § 1 i 2 k.k., art. 67 § 1 k.k. warunkowo

umorzono wobec niego postępowanie na okres próby wynoszący dwa lata, a nadto

na podstawie art. 67 § 3 k.k. w zw. z art. 39 pkt 7 k.k. i art. 49 § 1 k.k. orzeczono

wobec oskarżonego świadczenie pieniężne w kwocie 500 zł na rzecz Funduszu

Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej i na podstawie art. 70

ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii orzeczono

przepadek przez zniszczenie dowodu rzeczowego w postaci lufki,

wyszczególnionego w wykazie dowodów rzeczowych nr I/21/13 pod pozycją 2.

Prokurator we wspomnianej apelacji zarzucił wyrokowi: obrazę przepisu

prawa materialnego, a mianowicie art. 100 k.k., poprzez jego niesłuszne

niezastosowanie, oraz błąd w ustaleniach faktycznych dotyczących ilości

posiadanych przez oskarżonego w dniu 18 lutego 2013 r. środków odurzających.

Uzasadniając przedstawione zagadnienie prawne Sąd Okręgowy w S.

podniósł, że zaskarżony apelacją wyrok wydał Sąd w którego składzie zasiadał

sędzia T. K. Sędzia który nie wyraził zgody na przeniesienie do Sądu Rejonowego

w A. w związku z przekształceniem Sądu Rejonowego w S., z dniem 1 stycznia

2013 r. w Wydział Zamiejscowy Sądu Rejonowego w A., dokonanym na mocy

przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 października 2012 r.

w sprawie ustalenia siedzib i obszarów właściwości sądów apelacyjnych, sądów

okręgowych i sądów rejonowych (Dz. U. z 2012 r., poz. 1223). Równocześnie

wspomniany sędzia został przeniesiony do Sądu Rejonowego w A. „decyzją z dnia

1 stycznia 2013 r. podpisaną przez Podsekretarza Stanu zamiast Ministra

Sprawiedliwości”.

3

Dalej Sąd Okręgowy przytoczył, wyrażony w uzasadnieniu uchwały składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2013 r. w sprawie III CZP 46/13,

pogląd stwierdzający, iż decyzja o przeniesieniu na inne miejsce służbowe podjęta

przez inną osobę niż Minister Sprawiedliwości, także z jego upoważnienia, jest

bezprawna, a sędzia, którego ona dotyczy, nie może wykonywać władzy

jurysdykcyjnej w sądzie do którego został przeniesiony. Równocześnie Sąd

Okręgowy zauważył, że odmienne stanowisko, potwierdzające ważność takiej

decyzji podpisanej przez podsekretarza stanu, Sąd Najwyższy wyraził w wyroku z

dnia 16 października 2013 r., wydanym w sprawie III KK 280/13.

W pisemnym wniosku z dnia 24 grudnia 2013 r. w przedmiocie

rozstrzygnięcia zgłoszonego przez Sąd Okręgowy w S. zagadnienia prawnego,

prokurator Prokuratury Generalnej wniósł o odmowę podjęcia uchwały.

Prokurator – uzasadniając swoje stanowisko – zauważył, że „Sąd Okręgowy

nie podjął najmniejszej nawet próby dokonania wykładni o charakterze

operatywnym” i nie wykazał powodów swoich wątpliwości, a nawet nie wskazał

przepisu lub grupy przepisów wymagających – w jego ocenie – wykładni o

charakterze zasadniczym. Ograniczył się tylko do przywołania dwóch orzeczeń

Sądu Najwyższego i nawet nie usiłował dokonać samodzielnej analizy wyrażonych

w nich poglądów.

W tej sytuacji – w ocenie prokuratora Prokuratury Generalnej – brak jest

podstaw do stwierdzenia, że Sąd Okręgowy w S. spełnił, przewidziane w art. 441 §

1 k.p.k. wymogi do udzielenia przez Sąd Najwyższy odpowiedzi w formie uchwały,

na przedstawione zagadnienie prawne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wobec treści art. 441 §1 k.pk. nie ulega wątpliwości, że skuteczne

wystąpienie przez sąd odwoławczy z pytaniem prawnym może nastąpić wyłącznie

wtedy, gdy spełnione są łącznie wszystkie wskazane w tym przepisie przesłanki.

