I PK 219/13

Sygn. akt I PK 219/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 marca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący)

SSN Józef Iwulski

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania W. J.

przeciwko Zespołowi Szkół w C.

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 13 marca 2014 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w B. z dnia 21 marca 2013 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od powódki na rzecz

strony pozwanej kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 21 marca 2013 r. Sąd Okręgowy w B. Wydział Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację powódki W. J. od wyroku Sądu

Rejonowego w B. z dnia 30 października 2012 r., zasądzającego od pozwanego

2

Zespołu Szkół w C. na rzecz powódki kwotę 14.730,87 zł tytułem odszkodowania

za sprzeczne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę (punkt I wyroku), umorzył

postępowanie w zakresie roszczenia o zapłatę wynagrodzenia za czas

pozostawania bez pracy co do kwoty 54.777,71 zł oraz w zakresie roszczenia o

zapłatę skapitalizowanych odsetek (punkt II wyroku), oddalił powództwo w

pozostałym zakresie (punkt III wyroku), zwrócił powódce od Skarbu Państwa - Sądu

Rejonowego w B. kwotę 6.452 zł tytułem różnicy między opłatą pobraną a należną

(punkt IV wyroku), zniósł wzajemnie pozostałe koszty procesu poniesione przez

strony (punkt V wyroku), nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa -

Sądu Rejonowego w B. kwotę 717 zł tytułem opłaty od pozwu, od uiszczenia której

powódka była zwolniona (punkt VI wyroku) oraz nadał wyrokowi w punkcie I rygor

natychmiastowej wykonalności do kwoty 4.910,29 zł (punkt VII wyroku).

W sprawie tej ustalono, że 1 września 1999 r. powstał Zespół Szkół w C.

składający się z publicznych Gimnazjum i publicznego Liceum Ogólnokształcącego,

w którym powódka została zatrudniona na podstawie mianowania jako

nauczycielka. W okresie od 1 września 1999 r. do 31 sierpnia 2007 r. powódka

pełniła funkcję dyrektora pozwanego. W dniu 6 kwietnia 2000 r. - z mocy prawa -

uzyskała stopień nauczyciela mianowanego, zaś z dniem 28 lutego 2003 r.

nauczyciela dyplomowanego. W związku z upływem kolejnego okresu pełnienia

funkcji dyrektora, Burmistrz C. zarządzeniem nr […] z dnia 22 maja 2007 r.

„powierzył” powódce funkcję dyrektora Zespołu Szkół w C. na okres od 1 września

2007 r. do 31 sierpnia 2012 r. Natomiast zarządzeniem nr […] z dnia 1 marca 2011

r. Burmistrz C. odwołał powódkę bez wypowiedzenia ze stanowiska dyrektora

pozwanego w okresie roku szkolnego, a zarządzeniem nr 23/2011 z dnia 1 marca

2011 r. powierzył pełnienie obowiązków dyrektora nauczycielowi pozwanego

Zespołu M. B. na okres od 2 marca 2011 r. do czasu wyłonienia dyrektora w drodze

konkursu, nie dłużej niż do 31 grudnia 2011 r.

Oba zarządzenia Burmistrza zostały zaskarżone. Wojewoda […]

rozstrzygnięciem nadzorczym z dnia 5 kwietnia 2011 r. stwierdził nieważność

zarządzenia nr 22/2011, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. wyrokiem z dnia

13 października 2011 r. oddalił skargę Gminy C. od tego rozstrzygnięcie, zaś

skarga kasacyjna Gminy C. od tego wyroku została oddalona wyrokiem

3

Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2012 r.

Natomiast rozstrzygnięciem nadzorczym z dnia 12 września 2011 r. Wojewoda

stwierdził nieważność zarządzenia nr […], a Wojewódzki Sąd Administracyjny w B.

wyrokiem z dnia 20 grudnia 2011 r. oddalił skargę Gminy C., zaś skarga kasacyjna

Gminy C. od tego wyroku została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu

Administracyjnego z dnia 1 czerwca 2012 r.

W dniu 19 maja 2011 r. pełniący obowiązki dyrektora M. B. w imieniu

pozwanego złożył powódce oświadczenie o wypowiedzeniu stosunku pracy na

podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela

(jednolity tekst: Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.), z powodu zmiany planu

nauczania w pozwanym Zespole, uniemożliwiającej dalsze zatrudnienie powódki w

pełnym wymiarze godzin, gdyż możliwe było jej dalsze zatrudnienie tylko w

wymiarze 2/18 etatu, obejmującym zajęcia dydaktyczne z podstaw

przedsiębiorczości w Publicznym Liceum Ogólnokształcącym w C. Oświadczenie

to zawierało informacje, że w terminie 30 dni od dnia 19 maja 2011 r. powódce

przysługuje prawo złożenia pisemnego wniosku o przeniesienie w stan nieczynny

oraz że z upływem sześciomiesięcznego okresu pozostawania w stanie

nieczynnym stosunek pracy wygasa.

W dniu 26 maja 2011 r. powódka odwołała się od wypowiedzenia umowy o

pracę, a „po ostatecznym rozszerzeniu powództwa” domagała się przywrócenia do

pracy na dotychczasowych warunkach pracy i płacy, zasądzenia kwoty 59.688 zł

tytułem wynagrodzenia za cały czas pozostawania bez pracy oraz zasądzenia

kwoty 4.210 zł tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za zwłokę w

zapłacie wynagrodzenia za ten okres. Natomiast w dniu 16 czerwca 2011 r. złożyła

wniosek o przeniesienie jej w stan nieczynny. Pozwany, reprezentowany przez

nową pełniącą obowiązki dyrektora (B. G.) poinformował powódkę, że od dnia 1

września 2011 r. - stosownie do jej wniosku - przenosi ją w stan nieczynny, oraz że

z upływem sześciomiesięcznego pozostawania w stanie nieczynnym stosunek

pracy wygaśnie. W konsekwencji stosunek pracy powódki nie ustał z dniem 31

sierpnia 2011 r. z upływem okresu wypowiedzenia stosunku pracy, ale trwał nadal i

wygasł w trybie art. 20 ust. 5c Karty Nauczyciela, z upływem sześciomiesięcznego

okresu pozostawania przez nią w stanie nieczynnym, tj. 29 lutego 2012 r. Powódka

4

w dniu 21 sierpnia 2012 r. złożyła oświadczenie woli o uchyleniu się od skutków

prawnych swojego wniosku z 16 czerwca 2011 r. o przeniesienie w stan nieczynny,

który złożyła „pod wpływem błędu”.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, że wypowiedzenie

