I PK 181/13

Sygn. akt I PK 181/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 marca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący)

SSN Józef Iwulski

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A. G.

przeciwko Powiatowemu Urzędowi Pracy w […]

o odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez

wypowiedzenia, odprawę pieniężną,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 13 marca 2014 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w […] z dnia 14 marca 2013 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony pozwanej na

rzecz powódki kwotę 900 (dziewięćset) złotych tytułem zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 14 marca 2013 r. Sąd Okręgowy Wydział Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację pozwanego Powiatowego Urzędu Pracy

w […] od wyroku Sądu Rejonowego Sądu Pracy Wydział Pracy z dnia 28 grudnia

2

2012 r., który zasądził od pozwanego na rzecz powódki A. G. następujące kwoty: a)

7.728 zł tytułem odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o

pracę bez wypowiedzenia z ustawowymi odsetkami od dnia 26 marca 2012 r. do

dnia zapłaty; b) 7.728 zł tytułem odprawy pieniężnej z ustawowymi odsetkami od

dnia 26 marca 2012 r. do dnia zapłaty (pkt 1 wyroku); oddalił powództwo w

pozostałej części (pkt 2 wyroku); zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę

900 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt 3 wyroku); nakazał

pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego kwotę 773 zł

tytułem części nieuiszczonej opłaty sądowej (pkt 4 wyroku); nie obciążył powódki

nieuiszczonymi kosztami sądowymi w pozostałej części (pkt 5 wyroku) i nadał

wyrokowi w punkcie 1 rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 2.576 zł brutto

(pkt 6 wyroku).

W spawie tej ustalono, że powódka była zatrudniona u pozwanego od

2003 r., początkowo na stanowisku referenta, referenta prawnego, starszego

inspektora, a od dnia 15 września 2008 r. na stanowisku radcy prawnego w pełnym

wymiarze czasu pracy. Jako radca prawny zobowiązana była do świadczenia pracy

w siedzibie pracodawcy w wymiarze 16 godzin tygodniowo: w poniedziałki i środy

od 7.30 do 11:30, a w piątki od 7:30 do 15:30. Jeżeli w środę przypadała sesja

Rady Miasta to dyżur powódki był automatycznie przesuwany był na czwartek.

Obowiązujący u pozwanego od dnia 1 stycznia 2010 r. regulamin organizacyjny,

przewidywał w strukturze organizacyjnej pozwanego Zespół Radców Prawnych.

Uchwałą Zarządu Powiatu Z. z dnia 26 stycznia 2012 r. wprowadzono nowy

regulamin organizacyjny, który nie uwzględniał już Zespołu Radców Prawnych. W

dniu 1 lutego 2012 r. pozwany doręczył powódce pismo z informacją, że z dniem 15

lutego 2012 r., w następstwie uchwalenia nowego regulaminu organizacyjnego,

zostaje przeniesiona na stanowisko starszego specjalisty ds. […] przypisanego do

samodzielnego stanowiska do spraw […] w Wydziale […]. Kolejnym pismem

polecono powódce sporządzić spis prowadzonych przez nią spraw w zakresie

obsługi urzędu jak i spraw sądowych oraz przekazania zestawienia kierownikowi

wydziału. W dniu 6 lutego 2012 r. powódka złożyła pozwanemu pismo informujące,

że oświadczenie z dnia 1 lutego 2012 r. jest nieważne i nie wywołuje skutków

prawnych. Nadto zgłosiła gotowość do świadczenia pracy na stanowisku radcy

3

prawnego. W dniach od 1 do 17 lutego 2012 r. powódka była niezdolna do pracy na

skutek choroby, a po dniach wolnych od pracy (18 i 19 lutego 2012 r.), powódka

stawiła się do pracy 20 lutego 2012 r. W dniu 16 lutego 2012 r. za pośrednictwem

poczty powódce doręczono zakres obowiązków na stanowisku starszego

specjalisty […].

