V KK 276/13

Sygn. akt V KK 276/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 marca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Gradzik (przewodniczący)

SSN Jan Bogdan Rychlicki

SSN Barbara Skoczkowska (sprawozdawca)

Protokolant Joanna Sałachewicz

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Zbigniewa Siejbika,

w sprawie R. C.

skazanego z art. 158 § 1 kk

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 7 marca 2014 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego,

od wyroku Sądu Okręgowego w O.

z dnia 17 maja 2013 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w K.

z dnia 13 grudnia 2012 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu w O. do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym;

2. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz obrońcy z urzędu

adw. M. P. z Kancelarii Adwokackiej kwoty: 442,80 zł (czterysta

czterdzieści dwa zł 80/100 złotych), w tym 23 % podatku VAT, z

tytułu wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie kasacji oraz

2

738 zł (siedemset trzydzieści osiem złotych) w tym 23 % podatku

VAT, za obronę skazanego wykonywaną w postępowaniu przed

Sądem Najwyższym.

UZASADNIENIE

R. C. został oskarżony to to, że:

I. „w dniu 11 września 2011 r. w K., działając wspólnie i w porozumieniu ze S.

M. oraz trzema innymi nieustalonymi osobami uderzając pięścią w twarz

oraz kilkukrotnie butelką i innym przedmiotem, kopiąc po całym ciele dokonał

pobicia P. W. narażając go na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia

albo nastąpienia skutku z art. 156 § 1 k.k. lub z art. 157 § 1 k.k. powodując u

niego obrażenia ciała w postaci: stłuczenia głowy, otarcia naskórka twarzy i

nosa, rany tłuczonej prawego łuku brwiowego, stłuczenie prawego barku,

rany ciętej prawego ramienia, rany ciętej prawego przedramienia i prawej

ręki, rany ciętej lewego ramienia z przecięciem powięzi mięśniowej i żyły,

stłuczenia lewego przedramienia, rany grzbietu lewej ręki z brzeżnym

nacięciem ścięgna prostownika palca, złamania wieloodłamowego prawej

kości skokowej z przemieszczeniem, a powyższe obrażenia spowodowały

naruszenie czynności narządów ciała i rozstrój zdrowia inny niż określony w

art. 156 § 1 k.k. trwający dłużej niż 7 dni, stanowią zatem skutki o jakich

mowa w art. 157 § 1 k.k., tj. o przestępstwo z art. 158 § 1 k.k. i art. 157 § 1

k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

II. w dniu 11 września 2011 r. w K., zabrał w celu przywłaszczenia kurtkę,

telefon komórkowy marki Sony Ericsson Xperia, pieniądze, powodując

łączną wartość strat 2 420 zł na szkodę P. W., przy czym czynu tego

dopuścił się będąc uprzednio skazany w warunkach recydywy specjalnej

podstawowej przed upływem 5 lat od odbycia kary pozbawienia wolności w

wymiarze co najmniej roku pozbawienia wolności za przestępstwo podobne,

tj. o przestępstwo z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.”

Wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 13 grudnia 2012 r., R. C.:

1. w miejsce czynu opisanego w pkt I został uznany za winnego tego, że w dniu

11 września 2011 r. w K., działając wspólnie i w porozumieniu ze S. M. oraz

3

trzema innymi nieustalonymi osobami poprzez uderzanie pięścią w twarz,

kopanie, uderzanie butelką i kulą rehabilitacyjną po całym ciele wziął udział w

pobiciu P. W. narażając go na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia

albo nastąpienia skutku z art. 156 § 1 k.k. lub z art. 157 § 1 k.k., przy czym w

wyniku pobicia pokrzywdzony doznał obrażeń ciała w postaci: stłuczenia głowy,

otarcia naskórka twarzy i nosa, rany tłuczonej prawego łuku brwiowego,

stłuczenie prawego barku, rany ciętej prawego ramienia, rany ciętej prawego

przedramienia i prawej ręki, rany ciętej lewego ramienia z przecięciem powięzi

mięśniowej i żyły, stłuczenia lewego przedramienia, rany grzbietu lewej ręki z

brzeżnym nacięciem ścięgna prostownika palca, złamania wieloodłamowego

prawej kości skokowej z przemieszczeniem, a powyższe obrażenia

spowodowały naruszenie czynności narządów jego ciała i rozstrój zdrowia na

czas powyżej 7 dni, tj. przestępstwa z art. 158 § 1 k.k. i za to na podstawie art.

158 § 1 k.k. wymierzono mu karę roku pozbawiania wolności;

2. został uniewinniony od zarzutu popełnienia czynu opisanego w pkt II;

3. orzeczono o kosztach postępowania oraz wynagrodzeniu obrońcy z urzędu.