Jego przedmiotem musi być zatem zagadnienie o charakterze prawnym,

stanowiące istotny problem interpretacyjny, wymagające zasadniczej wykładni

ustawy.

Przy czym z inicjatywą rozstrzygnięcia tego zagadnienia prawnego, może

sąd wystąpić tylko wówczas, gdy rozpatruje środek odwoławczy, i musi ono wyłonić

4

się przy rozpoznaniu tego środka, a wyjaśnienie tego zagadnienia prawnego jest

niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy. Analizując treść przywołanego na wstępie

postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia 31 października 2013 r. w kontekście

owych, wynikających wprost z dyspozycji art. 441 § 1 k.p.k., wymaganych ustawą

przesłanek pytań kierowanych w tym trybie do Sądu Najwyższego, uznać należy,

że zaistniały warunki do podjęcia uchwały w związku z przedstawionym przez ten

Sąd zagadnieniem prawnym.

Pytanie przedstawione przez Sąd Okręgowy w S. niewątpliwie wyłoniło się

przy rozpoznaniu środka odwoławczego, to jest apelacji wniesionej przez

prokuratora od wyroku Sądu Rejonowego w A.

Wprawdzie Sąd ten - wspomnianym postanowieniem - nie odwołał się wprost

do przepisu art. 75 § 3 w zw. z art. 75 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. -

Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 427 j.t. ze zm., dalej

zwanej u.s.p.), jako wymagającego „zasadniczej wykładni”, i w samym pytaniu w

ogóle nie skonkretyzował przepisów, których miałaby ona dotyczyć, to jednak

przytoczone w uzasadnieniu tego postanowienia argumenty świadczą o tym, że w

istocie o dokonanie „zasadniczej wykładni” właśnie tego przepisu ustawy o ustroju

sądów powszechnych wniósł. Sąd Okręgowy w S. rozważał bowiem (z punktu

widzenia zaistnienia tzw. bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k.) skuteczność procesową decyzji o przeniesieniu sędziego na inne miejsce

służbowe w związku z likwidacją sądu, podpisanej „przez podsekretarza stanu, a

nie Ministra Sprawiedliwości”. Tak zaś odczytane - w oparciu o regułę

interpretacyjną z art. 118 § 1 k.p.k. - pytanie prawne niewątpliwie dotyczyło

przepisu, którego sformułowanie umożliwia różne interpretacje znaczenia,

zawartego w nim, zwrotu: „o przeniesieniu sędziego (…) wydaje decyzję Minister

Sprawiedliwości” (art. 75 § 3 u.s.p.). To określenie podmiotu uprawnionego do

wydania takiej decyzji implikuje bowiem (zwłaszcza w kontekście uwarunkowań

konstytucyjnych i ustrojowych) kontrowersje odnośnie tego, czy tą decyzję może

wydać wyłącznie sam Minister Sprawiedliwości, czy też - przy zachowaniu nadto

stosownych warunków - podlegli mu w Ministerstwie – sekretarz, czy podsekretarz

stanu. Rozbieżności w wykładni tej normy wyłoniły się także w orzecznictwie Sądu

Najwyższego, na co zwrócił uwagę pytający sąd, wskazując i przytaczając, te

5

judykaty Sądu Najwyższego, które zawierają jednoznacznie odmienne - odnośnie

tej kwestii - stanowiska.

W tej sytuacji, pomimo zaniechania (na co słusznie zwrócił uwagę prokurator

Prokuratury Generalnej w przytoczonym powyżej wniosku z dnia 24 grudnia 2013 r.)

w istocie przez Sąd Okręgowy w S. próby samodzielnego usunięcia tych

wątpliwości interpretacyjnych w drodze wykładni operatywnej, uznać należało, że

zgłoszone przez Sąd zagadnienie prawne o zasadniczym znaczeniu dla

rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, rzeczywiście budziło poważne wątpliwości,

których wyjaśnienie mogło i sądowi pytającemu nastręczać istotne trudności, skoro

także w orzeczeniach Sądu Najwyższego prezentowano dotychczas, tak

zasadniczo różne, rozumienie tego przepisu.