W dniu 20 lutego 2012 r. w siedzibie pracodawcy odbyło się spotkanie, w

którym uczestniczyła powódka, dyrektor pozwanego, J. L., G. P. i adwokat E. K.

Powódka została poinformowana, że jej przełożonym jest G. P. oraz że powinna

świadczyć pracę w wymiarze 8 godzin dziennie. Polecono jej zdać wszystkie

urządzenia - laptop, skaner i modem. Powódka oświadczyła, że oświadczenie z

dnia 1 lutego 2012 r. jest bezskuteczne i jest gotowa do świadczenia pracy na

stanowisku radcy prawnego w ustalonych godzinach dyżurów radcowskich, po

czym opuściła siedzibę pracodawcy o godzinie 11:30. W dniach 22 - 24 lutego 2012

r. powódce udzielono urlopu wypoczynkowego. W dniu 23 lutego 2012 r. doręczono

powódce, za pośrednictwem poczty, pismo informujące o udzieleniu jej kary

porządkowej upomnienia za samowolne opuszczenie stanowiska pracy w dniu 20

lutego 2012 r. o godzinie 11.30 i niestawienie się do pracy w dniu 21 lutego 2012 r.

Powódka w dniu 27 lutego 2012 r. wniosła sprzeciw twierdząc, że kara porządkowa

została nałożona z naruszeniem przepisów prawa pracy, ponieważ przed

nałożeniem kary nie została wysłuchana przez pracodawcę pracodawca. W dniu 12

marca 2012 r. pozwany doręczył powódce pismo informujące, że kara porządkowa

nie zostanie uchylona.

Po 20 lutego 2012 r. powódka stawiała się do pracy w dniach dyżurów

radcowskich i przebywała w siedzibie pracodawcy w godzinach tych dyżurów.

Świadczyła pracę w dniach 27 i 29 lutego oraz 7 i 12 marca 2012 r. w wymiarze 4

godzin dziennie. Była nieobecna w dniach 28 lutego oraz 1, 6 i 8 marca. Nadto

miała udzielony urlop wypoczynkowy w dniach 2, 5 i 9 marca 2012 r. W tym czasie

powódka sprawdziła sprawy bieżące, skontrolowała terminy i czynności,

przygotowała również wykaz prowadzonych przez siebie spraw, świadcząc pracę w

pokoju zajmowanym przez Zespół Radców Prawnych. Zlecaniem zadań dla

powódki zajmowała się G. P. W praktyce jednak nie wydawała ona powódce

poleceń służbowych, bo gdy chciała takie wydać, to powódki nie było w pracy.

4

W dniu 29 lutego 2012 r. odbyło się spotkanie, podczas którego powódce

polecono przeniesienie się z pokoju […] do pokoju […]. Miejsce pracy było

przygotowane, natomiast nie był podłączony sprzęt komputerowy. Pracodawca

doręczył powódce pismo informujące o nałożeniu kary porządkowej nagany za

nieusprawiedliwione niestawiennictwo w dniu 28 lutego 2012 r. oraz opuszczenie

stanowiska pracy w dniu 27 lutego 2012 r. o godzinie 11.30.

W dniu 12 marca 2012 r. doręczono powódce oświadczenie o rozwiązaniu

umowy o pracę bez wypowiedzenia z powodu ciężkiego naruszenia podstawowych

obowiązków pracowniczych polegających na: 1/ powtarzającym się samowolnym

opuszczaniu miejsca pracy 20 i 27 lutego 2012 r.; 2/ niestawieniu się w miejscu

pracy 21 i 28 lutego 2012 r., oraz 1, 6 i 8 marca 2012 r.; 3/ nieinformowaniu

pracodawcy o przyczynie niestawienia się w miejscu 21 lutego 2012 r.;

4/ uporczywym odmawianiu wykonywania poleceń służbowych wydawanych przez

bezpośredniego przełożonego oraz Dyrektora jednostki 27 i 29 lutego 2012 r.