powódce umowy o pracę zostało dokonane w oparciu o prawidłowe kryteria oraz

było uzasadnione. Pozwany mógł bowiem zapewnić jej w roku szkolnym 2011/2012

jedynie 6 godzin zajęć dydaktycznych tygodniowo, a odwołanie jej w dniu 1 marca

2011 r. z funkcji dyrektora sprawiło, że począwszy od następnego roku szkolnego

pracodawca „nie był w stanie zapewnić W. J. nie tylko pełnego wymiaru zajęć, ale

również 1/2 obowiązującego wymiaru zajęć”. Tym niemniej Sąd Rejonowy przyjął,

że wypowiedzenie naruszało przepisy o wypowiadaniu stosunku pracy w

rozumieniu art. 45 k.p., ponieważ złożyła „osoba nieuprawniona. Uprawomocnienie

się rozstrzygnięć nadzorczych Wojewody z dnia 5 kwietnia 2011 r. oraz z dnia 12

września 2011 r., stwierdzających nieważność zarządzeń nr […] Burmistrza C. z

dnia 1 marca 2011 r. wywołało skutki ex tunc, a więc od samego początku. O ile

naruszenie to rodziło „po stronie pracownicy określone roszczenia”, nie skutkowało

jednak „bezwzględną nieważnością (nieistnieniem) wypowiedzenia”. Gdyby tak

było, to powódce służyłoby skuteczne roszczenie o nakazanie pozwanemu

Zakładowi dopuszczenia jej do pracy, z którym mogłaby wystąpić nawet kilka lat po

otrzymaniu rzekomo bezwzględnie nieważnego wypowiedzenia stosunku pracy.

Takim skutkom ma zapobiec bezskuteczność względna sprzecznych z prawem lub

nieuzasadnionych wypowiedzeń umów o pracę (stosunków pracy). Tym samym,

rozstrzygnięcia nadzorcze Wojewody nie wyeliminowały z obrotu prawnego

wypowiedzenia umowy o pracę powódce z dnia 19 maja 2011 r., które gdyby nie jej

„jednostronna czynność prawna z dnia 16 czerwca 2011 r., doprowadziłoby do

rozwiązania stosunku pracy”.

Ponadto Sąd Rejonowy uznał, że uchylenie się przez powódkę od skutków

prawnych oświadczenia woli z dnia 16 czerwca 2011 r. było niedopuszczalne.

Powódka bowiem nie wskazała „czego miałby dotyczyć ewentualny błąd mający

uzasadniać uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli. Przeciwnie,

wniosek o przeniesienie jej w stan nieczynny złożyła świadomie z zamiarem

przesunięcia momentu ustania jej stosunku pracy z dnia 31 sierpnia 2011 r. na

5

dzień 29 lutego 2012 r., do czego ostatecznie doszło wskutek upływu okresu

pozostawania powódki w stanie nieczynnym. Co więcej, oświadczenie woli w

przedmiocie uchylenia się od skutków prawnych złożyła dopiero w dniu 21 sierpnia

2012 r., a więc ponad rok od chwili złożenia oświadczenia woli derogowanego

rzekomym błędem”.

Sąd Rejonowy wywodził, że „wypowiedzenie stosunku pracy z dnia 19 maja

2011 r. stało się na zasadzie art. 20 ust. 5c Karty Nauczyciela bezskuteczne” i „nie

przywrócił W. J. do pracy na dotychczasowych warunkach pracy i płacy w związku

z ewidentnie sprzecznym z prawem wypowiedzeniem stosunku pracy”. Przyjął

ponadto, że przedmiotem postępowania także „było roszczenie o przywrócenie do

pracy w związku z wypowiedzeniem stosunku pracy oraz związane z nim

roszczenie o zapłatę wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy”. Sąd ten nie

dopatrzył się żadnych nieprawidłowości związanych z wygaśnięciem stosunku

pracy powódki z dniem 29 lutego 2012 r., sygnalizując, że „ewentualne roszczenie

z tym związane były pracownik może zgłosić w określonym 14 - dniowym terminie”.

Ostatecznie, w ocenie tego Sądu, „przywrócenie powódki do pracy w związku z

ewidentnie sprzecznym z prawem wypowiedzeniem stosunku pracy jest

niemożliwe. W. J. złożyła w dniu 16 czerwca 2011 r. oświadczenie woli, tworzące

nieodwracalne skutki prawne, prowadzające do bezskuteczności wypowiedzenia

stosunku pracy. Oświadczenie strony pozwanej z dnia 3 września 2012 r. Sąd

potraktował jako uznanie powództwa co do roszczenia alternatywnego o zapłatę

odszkodowania, o jakim mowa w art. 45 kp w zw. z art. 471 kp” i takie roszczenie

zasądził, podkreślając, że powódka cofnęła częściowo pozew ze skutkiem

prawnym (odnośnie do roszczenia o zapłatę wynagrodzenia za czas pozostawania

bez pracy co do kwoty 54.777,71 zł oraz o zapłatę skapitalizowanych odsetek) i w

tym zakresie umorzył postępowanie.

Sąd Okręgowy uznał apelację powódki za niezasadną. Zdaniem tego Sądu,

„wbrew stanowisku Sądu Rejonowego, powódce nie należy odszkodowanie za

niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę, jednak ze względu na zakaz

reformationis in peius (art. 384 k.p.c.) nie można zmienić zaskarżonego wyroku w

tym punkcie i oddalić powództwa”. Sąd drugiej instancji argumentował, że

ustawodawca z mocy art. 20 ust.5c Karty Nauczyciela uznaje dokonane

6

wypowiedzenie za bezskuteczne w razie złożenia przez nauczyciela wniosku o

przeniesienie w stan nieczynny. „Bezskuteczność czynności prawnej może być

względna lub zawieszona. Skoro nauczyciel może skutecznie wzruszyć

rozwiązanie przez szkołę stosunku pracy, nie sposób przyjąć, aby ‘bezskuteczność’

z art.20 ust.5c mogła wywrzeć inny skutek”. Przepis ten o naturze „fikcji prawnej”,

powinien być interpretowany w ten sposób, że „złożenie przez nauczyciela w

odpowiednim terminie wniosku o przeniesienie w stan nieczynny wzrusza

oświadczenie pracodawcy zmierzające do rozwiązania stosunku pracy”. Nie sposób

zatem uznać, że nauczycielowi przysługuje „jeszcze roszczenie o odszkodowanie.