Uwzględniając zatem wszystkie te zaszłości, mimo wspomnianych

mankamentów, tak redakcji sformułowanego pytania, jak i kompletności jego

motywów, stwierdzić należało, że zaistniały w sprawie wszystkie warunki do

podjęcia uchwały odnośnie przedstawionego przez Sąd Okręgowy w S.

zagadnienia prawnego.

Jednakże - już po sformułowaniu przez Sąd Okręgowy w S. pytania

prawnego - Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, w dniu 12 listopada 2013 r.

pełnemu składowi Sądu Najwyższego przedstawił, na podstawie art. 60 § 1 ustawy

z dnia 23 listopada 2013 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2013 r., poz. 499 j.t.,

zwanej dalej, ustawą o Sądzie Najwyższym), do rozstrzygnięcia zagadnienia

prawne, „czy w podjęciu decyzji o przeniesieniu sędziego na inne miejsce służbowe,

wydanej na podstawie art. 75 § 3 w zw. z art. 75 § 2 pkt 1 u.s.p., Minister

Sprawiedliwości może być zastąpiony przez sekretarza lub podsekretarza stanu?”

Porównując zakres przedmiotowy przedstawionego przez Pierwszego

Prezesa Sądu Najwyższego zagadnienia prawnego, z tym które w istocie zostało

sformułowane w pytaniu Sądu Okręgowego w S., oczywiste jest, iż dotyczą one

tych samych przepisów, i zgłaszają tego samego, lub podobnego rodzaju

wątpliwości interpretacyjne.

W dniu 28 stycznia 2014 r. Sąd Najwyższy w pełnym składzie rozpoznał

wniosek Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 12 listopada 2013 r. i

wydał uchwałę w sprawie BSA - 4110 - 4/13 następującej treści: 1. W wydaniu

6

decyzji o przeniesieniu sędziego na inne miejsce służbowe na podstawie art. 75 § 3

w zw. z art. 75 § 2 pkt 1 u.s.p. Minister Sprawiedliwości nie może być zastąpiony

przez sekretarza ani podsekretarza stanu. 2. Wykładnia dokonana w uchwale wiąże

od chwili jej podjęcia.

Nie ulega zatem wątpliwości, że przytoczona uchwała pełnego składu Sądu

Najwyższego rozstrzyga wprost wątpliwości interpretacyjne ujęte w pytaniu

prawnym Sądu Okręgowego w S.

Stosownie do jej treści, wszystkie decyzje o przeniesieniu sędziego na inne

miejsce służbowe, wydane, w oparciu o przepis art. 75 § 3 w zw. z art. 75 § 2 pkt 1

u.s.p., do dnia 28 stycznia 2014 r. przez sekretarza stanu, bądź podsekretarza

stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości są skuteczne.

W konsekwencji, brak jest też powodów do uznania, że orzeczenie wydane

przez sąd z udziałem sędziego, którego taka decyzja o przeniesieniu na inne

miejsce służbowe, wydana przed 28 stycznia 2014 r., dotyczyła, jest - tylko z racji

na podpisanie tej decyzji przez sekretarza stanu, bądź podsekretarza stanu w

Ministerstwie Sprawiedliwości - dotknięte bezwzględną przyczyną odwoławczą,

wskazaną w art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. (tylko taka bowiem tzw. bezwzględna

przyczyna odwoławcza, przy tego rodzaju zaszłościach faktycznych, związanych z

(ewentualnym) brakiem udziału w wydaniu orzeczenia osoby nieuprawnionej,

mogłaby być rozważana, ta zaś wskazana przez Sąd Okręgowy w S.: z art. 439 § 1

pkt 2 k.p.k., w ogóle - w stwierdzonych warunkach - nie mogła zaistnieć).

Zauważyć dalej należy, że zgodnie z treścią art. 61 § 6 ustawy o Sądzie

Najwyższym, uchwały pełnego składu Sądu Najwyższego z chwilą ich podjęcia

uzyskują moc zasad prawnych.