Średnie miesięczne wynagrodzenie powódki liczone według zasad oblicz

ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy w ujęciu brutto wyniosło 2.576 zł.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, że powództwo w

zakresie roszczeń o zasądzenie odszkodowania za niezgodne z prawem

rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia i odprawy pieniężnej zasługiwało

na uwzględnienie, a konsekwencją tego była konieczność oddalenia powództwa o

ustalenie. Według utrwalonej wykładni art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada

2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 223, poz. 1458 ze zm.)

tożsamego z brzmieniem art. 10 ust. 1a ustawy z dnia 16 września 1982 r. o

pracownikach urzędów państwowych (jednolity tekst: Dz. U. z 2013 r. Nr 269 ze

zm.) wynika, że urzędnik może być przeniesiony na inne stanowisko byleby

odpowiadało ono jego kwalifikacjom i nie ma on prawa wyboru innego stanowiska

służbowego, zaś zgodność kwalifikacji wymaganych na nowym stanowisku z

kwalifikacjami wymaganymi na stanowisku likwidowanym jest podstawowym

kryterium branym pod uwagę przy ocenie zasadności decyzji pracodawcy. Zdaniem

Sądu Rejonowego, używając w powołanych przepisach sformułowania

„odpowiadające jego kwalifikacjom” ustawodawca miał na myśli minimalne

kwalifikacje określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 18 marca 2009 r. w

5

sprawie wynagradzania pracowników samorządowych (Dz. U. Nr 50, poz. 398 ze

zm.). Minimalne kwalifikacje wymagane na stanowisku, na które zostaje

przeniesiony pracownik samorządowy muszą być takie same jak na stanowisku

zlikwidowanym. W przeciwnym wypadku stanowisko to nie będzie odpowiadało

kwalifikacjom pracownika. Przyjęcie „odmiennego poglądu, że nowe stanowisko

musi spełniać wymóg kwalifikacji rozumianych jako nie wyższe od kwalifikacji

posiadanych przez pracownika sprowadziłoby instytucję art. 23 ust 1 ustawy o

pracownikach samorządowych do absurdu, pozwalając na przenoszenie osób z

wykształceniem specjalistycznym czy też osób z wyższym wykształceniem na

stanowiska wymagające minimalnego wykształcenia podstawowego”. W

konsekwencji, jedynym stanowiskiem, na które mogła być przeniesiona powódka

zatrudniona na stanowisku radcy prawnego, a które odpowiadałoby jej

kwalifikacjom było stanowisko radcy prawnego. Okoliczność, że powódka

potrafiłaby wykonać prace starszego specjalisty do spraw windykacji nie uprawniał

