V KK 13/14

Sygn. akt V KK 13/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 marca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jerzy Grubba (przewodniczący)

SSN Jarosław Matras

SSN Dariusz Świecki (sprawozdawca)

Protokolant Anna Kowal

w sprawie M. – W. Spółka z o.o.

ukaranej z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności

podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu

w dniu 11 marca 2014 r.,

kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego

od wyroku Sądu Rejonowego w W.

z dnia 6 marca 2008 r.,

1) uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Rejonowemu w W. do ponownego rozpoznania;

2) kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciąża Skarb

Państwa.

UZASADNIENIE

2

Sąd Rejonowy, prawomocnym wyrokiem z dnia 16 lutego 2007 r., na

podstawie art. 18 § 1 pkt 1 k.k.s., udzielił P. Z., pełniącemu funkcję Prezesa

Zarządu „M.-W.” Sp. z o.o., zezwolenia na dobrowolne poddanie się

odpowiedzialności za przestępstwo skarbowe określone w art. 77 § 2 k.k.s. w zw. z

art. 6 § 2 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s. i wymierzył mu karę grzywny w wysokości

1.500 (jednego tysiąca pięciuset) złotych oraz zasądził od oskarżonego na rzecz

Skarbu Państwa kwotę 90 (dziewięćdziesiąt) złotych tytułem zryczałtowanej

równowartości kosztów procesu.

Powyższy wyrok był podstawą złożenia w dniu 25 kwietnia 2007 r. przez

Prokuratora Okręgowego wniosku o pociągnięcie podmiotu zbiorowego - „M.-

W.” Sp. z o.o., do odpowiedzialności za czyn zabroniony pod groźbą kary -

przestępstwo skarbowe określone w art. 77 § 2 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s.

oraz w zw. z art. 9 § 3 k.k.s., popełnione przez P. Z., działającego jako Prezes

Zarządu tej spółki, polegający na tym, że w okresie od maja do sierpnia 2006 r.

w W., P. Z., będąc Prezesem Zarządu, zajmując się sprawami gospodarczymi

płatnika „M.-W.” Sp. z o.o., działając w warunkach czynu ciągłego, nie wpłacił

na rachunek Urzędu Skarbowego zaliczek na podatek dochodowy od

wynagrodzeń wypłaconych za okres od maja do sierpnia 2006 r. w łącznej

kwocie 43.651 zł.

Po rozpoznaniu wniosku prokuratora, wyrokiem z dnia 6 marca 2008 r.

sygn. akt XII K …/07, Sąd Rejonowy:

I. na podstawie art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 29 października 2002 r. o

odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary

pociągnął podmiot zbiorowy – „M.-W.” Sp. z o.o. w upadłości do

odpowiedzialności za czyn zabroniony działającego w jego imieniu P. Z.,

Prezesa Zarządu „M.- W.’’, którego prawomocnie wyrokiem Sądu Rejonowego z

dnia 16 lutego 2007 r., sygn. akt XII Ks …/06 uznano winnym popełnienia czynu

z art. 77 § 2 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. oraz w zw. z art. 9 § 3 k.k.s. i

udzielono zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności i za to na

podstawie art. 7 ust. 1 ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za

czyny zabronione pod groźbą kary wymierzył karę pieniężną w wysokości 1.500

(jeden tysiąc pięćset) złotych;

3

II. na podstawcie art. 8 ust. 1 ustawy o odpowiedzialności podmiotów

zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary orzekł przepadek korzyści

majątkowej pochodzącej z czynu zabronionego w wysokości 43.651 zł,

zaliczając na jej poczet należność uiszczoną w sprawie sygn. akt XII Ks …/06.

Wyrok ten nie został zaskarżony przez żadną ze stron i uprawomocnił się

w pierwszej instancji.

Od tego prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego kasację na korzyść

podmiotu zbiorowego - „M.-W.” Sp. z o.o. w upadłości wniósł Prokurator

Generalny zaskarżając go w całości i zarzucił rażące i mające istotny wpływ na

jego treść naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 5 ustawy z dnia 28

października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny

zabronione pod groźbą kary (Dz. U. z 2012 r. poz. 768, z późn. zm.) poprzez

wyrażenie błędnego poglądu prawnego, że powołany przepis mógł stanowić

podstawę odpowiedzialności podmiotu zbiorowego - „M.-W.” Sp. z o.o., za czyn

zabroniony pod groźbą kary, popełniony przez P. Z., działającego jako Prezes

Zarządu w imieniu i na rzecz tej spółki. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Rejonowemu.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Kasacja Prokuratora Generalnego jest oczywiście zasadna, co pozwala

na jej uwzględnienie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. W

rozpoznawanej sprawie pociągnięcie do odpowiedzialności podmiotu

zbiorowego na podstawie ustawy z dnia 28 października 2002 r. o

odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary

należy rozpatrywać wedle brzmienia tej ustawy nadanego jej art. 1 ustawy z

dnia 28 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o odpowiedzialności podmiotów

zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary (Dz. U. 2005 Nr 180 poz.