Wprawdzie tzw. abstrakcyjnym uchwałom Sądu Najwyższego żaden przepis

prawa nie przypisuje wprost mocy wiążącej pomimo, że te podjęte przez pełny

skład Sądu Najwyższego, skład połączonych izb oraz skład całej izby, mocą

przepisu art. 60 § 6 ustawy o Sądzie Najwyższym, z chwilą ich podjęcia, uzyskują

moc zasad prawnych, to jednak nie ulega wątpliwości, że odstąpienie od uchwały

Sądu Najwyższego wpisanej do księgi zasad prawnych, wymaga dochowania

specjalnej, i to dość skomplikowanej, określonej w art. 62 ustawy o Sądzie

Najwyższym, procedury (por. P. Hofmański [w:] P. Hofmański, S. Zabłocki,

7

Elementy metodyki pracy sędziego w sprawach karnych, 2006, s. 217 - 218; R. A.

Stefański, Instytucja pytań prawnych do Sądu Najwyższego w sprawach karnych,

Warszawa 2001, s. 386 - 388). Stosownie do treści § 1 tego przepisu odstąpienie

przez zwykły skład Sądu Najwyższego od zasady prawnej uchwalonej przez pełny

skład Sądu Najwyższego wymaga bowiem przedstawienia zagadnienia pełnemu

składowi tego Sądu.

Regulacja ta przesądza, że taka zasada prawna wiąże wszystkie składy

orzekające Sądu Najwyższego.

Związanie to ma więc niewątpliwie charakter względny, gdyż wprawdzie

skład orzekający tegoż Sądu nie może rozstrzygnąć konkretnej sprawy w sposób

sprzeczny z interpretacją zawartą w takiej uchwale, ale - nie podzielając

wcześniejszego stanowiska co do znaczenia danej normy - może zainicjować tę

procedurę, zmierzającą do uchwalenia rozstrzygnięcia w przedmiocie odstąpienia

od pogląd prawnego mającego moc zasady prawnej. (por. W. Kozielewicz,

Instytucja uchwał Sądu Najwyższego mających moc zasad prawnych - kwestie

sporne w orzecznictwie Sądu Najwyższego w latach 1990 - 2010 [w:] Księga

Jubileuszowa Prof. Romualda Kmieciaka pod. red. A. Przyborowskiej - Klimczak i A.

Tarachy, Warszawa 2011, s. 251; R. A. Stefański, op. cit. s 398 - 399).

W orzecznictwie podkreśla się, że związanie składów Sądu Najwyższego

uchwałą mającą moc zasady prawnej obejmuje nie tylko to, co dana zasada

prawna głosi, lecz także i to, co logicznie z niej wynika. Oznacza to, że skład Sądu

Najwyższego nie może oprzeć swego orzeczenia na poglądzie, którego pogodzenie

z zasadą prawną byłoby logicznym niepodobieństwem (wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 19 sierpnia 1963 r., II CR 511/63, OSPIKA 1964, z. 7 - 8).

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym przedstawione przez Sąd

Okręgowy w S. zagadnienie prawne nie widzi podstaw do wszczynania procedury

odstąpienia od zasady prawnej wynikającej z uchwały pełnego składu Sądu

Najwyższego w sprawie BSA - 4110 - 4/13. Nie dostrzega bowiem uzasadnionych

(a więc nowych, dotąd nieznanych i przez to nierozważonych) przesłanek, które by

przemawiały za odstąpieniem od zaprezentowanej w uchwale Sądu Najwyższego,

interpretacji przepisu art. 75 § 3 w zw. z art. 75 § 2 pkt 1 u.s.p.

8

Aprobując treść wspomnianej uchwały oraz przedstawione na jej

uzasadnienie argumenty, a także mając na względzie wspomniane,

formalnoprocesowe konsekwencje jej uchwalenia, Sąd Najwyższy nie dostrzega też

racjonalnych powodów, by tę motywację powielać.

Stąd też odsyła do niej, również zważając na to, iż „Sąd Najwyższy jako

naczelny organ władzy sądowniczej powołany do zapewnienia jednolitości

orzecznictwa sądów powszechnych i wojskowych, w pierwszej kolejności musi

przestrzegać jednolitości orzecznictwa jego składów orzekających” (postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2006 r., I KZP 2/06, OSNP 2007/15-16/224).

Z powyższych względów, uchwalono jak wyżej.