pozwanego do przeniesienia ją na to stanowisko. W takiej sytuacji Sąd Rejonowy

uznał, że oświadczenie pracodawcy przeniesienie powódki w trybie art. 23 ust 1

ustawy pracownikach samorządowych z dnia 1 lutego 2012 r. było bezskuteczne,

nie wywołało żadnego skutku prawnego i strony po dniu 15 lutego 2012 r. nadal

łączył stosunek pracy na dotychczasowych warunkach, a zatem powódka była

nadal zatrudniona na stanowisku radcy, gdyż pozwany, mimo zmiany regulaminu

organizacyjnego i usunięcia ze struktury urzędu Zespołu Radców Prawnych, nie

dokonał modyfikacji umownego stosunku pracy łączącego strony w sposób zgodny

z prawem tzn. przez wypowiedzenie czy to warunków pracy i płacy czy też

definitywne wypowiedzenie umowy łączącej strony. Wobec tego powódka miała

podstawy twierdzić, że oświadczenie pracodawcy z dnia 1 lutego 2012 r. jest

bezprawne i bezskuteczne, odmawiać świadczenia pracy na stanowisku starszego

specjalisty do spraw windykacji i zgłaszać gotowość do świadczenia pracy na

stanowisku radcy prawnego w wymiarze dotychczas obowiązującym. Jej działanie

nie było nacechowane bezprawnością i nie może być mowy o jakimkolwiek stopniu

zawinienia jej po stronie w kontekście przesłanek z art. 52 k.p. Powódka

wykonywała polecenia wydawane jej jako radcy prawnemu - sporządziła listę

spraw, a jej merytoryczna wartość nie była przedmiotem oceny i postawienia

6

zarzutu w oświadczeniu o rozwiązaniu umowy. W późniejszym okresie nie były jej

wydawane polecenia służbowe jako radcy prawnemu, a nawet jakiekolwiek

merytoryczne polecenia. Po 15 lutego 2012 r. - poza dniami urlopu

wypoczynkowego - powódka stawiała się do pracy w dni jej dyżurów radcowskich

oraz pozostawała w gotowości do świadczenia pracy w czasie wynikającym z

łączącego strony stosunku pracy. Pracodawca nie wydał jej, jako radcy prawnemu

polecenia świadczenia pracy w czasie niebędącym czasem jej dyżuru. Sąd

Rejonowy doszedł do wniosku, że brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, iż

którykolwiek z zarzutów postawionych powódce w oświadczeniu z dnia 12 marca

2012 r. uzasadniał rozwiązanie z nią umowy o pracę bez wypowiedzenia w trybie z

art. 52 k.p.

W związku z powyższym Sąd Rejonowy uznał, że pozwany w sposób

niezgodny z prawem rozwiązał powódką umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy

pracownika i będąc związanym żądaniem strony powodowej zasądził

odszkodowanie w kwocie 7.728 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wytoczenia

powództwa. Sąd uznał, że gdyby nie zmiana regulaminu organizacyjnego i

likwidacja w strukturze organizacyjnej stanowiska pracy radcy prawnego nie

doszłoby do rozwiązania stosunku pracy. Skoro likwidacja stanowiska pracy była

wyłączną przyczyną rozwiązania stosunku pracy, to powódce przysługuje odprawa

pieniężna na podstawie art. 10 ust. 1 w związku z art. 8 ustawy z dnia 13 marca

2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy

z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz. U. Nr 90, poz. 844 ze zm.), w

wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia w kwocie 7.728 zł, gdyż jej ogólny staż

pracy u strony pozwanej przekroczył 8 lat.

Sąd Okręgowy uznał, że Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowych

ustaleń faktycznych i właściwie zastosował normy prawa materialnego, ponieważ

zamiarem „pozwanego było doprowadzenie do jak najszybszego zakończenia

współpracy z powódką bez konieczności wypłaty świadczeń związanych z

likwidacją jej stanowiska pracy”. Tymczasem nie było podstaw prawnych do

uznania, że powódka została przeniesiona na stanowisko odpowiadające jej

kwalifikacjom, a zatem nie została spełniona druga z przesłanek niezbędnych do

zastosowania art. 23 ust. 1 ustawy o pracownikach samorządowych. Sąd

7

Okręgowy w pełni zaaprobował dokonaną przez Sąd pierwszej instancji wykładnię

sformułowania zatrudnienia „odpowiadającego kwalifikacjom”, zawartego zarówno

w art. 23 ust. 1 ustawy o pracownikach samorządowych, jak i w art. 10 ust. 1a

ustawy o pracownikach urzędów państwowych. W konsekwencji „minimalne

kwalifikacje wymagane na stanowisku, na które została przeniesiona powódka tj.

starszego specjalisty ds. windykacji, muszą być takie same jak na stanowisku

zlikwidowanym tj. radcy prawnego. Zgodnie z załącznikiem nr 3 tabela IV część H

przywołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 marca 2009 r. wymagania

kwalifikacyjne dla osób zatrudnionych na stanowiskach starszych specjalistów

określono na poziomie wykształcenia wyższego bez szczegółowego określenia

profilu tegoż wykształcenia. Natomiast do wykonywania pracy na stanowisku radcy

prawnego koniecznym jest jeszcze spełnienie dodatkowych warunków poza

posiadaniem wykształcenia wyższego i to specjalistycznego- prawniczego, a

mianowicie odbycie chociażby aplikacji radcowskiej, a także złożenie egzaminu

radcowskiego. W związku z powyższym minimalne kwalifikacje na stanowisku

starszego inspektora ds. windykacji są niższe niż na stanowisku radcy prawnego”.