Stanowisko odmienne byłoby zaprzeczeniem alternatywnego charakteru roszczeń z

art. 45 k.p. Pracownik może bowiem żądać uznania wypowiedzenia za

bezskuteczne lub odszkodowania, a nie uznania i odszkodowania”. Sąd Okręgowy

zauważył jednak, że wezwana przez Sąd Rejonowy do sprecyzowania swoich

roszczeń, powódka w piśmie z 30 sierpnia 2012 r. podała, że „dochodzi

przywrócenia do pracy z tytułu niezgodnego z prawem wypowiedzenia stosunku

pracy, a gdyby sąd uznał, że nie uchyliła się skutecznie od oświadczenia

dotyczącego stanu nieczynnego, dochodzi przywrócenia do pracy w związku z

wygaśnięciem 29 lutego 2012 r. stosunku pracy”. Mając na uwadze, że Sąd

Najwyższy w wyroku z dnia 12 listopada 2011 r., I PK 33/11 (OSNP 2012 nr 21-22,

poz. 261), uznał, iż roszczenie nauczyciela o przywrócenie do pracy w związku z

wypowiedzeniem dokonanym na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela

nie jest roszczeniem alternatywnym w stosunku do roszczenia o przywrócenie do

pracy w związku z wygaśnięciem stosunku pracy wskutek upływu okresu

pozostawania w stanie nieczynnym, Sąd Okręgowy uznał za „niedopuszczalne

zgłoszenie żądania pod warunkiem”, a „nie ulega wątpliwości, że oświadczenie

szkoły o wypowiedzeniu umowy o pracę było całkowicie innym zdarzeniem

prawnym od złożenia przez powódkę wniosku o przeniesienie w stan nieczynny”.

Wprawdzie, zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2001 r.,

I PKN 476/00 (OSNP 2003 nr 10, poz. 240), nauczycielowi przeniesionemu w stan

nieczynny przysługuje roszczenie o przywrócenie dotychczasowych warunków

pracy, a jeżeli stosunek pracy wygasł ze względu na upływ stanu nieczynnego - o

przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach, ale w ówczesnym stanie

7

prawnym, przeniesienia w stan nieczynny mógł dokonać z urzędu dyrektor szkoły.

Natomiast, po nowelizacji Karty Nauczyciela ustawą z dnia 18 lutego 2000 r. (Dz.

U. Nr 19, poz. 239) przeniesienie nauczyciela w stan nieczynny od 6 kwietnia 2000

r. możliwe jest tylko na wniosek nauczyciela.

Wprawdzie w uzasadnieniu wyroku z dnia 2 grudnia 2004 r., III PK 54/04

(OSNP 2005 nr 13, poz. 192), Sąd Najwyższy przyjął, że przeniesienie nauczyciela

w stan nieczynny w toku procesu wszczętego odwołaniem od wypowiedzenia

złożonego na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela powoduje, że

przedmiotem rozpoznania stają się roszczenia związane z przeniesieniem w stan

nieczynny (art. 4771

§ 1 k.p.c.), powtarzając ten pogląd w wyroku z dnia 14 stycznia

2009 r. III PK 52/08 (LEX Nr 490770), jednak „pogląd ten jest nieaktualny. Sąd

Najwyższy pominął bowiem zmianę treści art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela a

także art. 4771

k.p.c.”, który od 5 lutego 2005 r. ma inne brzmienie. Aktualnie w

razie częściowej likwidacji szkoły lub w razie zmian organizacyjnych powodujących

zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania

uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć

dyrektor rozwiązuje z nim stosunek pracy lub przenosi go, na jego wniosek, w stan

nieczynny”.

Sąd Okręgowy podkreślił, że żądanie przywrócenia do pracy lub

odszkodowania wnosi się do sądu pracy w terminie 14 dni od dnia wygaśnięcia

umowy o pracę (art. 264 § 1 k.p.), zwracając uwagę, że „umowa powódki wygasła

29.02.2012 r. Warunkowe odwołanie wniosła w piśmie procesowym z

28.08.2012 r.” Wskazał na „istnienie podobieństwa wniosku o przeniesienie w stan

nieczynny do złożenia wypowiedzenia”. W obu przypadkach rozwiązanie

(wygaśnięcie) stosunku pracy następuje po upływie określonego okresu, ale w

odwołaniu od wypowiedzenia można kwestionować oświadczenie drugiej strony

umowy o pracę, a „pracodawca ani pracownik nie może zwrócić się do sądu o

wzruszenie jego własnego oświadczenia. Byłoby czymś zupełnie niezrozumiałym

gdyby nauczyciel w drodze procesu sądowego mógł podważyć złożenie przez

siebie wniosku o przeniesienie w stan nieczynny w sposób całkowicie dowolny”.

Naruszenie art. 20 Karty Nauczyciela, jako przepisu przewidującego wygaśnięcie

umowy o pracę (art. 63 k.p.), może polegać np. na przeniesieniu nauczyciela w

8

stan nieczynny z urzędu lub zastosowaniu innego niż ustawowy okresu

pozostawania w stanie nieczynnym. Skoro Sąd Rejonowy nie dopatrzył się

żadnego takiego uchybienia, to - zdaniem Sądu Okręgowego - „powódka w ogóle

nie nabyła prawa do kwestionowania przeniesienia jej w stan nieczynny”.

W skardze kasacyjnej powódka zarzuciła naruszenie przepisów

postępowania, w szczególności: 1/ „art. 378 § 1 k.p.c. poprzez nierozpoznanie

wszystkich zarzutów apelacyjnych, również w związku z art. 386 § 4 k.p.c.”, 2/ „art.

328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c., co miało wpływ na wynik sprawy”, 3/ art.

233 k.p.c. przez niedokonanie przez Sąd Okręgowy wszechstronnej analizy

materiału dowodowego, w szczególności pominięcie tego, że „postępowanie

dowodowe przeprowadzone przez Sąd I instancji zostało ograniczone wskutek

niedopuszczenia zgłoszonych wniosków dowodowych mających istotne znaczenie

dla sprawy i wobec powyższego dokonanie błędnych ustaleń faktycznych oraz

wyciągnięcie logicznie błędnych wniosków wskutek czego naruszona została

zasada swobodnej oceny dowodów, co miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy”. W

skardze zarzucono też naruszenie przepisów prawa materialnego: 1/ „art. 86 § 1

k.c. poprzez jego niezastosowanie”, 2/ „art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela poprzez

jego niewłaściwe niezastosowanie”, 3/ „art. 45 § 1 k.p. ewentualnie art. 56 § 1 k.p.

poprzez jego niezastosowanie przez Sąd II Instancji”.