Apelację od tego wyroku wniósł obrońca oskarżonego, który zaskarżonemu

wyrokowi zarzucił:

1. mający wpływ na treść wyroku błąd w ustaleniu faktycznym, połączony z

obrazą prawa procesowego, a to art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k., wyrażający się

sprzecznym z rzeczywistością i przeprowadzonymi dowodami ustaleniu w

wyroku, że oskarżony R. C. działając wspólnie i w porozumieniu z S. M. oraz

trzema nieustalonymi osobami poprzez uderzanie pięścią w twarz, kopanie,

uderzanie butelką i kulą rehabilitacyjną po całym ciele wziął udział w pobiciu P.

W., narażając go na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo

nastąpienia skutku z art. 156 § 1 k.k. lub z art. 157 § 1 k.k. w sytuacji, gdy

konstrukcja przestępstwa pobicia polega między innymi na różnicowaniu

odpowiedzialności za udział w pobiciu w zależności od stopnia jej

niebezpieczeństwa, wyrażającego się skalą narażenia człowieka na

bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia, albo skutków określonych w art.

156 § 1 k.k. lub art. 157 § 1 k.k., które to zróżnicowanie musi być prawidłowo

określone w wyroku - opisie czynu;

4

2. rażącą niewspółmierność (surowość) orzeczonej wobec oskarżonego kary

pozbawienia wolności, która została orzeczona przy zastosowaniu wadliwych

kryteriów jej wymiaru.

Wskazując na powyższe, obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a w razie braku

podstaw do jego uchylenia o zmianę wyroku w części rozstrzygającej o karze

poprzez złagodzenie wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności i

orzeczenie jej z warunkowym zawieszeniem wykonania.

Sąd Okręgowy w O., wyrokiem z dnia 17 maja 2013 r.,:

1. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że w pkt 1, w opisie czynu

przypisanego oskarżonemu, w miejsce ustalenia: „z S. M.” przyjął: „z inną

osobą”;

2. w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.

Kasację od prawomocnego orzeczenia Sądu odwoławczego wniósł obrońca

skazanego R. C. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

1. rażącą obrazę prawa procesowego, która miała istotny wpływ na treść

zaskarżonego wyroku, a mianowicie art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. poprzez

umieszczenie w opisie przypisanego skazanemu czynu wszystkich stopni

niebezpieczeństwa zarówno dla zdrowia jak i życia, podczas gdy konstrukcja

przestępstwa pobicia polega między innymi na różnicowaniu odpowiedzialności

za udział w pobiciu w zależności od stopnia jej niebezpieczeństwa,

wyrażającego się skalą narażenia człowieka na bezpośrednie

niebezpieczeństwo utraty życia, albo skutków określonych w art. 156 § 1 k.k.

lub art. 157 § 1 k.k., które to zróżnicowanie musi być prawidłowo określone w

wyroku - opisie czynu;

2. rażącą obrazę prawa procesowego, która miała istotny wpływ na treść

zaskarżonego wyroku poprzez naruszenie art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 §

3 k.p.k. polegające na nierozważeniu zarzutu apelacji dotyczącej obrazy art.

413 § 2 pkt 1 k.p.k.

Wskazując na powyższe zarzuty, obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania.

5

Prokurator Prokuratury Okręgowej w pisemnej odpowiedzi na kasację oraz

prokurator Prokuratury Generalnej na rozprawie kasacyjnej, wnieśli o oddalenie

kasacji jako oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja wniesiona przez obrońcę skazanego R. C. jest zasadna.

Wprawdzie pierwszy z podniesionych w kasacji zarzutów, wskazujący na

obrazę art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k., jest skierowany bezpośrednio przeciwko wyrokowi

Sądu I instancji, co wskazywałoby na jego oczywistą bezzasadność, jednakże

przedstawiony w nim problem należy rozważyć z uwagi na podniesienie drugiego

zarzutu dotyczącego wadliwej kontroli instancyjnej, w którym obrońca wskazuje, że

Sąd odwoławczy nie odniósł się do kwestii sposobu sformułowania opisu czynu

przypisanego skazanemu. W apelacji zarzucił on wyrokowi Sądu I instancji obrazę

przepisu art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. połączoną z błędem w ustaleniach faktycznych. O

ile Sąd odwoławczy nie stwierdził błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za

podstawę rozstrzygnięcia Sądu I instancji, co w sposób co prawda nader lakoniczny,

ale wykazał, o tyle z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia nie wynika, aby zarzut

obrazy art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. był przedmiotem rozważań tegoż Sądu, a więc

należy przyjąć, że pozostał on poza zakresem rozpoznania, co stanowi rażące

naruszenie art. 433 § 2 k.p.k.