Wprawdzie żaden z przepisów prawnych nie zabrania radcom prawnym

wykonywania innych zawodów (zajmowania innych stanowisk), a pracodawcom

zatrudniania radców prawnych na innych stanowiskach czy w innym charakterze,

ale do przeniesienia pracownika samorządowego na stanowisko, na którym

„wymagane są minimalne kwalifikacje niższe niż posiadane przez pracownika

konieczne jest zastosowanie instytucji art. 42 § 4 k.p. W razie przeniesienia

pracownika samorządowego na stanowisko, na którym wymagane są „minimalne

kwalifikacje niższe niż posiadane przez pracownika” dochodzi do istotnej zmiany

warunków pracy na niekorzyść pracownika. W orzecznictwie przyjmuje się, że

przeniesienie na inne stanowisko służbowe na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy o

pracownikach samorządowych jest „samodzielną konstrukcją prawną odmienną od

wypowiedzenia warunków pracy i płacy”. Uniemożliwia to „przenoszenie osób z

wykształceniem specjalistycznym na stanowiska wymagające minimalnego

wykształcenia podstawowego, co podważałoby gwarancyjny charakter prawa

pracy”. Nie zmienia tego okoliczność, że powódka bez wątpienia poradziłaby sobie

z wykonywaniem pracy na stanowisku starszego specjalisty […], na którym do jej

8

zadań należałoby „windykacja należności z tytułu pożyczek lub monitorowanie

postępowań egzekucyjnych prowadzonych przez organy egzekucji sądowej i

administracyjnej”.

W konsekwencji Sąd Okręgowy uznał, że oświadczenie pracodawcy z dnia 1

lutego 2012 r. „było bezskuteczne, a zatem nie wywołało żadnych skutków

prawnych w efekcie, czego strony po dniu 15 lutego 2012 r. nadał łączył stosunek

prac dotychczasowych warunkach, na podstawie których powódka była zatrudniona

stanowisku radcy prawnego wraz ze wszelkimi indywidualnie ukształtowanymi

przed tą datą elementami wymienionego stosunku, a z obowiązków służbowych

powierzonych na tym stanowisku powódka w pełni się wywiązywała”. W

konsekwencji pozwany w sposób niezgodny z prawem rozwiązał z powódką

umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika, przeto Sąd pierwszej

instancji prawidłowo zasądził odszkodowanie na podstawie art. 56 k.p. Powyższe

„czyni także całkowicie bezpodstawnym zarzut naruszenia art. 10 ust. 1 w związku

z art. 8 ustawy o zwolnieniach grupowych, gdyż wyłączną przyczyną rozwiązania

przez pozwanego stosunku pracy z powódką była likwidacja jej stanowiska pracy”.

W skardze kasacyjnej pozwany pracodawca zarzucił naruszenie przepisów

prawa materialnego: 1/ art. 23 ust 1 ustawy o pracownikach samorządowych przez

błędną wykładnię i przyjęcie, że został on bezprawnie zastosowany wobec

powódki, a tym samym, że złożone powódce w dniu 1 lutego 2012 r. oświadczenie

o przeniesieniu na stanowisko starszego specjalisty ds. windykacji w trybie tego

przepisu było bezskuteczne, 2/ art. 52 k.p. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że

zachowania powódki polegające na powtarzającym się samowolnym opuszczaniu

miejsca pracy, niestawianiu się w miejscu pracy, nieinformowaniu pracodawcy o

przyczynie niestawienia w miejscu pracy oraz uporczywym odmawianiu

wykonywania poleceń służbowych, wydanych przez bezpośredniego przełożonego

oraz dyrektora jednostki, co potwierdziła powódka w swoich wyjaśnieniach, nie

stanowiły ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków przez pracownika

uprawniającego pracodawcę do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia.

W konsekwencji doszło do błędnego zastosowania art. 56 § 1 i art. 58 k.p., 3/ art.