Okolicznością uzasadniającą przyjęcie skargi do rozpoznania jest

występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych: 1/ „czy aktualny jest

pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku III PK 54/04, że przeniesienie

nauczyciela w stan nieczynny w toku procesu wszczętego odwołaniem od

wypowiedzenia złożonego na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26

stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (...) powoduje, że przedmiotem rozpoznania

stają się roszczenia związane z przeniesieniem w stan nieczynny (art. 4771

§ 1

k.p.c.) w świetle zmiany brzmienia treści art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela a

także art. 4771

§ 1 k.p.c.?, 2/ czy w świetle przepisów obowiązującego prawa

dopuszczalne jest zgłoszenie na etapie postępowania pierwszej instancji obok

roszczenia o przywrócenie do pracy w związku ze sprzecznym z prawem

wypowiedzeniem stosunku pracy ewentualnego roszczenia o przywrócenie do

pracy w związku z wygaśnięciem stosunku pracy i czy zgłoszenie powyższego

9

roszczenia ewentualnego przez stronę (na wypadek, gdyby sąd nie podzielił

stanowiska strony powodowej) można traktować jako zgłoszenie żądania pod

warunkiem i czy można te roszczenia traktować jako roszczenia alternatywne,

3/ jaki wpływ i znaczenie ma dla nauczyciela złożenie przez niego oświadczenia o

przeniesieniu w stan nieczynny w sytuacji uznania za sprzeczne z prawem

złożonego mu wypowiedzenia stosunku pracy?”

Skarżąca twierdziła, że nie ma przeszkód, aby wymienione stanowisko Sądu

Najwyższego było nadal uwzględniane, tym bardziej że już po zmianie przepisów

podzielił je Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 stycznia 2009 r., III PK 52/08.

Uwadze Sądu Okręgowego umknęło ponadto to, że Sąd Rejonowy sam zwrócił się

do strony o sprecyzowanie roszczeń, co dodatkowo przesądza o możliwości

przekształcenia powództwa o przywrócenie do pracy w trakcie procesu, niezależnie

od stanowiska Sądu Najwyższego w tym zakresie. Ponadto roszczenie o

przywrócenie do pracy z tytułu niezgodnego z prawem wypowiedzenia stosunku

pracy i roszczenie przywrócenia do pracy w związku z wygaśnięciem stosunku

pracy nie są roszczeniami alternatywnymi, a zatem „Zgłoszenie alternatywne, a

więc zgłoszenie roszczenia ewentualnego na wypadek nieuwzględnienia przez sąd

żądania wskazanego na pierwszym miejscu nie może być traktowane jako

roszczenie zgłoszone pod warunkiem”. Ponadto art. 20 ust. 5c Karty Nauczyciela

stanowi jedynie, że wypowiedzenie jest bezskuteczne, jeśli zostanie złożony

wniosek o przeniesienie w stan nieczynny. „Nie odnosi się natomiast w ogóle do

sytuacji, w której złożone wypowiedzenie jest sprzeczne z prawem, co jest

stwierdzone prawomocnym wyrokiem”. Tymczasem Sąd Rejonowy ograniczył się

„jedynie do stwierdzenia, że wobec uznania, że wypowiedzenie stało się na

zasadzie art. 20 ust. 5c Karty Nauczyciela bezskuteczne Sąd nie mógł przywrócić

powódki do pracy na dotychczasowych warunkach pracy i płacy w związku z

ewidentnie sprzecznym z prawem wypowiedzeniem stosunku pracy”. W ogóle nie

badał i nie rozpoznał tego, czy w takiej sytuacji możliwe jest przywrócenie do pracy

w związku z wygaśnięciem stosunku do pracy. Natomiast Sąd Okręgowy stwierdził

jedynie, że „byłoby czymś niezrozumiałym gdyby nauczyciel w drodze procesu

sądowego mógł podważyć złożenie przez siebie wniosku o przeniesienie w stan

nieczynny”. Tymczasem skarżąca w toku postępowania wielokrotnie twierdziła, że

10

złożyła wniosek o przeniesienie w stan nieczynny tylko dlatego, że gdyby skarżąca

nie otrzymała niezgodnego z prawem wypowiedzenia, (o czym była przekonana

inicjując postępowanie administracyjne, zakończone pozytywnym dla niej

rozstrzygnięciem), nie składałaby oświadczenia o przeniesieniu jej w stan

nieczynny.

W konsekwencji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku „i

poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego w zaskarżonej części i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania i orzeczenie co do kosztów procesu za

wszystkie instancje i postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa

procesowego według norm przepisanych”, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i orzeczenia co do

kosztów procesu, również za postępowanie kasacyjne, w tym kosztów zastępstwa

procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę pozwany wniósł o odmowę przyjęcia skargi do

rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie i zasądzenie od skarżącej na rzecz

pozwanego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa

procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw. Wstępnie i dla

porządku Sąd Najwyższy miał na uwadze to, że powódka ponadto kontestowała w

trybie administracyjno-sądowym bezprawne - w jej ocenie - odwołanie bez

wypowiedzenia ze stanowiska dyrektora pozwanego. Wprawdzie na tej drodze

uzyskała prawomocne stwierdzenie nieważności podjętej na podstawie art. 38 ust.