1492). W czasie wyrokowania w tej sprawie warunkiem pociągnięcia do

odpowiedzialności podmiotu zbiorowego było spełnienie łącznie trzech

przesłanek:

1) podjęcia zachowania stanowiącego czyn zabroniony przynoszącego

lub mogącego przynieść podmiotowi zbiorowemu korzyść, chociażby

4

niemajątkową przez osobę fizyczną działającą w imieniu lub w interesie

podmiotu zbiorowego w ramach uprawnienia lub obowiązku do jego

reprezentowania, podejmowania w jego imieniu decyzji lub wykonywania

kontroli wewnętrznej albo przy przekroczeniu tego uprawnienia lub

niedopełnieniu tego obowiązku (art. 3 pkt 1 ustawy) albo osobę fizyczną

dopuszczoną do działania w wyniku przekroczenia uprawnień lub

niedopełnienia obowiązków przez osobę, o której mowa powyżej (art. 3 pkt 2

ustawa), lub osobę fizyczną działającą w imieniu lub w interesie podmiotu

zbiorowego, za zgodą lub wiedzą osoby określonej w art. 3 pkt 1 ustawy (art. 3

pkt 3 ustawy),

2) potwierdzenie popełnienia czynu zabronionego prawomocnym

wyrokiem skazującym osobę fizyczna określona w art. 3 pkt 1-3 ustawy,

wyrokiem warunkowo umarzającym wobec niej postępowanie karne albo

postępowanie w sprawie o przestępstwo skarbowe, orzeczeniem o udzielenie

tej osobie zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności albo

orzeczeniem sądu o umorzeniu przeciwko niej postępowania z powodu

okoliczności wyłączającej ukaranie sprawcy (art. 4 ustawy),

3) wykazanie winy w wyborze lub nadzorze (culpa in eligendo i culpa in

custodiento) wobec osób wymienionych w art. 3 pkt 2 i 3 ustawy (art. 5 ustawy).

W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że zostały spełnione

przesłanki określone w art. 3 pkt 1-2 ustawy, gdyż P. Z. był prezesem Spółki, a

więc należał do kategorii osób działających w imieniu lub w interesie podmiotu

zbiorowego w ramach uprawnienia lub obowiązku do jego reprezentowania,

podejmowania w jego imieniu decyzji lub wykonywania kontroli wewnętrznej, a

także fakt popełnienia przez niego przestępstwa skarbowego z art. 77 § 2 k.k.s.

w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s. został potwierdzony zgodnie z

wymogiem przewidzianym w art. 4 ustawy. Natomiast nie został spełniony trzeci

z warunków koniecznych do pociągnięcia podmiotu zbiorowego do

odpowiedzialności. Przepis art. 5 ustawy pomijał swoistą przesłankę

odpowiedzialności podmiotu zbiorowego za czyny zabronione przez osoby

wskazane w art. 3 pkt 1 ustawy, ustanawiając w sposób zupełnie jednoznaczny

przesłankę zawinienia podmiotu zbiorowego dla osób wskazanych w pkt 2 i 3

5

tego artykułu. W świetle tego przepisu kwestię winy podmiotu zbiorowego

można było odnieść tylko do winy w wyborze lub nadzorze, ale jedynie wobec

osób wymienionych w art. 3 pkt 2 i 3 ustawy. Natomiast podmiot zbiorowy nie

ponosił odpowiedzialności organizacyjnej za działania osób wymienionych w

art. 3 pkt 1 ustawy.

Z powyższego wynika, że popełnienie czynu zabronionego przez osoby,

które w strukturze podmiotu zbiorowego działają w jego imieniu lub w jego

interesie w ramach własnego uprawnienia lub obowiązku – w tym prezesi i

członkowie zarządów - nie stanowi podstawy prawnej do orzeczenia

odpowiedzialności podmiotu zbiorowego za czyny zabronione pod groźbą kary

(por. m.in. wyroki SN z dnia: 6 kwietnia 2011 r., V KK 15/11, OSNKW

2011/8/72; 11 kwietnia 2011 r., V KK 57/11, LEX nr 794533; 18 października

2011 r., IV KK 276/11; LEX nr 1027192, 7 marca 2012 r., III KK 265/11, LEX nr

116319; 25 czerwca 2013 r., V KK 93/13, LEX nr 1331406).

Wobec oczywistej zasadności kasacji, a także akceptując pogląd, że brak

jest podstawy prawnej do wydania przez Sąd Najwyższy w tej kwestii

orzeczenia reformatoryjnego, zachodziła konieczność uchylenia zaskarżonego

wyroku i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

W tym postępowaniu Sąd zobowiązany będzie jeszcze raz przeanalizować

sytuację prawną podmiotu zbiorowego w obowiązującym wówczas stanie

prawnym (por. wyrok SN z 11 kwietnia 2012 r., II KK 254/11, OSNKW 2012, z.

10, poz. 99).

Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy orzekł jak w

sentencji.