10 w związku z art. 8 ustawy o zwolnieniach grupowych „poprzez błędne jego

zastosowanie w niniejszej sprawie”.

9

Za przyjęciem skargi do rozpoznania przemawia występowanie w sprawie

istotnego zagadnienia prawnego - interpretacji pojęcia „stanowisko odpowiadające

kwalifikacjom”, które stanowi jedną z przesłanek warunkujących przeniesienie na

pracownika samorządowego w trybie art. 23 ustawy o pracownikach

samorządowych. W ocenie skarżącego, Sąd Okręgowy błędnie wyłożył to pojęcie

„jako odpowiadające minimalnym kwalifikacjom określonym w rozporządzeniu Rady

Ministrów z dnia 18 marca 2009 r. i uznał, że minimalne kwalifikacje wymagane na

stanowisku, na które zostaje przeniesiony pracownik samorządowy muszą być

takie same jak na stanowisku zlikwidowanym”. Taka wykładnia sprawia, że

„kategoria zawodowa jaką są radcowie prawni zatrudnieni jako pracownicy

samorządowi na stanowiskach urzędniczych jest wyłączona spod działania art. 23

ustawy o pracownikach samorządowych”, a każde inne „stanowisko urzędnicze

traktowane jest jako stanowisko nieodpowiadające kwalifikacjom minimalnym

wymaganym dla radcy prawnego. W konsekwencji radca prawny może być

przeniesiony w trybie art. 23 ustawy o pracownikach samorządowych jedynie na

stanowisko radcy prawnego. Jest to sprzeczne z celem tego przepisu, którym jest

zapewnienie prawidłowego funkcjonowania urzędów samorządowych w razie

koniecznej ich reorganizacji. „Gdyby intencją ustawodawcy było ograniczenie

stosowania tego przepisu w stosunku do niektórych stanowisk urzędniczych (np.

radców prawnych), wyłączenie takie znalazłoby odzwierciedlanie w treści przepisu”.

Tymczasem radcowie prawni zatrudnieni w urzędach jednostek samorządu

terytorialnego są pracownikami samorządowymi, a zatem mogą być przenoszeni na

podstawie art. 23 tej ustawy. Skarżący twierdził, że kwalifikacje powódki były

„odpowiednie na stanowisku, na które została przeniesiona”, co potwierdza analiza

„całokształtu okoliczności związanych z ukształtowaniem i charakterem obu

stanowisk, w tym zdań i obowiązków powierzonych do wykonywani a na obu

stanowiskach. Do zakresu obowiązków na stanowisku starszego specjalisty […]

należała […]. Powódka posiadała odpowiednie kwalifikacje do wykonywania

powyższych obowiązków, zwłaszcza że na stanowisku radcy prawnego właśnie te

czynności wykonywała. Zatem stanowisko, na które przeniesiono powódkę było

zgodne z jej kwalifikacjami. Sam fakt, że na stanowisku radcy prawnego minimalne

kwalifikacje są wyższe niż na stanowisku starszego specjalisty […] nie prowadzi do

10

wniosku, że przeniesienie pracownika ze stanowiska radcy na stanowisko

starszego specjalisty nie odpowiada jego kwalifikacjom”. Dlatego oświadczeniem

złożonym powódce w dniu 1 lutego 2012 r. skarżący skutecznie przeniósł ją w

trybie art. 23 ustawy o pracownikach samorządowych na stanowisko starszego

specjalisty […]. „Oznacza to, że nie można mówić o likwidacji stanowiska pracy, na

którym była zatrudniona powódka. Likwidacji uległy bowiem stanowiska radców

prawnych, nie zaś stanowisko starszego specjalisty […], a na którym była

zatrudniona powódka w dacie rozwiązywania z nią umowy o pracę w trybie art. 52

k.p.”