2 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (jednolity tekst: Dz. U.

z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o systemie

oświaty), decyzji (zarządzenia burmistrza) o odwołaniu jej bez wypowiedzenia ze

stanowiska dyrektora szkoły w trakcie roku szkolnego, co jest możliwe „w

przypadkach szczególnie uzasadnionych, po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty”,

tyle że prawomocny wyrok sądu administracyjnego nie został wykonany. Natomiast

inny prawomocny wyrok sądu administracyjnego potwierdzający nieważność

11

decyzji o powierzeniu innemu nauczycielowi pełnienia obowiązków dyrektora szkoły

został opatrznie zinterpretowany przez Sąd Pracy (pierwszej instancji), który

błędnie zasądził na rzecz powódki odszkodowanie z tytułu niezgodnego z prawem

wypowiedzenia stosunku pracy przez „podmiot nieuprawniony”. Prawomocne

orzeczenia sądów administracyjnych nie wpłynęły na osądzenie przez sądy pracy

roszczenia powódki o przywrócenie do pracy w związku z kontestowanym

wypowiedzeniem stosunku ani roszczenia o przywrócenie do pracy w związku z

wygaśnięciem nauczycielskiego stosunku pracy, z upływem okresu 6 miesięcy

pozostawania jej w stanie nieczynnym. W szczególności prawomocne

„unieważnienie” w postępowaniu administracyjno-sądowym decyzji o bezprawnym i

nieuzasadnionym pozbawieniu powódki stanowiska dyrektora szkoły nie

reaktywowało tego kierowniczego zatrudnienia (na stanowisku dyrektora szkoły do

upływu jej kadencji w dniu 31 sierpnia 2012 r.), ani nie sprawiło, aby bezprawnie

odwołana ze stanowiska dyrektora szkoły powódka dochodziła dopuszczenia do

pracy i wynagrodzenia za pracę na kierowniczym stanowisku pracy, z którego

została nieważnie odwołana (według prawomocnego orzeczenia wydanego w

sądowym postępowaniu administracyjnym). Sąd Najwyższy nie ma wiadomości,

aby powódka dochodziła odszkodowania rekompensującego zmniejszone

wynagrodzenie nauczycielskie w związku z bezprawnym odwołaniem jej ze

stanowiska dyrektora pozwanej szkoły. Takiej jurysdykcji (o reaktywowaniu lub

dopuszczeniu do pracy na stanowisku dyrektora szkoły albo o odszkodowaniu) nie

mają sądy administracyjne, chociaż prawomocne orzeczenie o bezprawności

odwołania bez wypowiedzenia ze stanowiska dyrektora szkoły w gruncie rzeczy

oddziałuje, co najmniej pośrednio, na roszczenia z nauczycielskiego stosunku

pracy. Spory o roszczenia ze stosunku pracy nauczycieli, zatem także o

roszczenia dyrektorów szkół, niezależnie od formy nawiązania stosunku pracy,

podlegają kognicji i rozpatrywane są przez sądy pracy (art. 91c ust. 2 Karty

Nauczyciela).

W judykaturze administracyjnej dominuje przekonanie, że akt „personalny”

powierzenia lub odwołania z funkcji kierownika szkoły nie ma natury

prywatnoprawnej, ponieważ jest „formą zarządzania szkołą publiczną” objętą

zakresem administracji publicznej. To, że takie akty wywołują konsekwencje w

12

sferze prawa pracy oraz nauczycielskich stosunków pracy, ma jedynie ten skutek,

że odwołany dyrektor może dochodzić interesu prawnego w sferze stosunków

pracowniczych przed sądem pracy.

Tymczasem stosunek powierzenia nauczycielowi stanowiska dyrektora

szkoły polega na okresowym objęciu i sprawowaniu kierowniczego stanowiska

pracy o zdecydowanie pracowniczej naturze prawnej, chociaż szkoły (także

niepubliczne) realizują publicznoprawne zadania dydaktyczne, wychowawcze i

opiekuńcze. Kierowniczy stosunek pracy w oświacie (szkolnictwie) polega i

wymaga wykonywania obowiązków pracowniczych także i przede wszystkim przez

zatrudnionych na kierowniczych stanowiskach pracy dyrektorach szkół. W

konsekwencji spory o roszczenia wynikające z pracowniczej natury prawnej

stosunków pracy nauczycieli, w tym dyrektorów szkół zatrudnionych na podstawie

przepisów ustawy o systemie oświaty oraz przepisów Karty Nauczyciela, które bez

wątpienia są normami prawa pracy, na których podstawie jest realizowany stosunek

zatrudnienia dyrektora szkoły, mają dominujący charakter pracowniczy, oparty i

wynikający z jednolitego nauczycielskiego stosunku pracy. Kontrowersyjne jest

postrzeganie „mieszanego” charakteru zatrudnienia dyrektora szkoły, który ma

obejmować publiczne zarządzanie szkołą, które jest realizowane na podstawie i w

ramach nauczycielskiego stosunku pracy w okresie sprawowania stanowiska

dyrektora szkoły. W konsekwencji spory ze stosunku zatrudnienia dyrektora szkoły

powinny podlegać jednolitej kognicji sądów pracy. Nauczyciel, któremu powierzono

stanowisko pracy dyrektora szkoły, sprawuje przecież kierownicze stanowisko

pracy w szkole w ramach nauczycielskiego stosunku pracy, w szczególności

nabywa (uzyskuje) z mocy samego prawa kierowniczy status podmiotu

uprawnionego do dokonywania za szkołę (pracodawcę) czynności w sprawach z

zakresu prawa pracy, w tym wynikające z Karty Nauczyciela (art. 31

k.p. w związku

z art. 91c ust.1 Karty Nauczyciela), jest wynagradzany oraz korzysta z innych

nauczycielskich świadczeń pracowniczych określonych przepisami prawa pracy.

Powierzenie nauczycielowi stanowiska dyrektora szkoły lub odwołanie go z tej

funkcji kierowniczej funkcji oraz ustalanie warunków płacowych na kierowniczym

stanowisku pracy dokonuje się na podstawie klasycznych (typowych) czynności

prawa pracy dotyczących zatrudniania dyrektora szkoły w ramach nauczycielskiego

13

stosunku pracy na kierowniczym stanowisku pracy. Wymienione akty (czynności)

podejmują wprawdzie ustawowo wskazane podmioty prawa, które w sferze

zatrudnienia (powierzenia kierowniczego stanowiska pracy i określania warunków

pracy lub płacy) bądź odwołania ze stanowiska dyrektora szkoły, nie działają jako

organy publicznej administracji samorządowej, ale reprezentują pracodawcę, bo w

imieniu szkoły i z mocy prawa (art. 31

k.p.) dokonują określonych czynności prawa

pracy wobec jej dyrektora, który w stosunkach prawnych ze szkołą nie może

reprezentować „sam siebie”. W konsekwencji i w szczególności, spory wynikające z

takich czynności prawa pracy, podejmowanych przez organ zarządzający szkoła,

prowadzi pracownik (dyrektor szkoły) przeciwko pracodawcy (wyłącznie biernie

legitymowanej szkole) także wtedy gdy sporne (kontestowane) czynności ze sfery

pracowniczego stosunku pracy dyrektora szkoły wydał (w formie decyzji lub

zarządzeń) organ zarządzający szkołą, który działa w imieniu, na rzecz i ryzyko

tego pracodawcy (art. 31

k.p.). W sporach z nauczycielskiego stosunku pracy na

stanowisku kierowniczym stroną pozwaną zawsze jest szkoła, będąca pracodawcą

także dla jej dyrektora.