Zgodnie z art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. wyrok skazujący powinien zawierać m. in.

„dokładne określenie przypisanego oskarżonemu czynu”. Określenie to,

wynikające z ustaleń dokonanych przez sąd orzekający, powinno się znaleźć w

wyroku, przez stosowny opis czynu i powinno obejmować wszystkie elementy

czynu mające znaczenie dla prawidłowej kwalifikacji prawnej. Błędem jest jednak

nie tylko pomijanie któregokolwiek z takich elementów działania sprawcy, ale

również błędem jest zamieszczanie w opisie czynu wszystkich alternatywnych

znamion czynu wynikających z treści konkretnego przepisu, który wskazuje na

możliwość popełnienia identycznie kwalifikowanego przestępstwa w różnych

formach. Obowiązujący kodeks postępowania karnego nie daje bowiem podstaw

do alternatywnych ustaleń w zakresie przypisanego w wyroku przestępstwa.

Pewność stwierdzeń co do winy wynika z obowiązującej w prawie zasady

domniemania niewinności oraz ciążącego na sądzie obowiązku czynienia ustaleń

6

zgodnych z prawdą (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1995

r., I KZP 1/95, OSNKW 1995, z. 5-6, poz. 37).

W przepisie art. 158 § 1 k.k. ustawowe zmamiona narażenia człowieka na

bezpośrednie niebezpieczeństwo zostały określone właśnie alternatywnie. Za

przestępstwo z art. 158 § 1 k.k. odpowiada ten, kto bierze udział w bójce (lub

pobiciu), w której naraża się człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty

życia albo nastąpienia skutku określonego w art. 156 § 1 lub 157 § 1 k.k. Jednakże

bezpośrednie narażenie człowieka na alternatywne zagrożenie skutkami

przewidzianymi w art. 158 § 1 k.k. nie może mieć miejsca, gdyż np.

niebezpieczeństwo utraty przez daną osobę życia, jako najwyższy stopień

narażenia, pochłania niższe stopnie narażenia na ciężki uszczerbek na zdrowiu (art.

156 § 1 k.k.) i naruszenie czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia, trwające

dłużej niż 7 dni (art. 157 § 1 k.k.). W niniejszej natomiast sprawie Sąd Rejonowy w

K. w opisie czynu przypisanego skazanemu, nie tylko przyjął wszystkie

alternatywne stopnie niebezpieczeństwa pobicia, ale nadto wskazał na następstwa

na zdrowiu, jakie odniósł pokrzywdzony w wyniku pobicia, które odpowiadały

skutkom określonym w art. 157 § 1 k.k. Zauważyć należy, że samo wskazanie na

takie skutki, bez podawania alternatywnych znamion, nie jest błędem. W

orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się bowiem, że przestępstwo z art. 158

§ 1 k.k., mimo że jest czynem z narażenia, może też wywoływać skutki określone w

art. 157 § 1 k.k. Niebezpieczeństwo nastąpienia skutku określonego w art. 157 § 1

k.k. materializuje się wówczas w skutku jaki został rzeczywiście spowodowany (por

postanowienie z dnia 20 września 2007 r., I KZP 30/07, OSNKW 2007, z. 11, poz.

79; wyrok z dnia 6 maja 2010 r., II KK 278/09, LEX nr 583783).

Sąd Okręgowy nie rozpoznał wniesionej przez obrońcę oskarżonego apelacji

zgodnie z treścią art. 433 § 2 k.p.k. Obraza tego przepisu doprowadziła do

uchylenia zaskarżonego wyroku, gdyż miała ona istotny wpływ na treść orzeczenia.

Został bowiem utrzymany w mocy, w zasadniczej części, wyrok Sądu I instancji

wydany z naruszeniem art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. Należy natomiast stwierdzić, że

błędnie sformułowany opis przypisanego czynu, czy to poprzez pominięcie

któregokolwiek elementu mającego znaczenie dla prawidłowej kwalifikacji prawnej,

czy też poprzez zamieszczanie w nim alternatywnych ustaleń, zawsze będzie miał

7

istotny wpływ na treść orzeczenia. Rozpoznając ponownie apelację, Sąd ten winien

mieć na uwadze powyższe uwagi i respektując treść art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3

k.p.k. rozważyć wszystkie zawarte w niej zarzuty w sposób wnikliwy i wyczerpujący,

co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wyroku.

Zasądzono na rzecz obrońcy z urzędu wynagrodzenie za sporządzenie i

wniesienie kasacji oraz obronę skazanego przed Sądem Najwyższym, zgodnie z art.

29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (j.t. Dz. U. z 2009, Nr

146, poz. 1188) oraz § 14 ust. 2 pkt. 6 i ust. 3 pkt. 1 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348).

Mając to wszystko na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

wyroku.