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co

do istoty sprawy przez oddalenie powództwa w całości wraz z zasądzeniem od

powódki na rzecz skarżącego kosztów „niniejszego postępowania (w tym kosztów

zastępstwa procesowego) według norm przepisanych, a ponadto zasądzenie

kosztów postępowania kasacyjnego (w tym kosztów zastępstwa procesowego)”,

ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu wraz z rozstrzygnięciem przez ten

Sąd o kosztach postępowania (w tym postępowania kasacyjnego) przy

uwzględnieniu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw już dlatego, że

status prawny radców prawych regulują odrębne przepisy w rozumieniu art. 3

ustawy o pracownikach samorządowych, przeto radcy prawnego zatrudnionego w

urzędzie pracy nie można na podstawie art. 23 ust. 1 tej ustawy przenieść na inne

urzędnicze stanowisko pracy, choćby formalnie legitymował się kwalifikacjami

wymaganym do wykonywania takiego zatrudnienia. Zakaz przeniesienia

zatrudnionego w ramach stosunku pracy radcy prawnego na inne urzędnicze

stanowisko pracy wynika zatem wyraźnie już z art. 3 ustawy o pracownikach

samorządowych.

Przepisy odrębnej ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych

(jednolity tekst: Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm., powoływanej dalej jako

11

ustawa o radcach prawnych) zawierają pełne ustrojowe unormowanie zasad

wykonywania tego zawodu w ramach samorządowej korporacji radców prawnych.

Radca prawny wykonuje zawód po uzyskaniu tytułu i kwalifikacji prawniczych

wymaganych do profesjonalnego świadczenia pomocy prawnej w ramach zawodu

szczególnego zaufania publicznego. Możliwości dostępu, ustawowe wymagania

konieczne do uzyskania uprawnień, a także prawa, obowiązki oraz ustawowa

ochrona radców prawnych zostały wyczerpująco i precyzyjnie określone w ustawie

o radcach prawnych, co sprawia, że nie ma potrzeby „uzupełniania” sytuacji

prawnej radców prawnych przez inne regulacje normatywne, które w szczególności

nie mogą być interpretowane w sposób niezgodny lub kolidujący z przepisami

ustawy o radcach prawnych. Zawód radcy prawnego polega przede wszystkim na

świadczeniu kwalifikowanej pomocy prawnej, która w szczególności polega na

sprawowaniu zastępstwa prawnego i procesowego przed sądami, z najwyższymi

organami sądowymi i Trybunałem Konstytucyjnym włącznie (art. 2, 7, 10 tej

ustawy). Radca prawny wykonuje zawód w ramach stosunku pracy, na podstawie

umowy cywilnoprawnej, w kancelarii radcy prawnego lub w spółkach, ale w żadnym

z tych stosunków prawnym nie wiążą go polecenia wykonania czynności

wykraczających poza zakres pomocy prawnej (art. 9). Radca prawny, który

wykonuje ten zawód w ramach stosunku pracy, może być zatrudniony jednocześnie

w więcej niż jednej jednostce organizacyjnej i w wymiarze przekraczającym jeden

etat (art. 17), z czym może kolidować obowiązek pozostawania w siedzibie jednego

pracodawcy w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującego na innych

pracowniczych stanowiskach pracy. Ponadto radca prawny może być zatrudniony

wyłącznie na samodzielnym stanowisku pracy, na którym podlega bezpośrednio

kierownikowi zatrudniającej jednostki organizacyjnej. Istotne jest to, że radca

prawny przy wykonywaniu czynności zawodowych korzysta ze szczególnych lub

autonomicznych uprawnień ustrojowo i ustawowo przypisanych do istoty

wykonywania tego zawodu szczególnego zaufania publicznego. W szczególności,

radca prawny przy wykonywaniu czynności zawodowych korzysta z wolności słowa

i pisma w granicach określonych przepisami prawa i rzeczową potrzebą (art. 11 ust.