Przepisy ustawy o systemie oświaty ani przepisy Karty Nauczyciela nie

normują uprawnień ani roszczeń przysługujących nauczycielowi w razie odwołania

ze stanowiska kierowniczego (dyrektora szkoły) ani terminów ich dochodzenia. Z tej

przyczyny, w nieuregulowanym w wymienionych ustawach zakresie rozstrzygania

sporów o powierzenie stanowiska dyrektora szkoły, ustalenie lub zmiany warunków

jego pracy lub płacy, bądź odwołanie dyrektora szkoły z kierowniczego stanowiska

pracy, dochodzi do posiłkowego i odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu

pracy (art. 5 k.p. lub art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela) o uprawnieniach pracownika

z tytułu nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem rozwiązania lub wygaśnięcia

umów o pracę (art. 264-265 k.p.).

W tym zakresie, w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że

wprawdzie odwołanie nauczyciela ze stanowiska dyrektora szkoły nie jest tożsame

z wypowiedzeniem zmieniającym (art. 42 § 1 k.p.), ale w sferze faktycznej wywołuje

podobne skutki, z wyłączeniem skutku rozwiązującego nauczycielski stosunek

pracy. Odwołanie ze stanowiska dyrektora prowadzi do jednostronnego

pozbawienia kierowniczego stanowiska pracy oraz kompetencji i uprawnień organu

14

kierującego szkołą (art. 31

k.p.), co w istotny sposób uszczupla należne

odwołanemu dyrektorowi wynagrodzenie za pracę, spowodowane pozbawieniem

go dodatku funkcyjnego (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 1997 r.,

I PKN 88/97, OSNAPiUS 1998 nr 1, poz. 10 oraz z dnia: 10 stycznia 2003 r., I PK

74/02, OSNP 2004 nr 13, poz. 221). W ocenie bezprawnego odwołania nauczyciela

ze stanowiska dyrektora szkoły, wynikającego z braku uzasadnionych podstaw lub

kwalifikowanego naruszenia przepisów o odwoływaniu dyrektora szkoły, Sąd

Najwyższy przyjmuje, że kwalifikowana bezprawność odwołania powinna

wywoływać skutek podobny jak bezprawność działania pracodawcy przy

wypowiedzeniu zmieniającym, ponieważ są to rodzajowo podobne uchybienia

prawom pracownika. W konsekwencji twierdzi się, że odpowiednie stosowanie art.

45 § 2 k.p. i art. 471

k.p. do dyrektora szkoły odwołanego na podstawie art. 38

ustawy o systemie oświaty nie uzasadnia ograniczenia ustawowego

odszkodowania do wysokości trzymiesięcznego dodatku funkcyjnego (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2009 r., II PK 288/08 (OSNP 2011 nr 1-2, poz.

8).

Tymczasem w sprawach dotyczących odwołania ze stanowiska dyrektora

szkoły, dokonanego po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty bez wypowiedzenia w

trakcie roku szkolnego „w przypadkach szczególnie uzasadnionych zarządzeniem

organu prowadzącego szkołę (art. 38 ust. pkt 2 ustawy o systemie oświaty),

dominuje jurysdykcja administracyjno-sądowa, ponieważ nauczyciele odwoływani

ze stanowisk dyrektorów szkół zaskarżają, tak jak w rozpoznanej sprawie, decyzje

(zarządzenia) o odwołaniu w trybie administracyjno-sądowym. W wymienionym

zakresie brakuje orzeczeń sądów pracy, poza wyżej sygnalizowanymi judykatami w

sprawach roszczeń odszkodowawczych związanych z wadliwym lub bezprawnym

pozbawieniem nauczyciela stanowiska dyrektora szkoły. W judykaturze

administracyjno-sądowej twierdzi się, że w sprawach wynikających z przepisów

ustawy o systemie oświaty źródłem zmian w stosunkach zatrudnienia na

kierowniczym stanowisku pracy w szkolnictwie nie jest „wolna wola pracodawcy”,

ale akty administracyjne z zakresu sprawowania administracji publicznej w

oświacie, które podlegają w pierwszej kolejności nadzorowi wojewody, a następnie

zaskarżeniu do sądu administracyjnego. W tej koncepcji, okoliczność, że

15

„administracyjny” akt odwołania ze stanowiska dyrektora szkoły wywołuje skutki w

sferze prawa pracy, nie wyłącza go spod kontroli administracyjnej z punktu

widzenia oceny jego legalności. Równocześnie jednak dokonane w trakcie roku

szkolnego odwołanie dyrektora szkoły ze stanowiska pracy wykonywanego na

pracowniczej podstawie zatrudnienia (w ramach nauczycielskiego stosunku pracy)

następuje „w przypadkach szczególnie uzasadnionych”, który jest nieprecyzyjnym

zwrotem ustawowym o niedookreślonej treści. Taki stan rzeczy sprawia, że

sprawowana przez sądy administracyjna kontrola legalności decyzji o odwołaniu ze

kierowniczego stanowiska pracy w oświacie wymaga merytorycznej weryfikacji

ustaleń faktycznych konkretnej sprawy pod kątem wypełnienia przesłanki

„przypadku szczególnie uzasadnionego”. Tylko merytoryczne sprawdzenie

okoliczności konkretnego odwołania ze stanowiska dyrektora szkoły umożliwia

zbadanie nie tylko legalności, ale również zasadności wymaganego dla

pozbawienia dyrektora szkoły kierowniczego stanowiska pracy „przypadku

szczególnie uzasadnionego”. Jurysdykcyjna weryfikacja takich okoliczności często

następuje z odpowiednim wykorzystaniem pracowniczych przyczyn (okoliczności),

terminów oraz legalności rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia z winy

pracownika (art. 52 k.p.).

Przy ocenie dualizmu orzekania przez sądy administracyjne o legalności

odwołania dyrektora szkoły z kierowniczego stanowiska pracy, a także przez sądy

pracy o roszczeniach płacowych z nauczycielskiego stosunku pracy dyrektora

szkoły odwołanego lub pozbawionego bez wypowiedzenia tego stanowiska należy

wskazać na brak prawnej skuteczności i wykonalności prawomocnych orzeczeń

sądów administracyjnych o bezwzględnej nieważności decyzji o odwołaniu ze

stanowiska dyrektora szkoły, skoro takie orzeczenia nie wpływają na osąd

pracowniczych roszczeń o dopuszczeniu do pracy „nieważnie” odwołanego

dyrektora szkoły. Wymienione procedury administracyjno-sądowe nie zawsze

korespondują, a wręcz kolidują z zasadami oraz krótkimi terminami zaskarżenia

czynności prawa pracy, z których wynika utrata statusu dyrektora szkoły.

Szczególne problemy sprawia sytuacja, w której odwołanie z kierowniczego

stanowiska pracy prowadzi, tak jak w rozpoznawanej sprawie, do wypowiedzenia

albo wygaśnięcia nauczycielskiego stosunku pracy w trakcie (okresie) dokonywania

16

administracyjnego osądu skargi odwołanego dyrektora szkoły. W takich sprawach

trudno utrzymywać, że chodzi „o wtórne skutki prawne aktów

administracyjnoprawnych podejmowanych przez organ prowadzący szkołę” w

stosunkach pracy, skoro natychmiastowe odwołanie bez wypowiedzenia dyrektora

szkoły wywołuje równie „natychmiastowe” skutki w sferze warunków pracy i płacy

nauczyciela, który traci nie tylko stanowisko dyrektora szkoły, ale zostają

uszczuplone jego uprawnienia płacowe, a nawet dochodzi do wypowiedzenia lub

wygaśnięcia nauczycielskiego stosunku pracy. Najistotniejsze w krytycznej ocenie

dualizmu orzekania w sporach dyrektora szkoły z jego pracodawcą (szkołą) jest to,

że prawomocne orzeczenia sądów administracyjnych nie przenoszą orzeczonego

(stwierdzonego) skutku nieważności sprzecznej z prawem decyzji o odwołaniu

dyrektora szkoły na sferę nauczycielskiego zatrudnienia na kierowniczym

stanowisku pracy i jego uszczuplone uprawnienia płacowe, ponieważ wyroki sądów

administracyjnych nie zawsze prowadzą do reaktywowania kierowniczego

zatrudnienia pracy oraz poprzednich warunków pracy i płacy na stanowisku

dyrektora szkoły, ani nie uzasadniają roszczeń finansowych „nieważnie”

odwołanego dyrektora szkoły wobec decydenta takiej decyzji (organu

prowadzącego szkołę), ani nie decydują o osądzie roszczeń o przywrócenie do

pracy w związku z wadliwym lub niezgodnym z prawem wypowiedzenie albo

wygaśnięciem nauczycielskiego stosunku pracy, które podlegają kognicji sądów

pracy.

W rozpoznanej sprawie Sąd pracy pierwszej instancji wadliwie ocenił walor

prawny prawomocnego stwierdzenia nieważności decyzji o powierzeniu innemu

nauczycielowi okresowego pełnienia obowiązków dyrektora szkoły, która została

podjęta po odwołaniu powódki bez wypowiedzenia z tego kierowniczego

stanowiska pracy. Na gruncie prawa pracy i w sferze stosunków prawa pracy

wykluczone było uznanie prawomocnie orzeczonej w postępowaniu

administracyjno-sądowym nieważności okresowego powierzenia innemu

nauczycielowi funkcji pełniącego obowiązki dyrektora szkoły z mocą wsteczną (ex

tunc) i to w odniesieniu do czynności prawa pracy podjętych w okresie

„bezprawnego” pełnienia obowiązków dyrektora szkoły. Tymczasem do

prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego o nielegalności powierzenia

17

pełnienia obowiązków dyrektora szkoły innemu nauczycielowi, który podejmował

rozmaite czynności prawa pracy, korzystając ze statusu uprawnionego podmiotu

reprezentującego szkołę (art. 31

k.p.), jego czynności nie mogą być i nie podlegają

wyeliminowaniu z porządku prawnego, tj. nie zostają „unicestwione” z mocą i

wstecznymi skutkami prawnymi (ex tunc) już dlatego, ze naruszałoby to zasady

pewności prawa pracy i pewności obrotu prawnego. Oznacza to, że skutki

prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego o sprzeczności z prawem aktu

powierzenia nauczycielowi pełnienia obowiązków dyrektora szkoły mogą w

stosunkach pracy oddziaływać wyłącznie na przyszłość (ex nunc). Dlatego

wypowiedzenie nauczycielskiego stosunku pracy byłemu dyrektorowi szkoły, który

w czasie dokonywania wypowiedzenia nauczycielskiego stosunku pracy został

pozbawiony tej funkcji kierowniczej bez wypowiedzenia na podstawie art. 38 ust. 2

pkt 2 ustawy o systemie oświaty, może być legalnie dokonane przez nauczyciela

pełniącego obowiązki dyrektora szkoły (art. 31

§ 1 k.p.), choćby następnie akt

powierzenia mu okresowo pełnienia tych obowiązków (dyrektora szkoły) został

unieważniony w sądowym postępowaniu administracyjnym.