1), korzysta ze szczególnej ochrony prawnej przysługującej sędziemu i

prokuratorowi (art. 12 ust. 1), nie jest związany poleceniem służbowym co do treści

12

opinii prawnej (art. 13 ust. 1, powadzi samodzielnie sprawy przed organami

orzekającymi (art. 14). Takiej autonomii i uprawnień przy wykonywaniu czynności

pracowniczych nie mają pracownicy zatrudnieni na innych stanowiskach pracy,

którzy nie legitymują się tytułem, uprawnieniami, wolnością ani zawodową

autonomią ustrojowo przypisaną wyłącznie do zawodu radcy prawnego

zatrudnionego w ramach stosunku pracy. Już te przykładowo wskazane

unormowania sprawiają, że zatrudnienie na żadnym innym stanowisku pracy niż

radcy prawnego nie stanowi, bo nie gwarantuje radcy prawnemu zatrudnienia

odpowiadającego jego kwalifikacjom oraz odrębnemu ustrojowo statusowi

zawodowemu.

Nie ma wprawdzie przeszkód prawnych, aby osoba z kwalifikacjami i tytułem

zawodowym radcy prawnego została zatrudniona na innym („nieradcowskim”)

stanowisku pracy, ale tylko wtedy gdy taka osoba godzi się na wykonywanie innego

rodzajowo i ustrojowo zatrudnienia, w ramach którego nie korzysta już z

ustrojowych uprawnień, gwarancji autonomii, wolności oraz ochrony prawnej,

przysługujących wyłącznie w razie zatrudnienia na stanowisku radcy prawnego.

Przenosząc te ogólne sygnalizacje na grunt rozpoznanej sprawy, Sądy obu

instancji prawidłowo zdyskwalifikowały legalność przeniesienia radcy prawnego na

stanowisko starszego specjalisty […] na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy o

pracownikach samorządowych, także ze względu na ewidentnie niekorzystne

warunki dłuższego czasu pracy powódki zobowiązanej do świadczenia pracy w

siedzibie pozwanego w wymiarze 16 godzin tygodniowo, na stanowisku radcy

prawnego, w porównaniu do 40- godzinnego tygodniowo czasu pracy na

stanowisko starszego specjalisty, które oczywiście nie było stanowiskiem

odpowiednim dla radcy prawnego, gdyż prowadziłoby do dyskryminacji, naruszenia

ustrojowego statusu zawodowego i uprawnień oraz godności, autonomii,

niezależności, wolności wykonywania tego zawodu oraz szczególnej ochrony

zawodu radcy prawnego. Kontrowersyjna byłaby nawet legalność i uzasadnienie

zmiany rodzaju zatrudnienia radcy prawnego na inne zatrudnienie (z naruszeniem

ustawowego statusu prawnego i ustrojowych odrębności zatrudnienia radcy

prawnego) w drodze wypowiedzenia zmieniającego stosunek pracy radcy

prawnego, który może zajmować inne stanowisko pracy wyłącznie wtedy, gdy

13

wyraźnie zaakceptuje propozycje innego rodzajowo („nieradcowskiego”)

zatrudnienia, świadomie rezygnując z ustrojowych uprawnień i gwarancji ustawowo

przypisanych do wykonywania zawodu radcy prawnego.

W konsekwencji bezprawnego przeniesienia radcy prawnej (powódki) na

inne stanowisko pracy, które oczywiście nie odpowiadało statusowi i kwalifikacjom

radcy prawnego, wykluczone było rozwiązanie z nią stosunku pracy na podstawie

art. 52 § 1 pkt 1 k.p. z powodu odmowy wykonywania pracy na „nieradcowskim”

stanowisku pracy, a to w zupełności uzasadniało zasądzenie roszczeń z tytułu

bezprawnego rozwiązania stosunku pracy (art. 56 § 1 w związku z art. 58 k.p.) oraz

(na podstawie art. 10. ust. 1 w związku z art. 8 ustawy o zwolnieniach z pracy) z

przyczyn niedotyczących pracownika (likwidacji stanowisk pracy radców prawnych

w związku z rezygnacją pracowniczej podstawy ich zatrudniania).

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy wyrokował jak w sentencji na

podstawie art. 39814

k.p.c., orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego w

zgodzie z art. 98 k.p.c.