Zgodnie z art. 20 ust. 5c Karty Nauczyciela, wypowiedzenie stosunku pracy

jest bezskuteczne w przypadku złożenia przez nauczyciela, w terminie 30 dni od

dnia doręczenia wypowiedzenia stosunku pracy z przyczyn określonych w art. 20

ust. 2, pisemnego wniosku o przeniesienie w stan nieczynny. Taka ustawowa

konstrukcja bezskuteczności z mocy samego prawa wypowiedzenia

nauczycielskiego stosunku pracy, w następstwie złożenia wniosku o przeniesienie

w stan nieczynny w okresie biegu wcześniej dokonanego wypowiedzenia

nauczycielskiego stosunku (art. 20 ust. 5c Karty Nauczyciela), sprawia, że

bezprzedmiotowe i bezpodstawne staje się odwołanie od bezskutecznego

wypowiedzenia, które „upadło” w rozumieniu i z mocy art. 20 ust. 5c. Karty

Nauczyciela. Bezskuteczność wypowiedzenia, od którego wniesiono odwołanie do

sądu pracy, w żadnym razie nie oznacza, że nauczyciel przeniesiony na jego

wniosek w stan nieczynny traci możliwość zaskarżenia przeniesienia go w stan

nieczynny. Przeciwne stanowisko Sądu drugiej instancji, że „pracodawca ani

pracownik nie może zwrócić się do sądu o wzruszenie własnego oświadczenia

woli”, jest bezpodstawne. Niezrozumiałe byłoby wyłącznie podważanie złożonego

18

przez nauczyciela wniosku o przeniesienie w stan nieczynny „w sposób całkowicie

dowolny”, ale nie ma przeszkód prawnych, aby nauczyciel uchylił się od skutków

własnego oświadczenia woli, jeżeli wniosek o przeniesienie w stan nieczynny

pracownik złożył pod wpływem wad prawnych, o których mowa w art. 82-88 k.c. w

związku z art. 300 k.p. Skuteczność uchylenia się od niezgodnego z prawem

(„wadliwego”) oświadczenia woli (wniosku o przeniesienie w stan nieczynny), jest

wszakże i przede wszystkim uwarunkowana od zachowania prawem określonej

formy oraz od przestrzegania ustawowo określonych terminów wymaganych do

skutecznego uchylenia się do dotkniętego potencjalną ustawową wadą prawną

oświadczenia woli. Tymczasem i przede wszystkim skarżąca przekroczyła roczny

ustawowy termin do skutecznego uchylenia się od skutków prawnych wniosku o

przeniesienie w stan nieczynny, który miała złożyć pod wpływem „błędu”, przez co

wygasło jej uprawnienie do uchylenia się od skutków wywołanych złożeniem tego

oświadczenia woli (art. 88 § 2 k.c. w związku z art. 300 k.p.). Wobec wygaśnięcia

trybu skutecznego uchylenia się od skutków prawnych przeniesienia w stan

nieczynny skarżąca nie mogła terminowo ani skutecznie zaskarżyć wygaśnięcia

nauczycielskiego stosunku pracy, który ustał (wygasł z mocy prawa) z upływem

sześciomiesięcznego okresu pozostawania w stanie nieczynnym (art. 20 ust. 5c

zdanie drugie oraz 91c ust.1 Karty Nauczyciela w związku z art. 264 § 2 k.p.).

Skarżąca, która zaskarżyła odwołanie jej bez wypowiedzenia ze stanowiska

dyrektora w trybie administracyjno-sądowym, próbowała uchylić się od skutków

prawnych wniosku o przeniesienie w stan nieczynny dopiero w dniu 21 sierpnia

2012 r., tj. po upływie ponad roku od złożenia tego wniosku (w dniu 16 czerwca

2011 r.), a ponadto po wygaśnięciu jej nauczycielskiego stosunku pracy w dniu 29

lutego 2012 r. Dlatego spóźnione, bo sformułowane dopiero na wezwanie Sądu

pierwszej instancji, było sprecyzowanie jej roszczeń w dniu 30 sierpnia 2012 r.

Dopiero w tej dacie skarżąca „alternatywnie” sformułowała roszczenie o

przywrócenie do pracy w związku z wygaśnięciem stosunku pracy z dniem 29

lutego 2012 r. Takie roszczenie nie ma natury alternatywnej wobec wcześniej

złożonego odwołania od wypowiedzenia nauczycielskiego stosunku pracy na

podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, ale jest roszczeniem opartym na

innej podstawie faktycznej i prawnej wynikającej z wygaśnięcia nauczycielskiego

19

stosunku pracy, który ustał z upływem ustawowego okresu pozostawania w stanie

nieczynnym.

Ponadto w rozpoznanej sprawie skarżąca powołała się wprawdzie na

wywołany przez pozwanego pracodawcę błąd, który „zmusił” ją do złożenia wniosku

o przeniesienie w stan nieczynny, tyle że taka wada prawna nie wynika ze złożenia

przewidzianego w art. 20 ust. 5c Karty Nauczyciela wniosku o przeniesienie w stan

nieczynny. Mogła ona wynikać ze wskazania przez pozwanego pracodawcę

bezpodstawnych lub nieuzasadnionych okoliczności i przyczyn, które doprowadziły

skarżącą do złożenia potencjalnie nieważnego oświadczenia woli, tyle że skarżąca

nawet w skardze kasacyjnej nie wykazała, „czego miałby dotyczyć ewentualny błąd

mający uzasadniać uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli z dnia 16

czerwca 2011 r.” Sąd Najwyższy nie ma obowiązku ani procesowych możliwości

poszukiwania lub domyślania się za skarżącą przypisywanego pracodawcy błędu,

który miał doprowadzić skarżącą do podjęcia potencjalnie nieważnej czynności

prawnej (złożenia wniosku o przeniesienie w stan nieczynny). Uchylenie się od

skutków prawnych wniosku o przeniesienie w stan nieczynny, w tym zaskarżenie

wygaśnięcia nauczycielskiego stosunku pracy z tej przyczyny (upływu

sześciomiesięcznego okresu), wymagałoby uprzedniego podważenia przeniesienia

w stan nieczynny przez wykazanie konkretnej wady prawnej takiego wniosku

skarżącej z dnia 16 czerwca 2011 r. Tylko skuteczne uchylenie się od skutków

prawnych wniosku o przeniesienie nauczyciela w stan nieczynny umożliwia

dokonanie sądowej weryfikacji zarzutów niezgodnego z prawem lub wadliwego

wygaśnięcia nauczycielskiego stosunku pracy ze względu na potencjalnie

nieuzasadniony wybór nauczyciela do zwolnienia z nauczycielskiego zatrudnienia.

Tymczasem w rozpoznanej sprawie, wygasło „terminowe” uprawnienie skarżącej

do skutecznego uchylenia się od skutków prawnych wywołanych lub związanych z

jej wnioskiem o przeniesienie w stan nieczynny (art. 88 § 2 k.c. w związku z art. 300

k.p. i art. 91c Karty Nauczyciela), który z upływem sześciomiesięcznego okresu

pozostawania w stanie nieczynnym doprowadził do wygaśnięcia nauczycielskiego

stosunku pracy (art. 20 ust. 5c zdanie drugie Karty Nauczyciela). W konsekwencji

bezpodstawne i nieuprawnione byłoby orzekanie w przedmiocie odrębnego

20

roszczenia o przywrócenie do pracy w związku z wygaśnięciem stosunku pracy

skarżącej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy wyrokował jak w sentencji na

podstawie art. 39814

k.p.c., orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego w

zgodzie z art. 98 k.p.c.