III KK 423/13

Sygn. akt III KK 423/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 marca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tomasz Grzegorczyk (przewodniczący)

SSN Małgorzata Gierszon (sprawozdawca)

SSN Andrzej Stępka

Protokolant Jolanta Włostowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Krzysztofa Parchimowicza,

w sprawie A. T.

skazanej z art. 190 a § 1 kk

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 20 marca 2014 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanej od wyroku

Sądu Rejonowego w I.

z dnia 9 listopada 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej orzeczenia o

środkach karnych i w tym zakresie sprawę przekazuje Sądowi

Rejonowemu w I. - do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

2

Prokurator Rejonowy oskarżył A. T. o to, że: w okresie od lipca 2011 r. do 5

lipca 2012 r. uporczywie nękała A. D. w ten sposób, że wielokrotnie dzwoniła na jej

telefon komórkowy i przesyłała wiadomości SMS o różnych porach dnia i nocy

podając się za mężczyznę o imieniu S., czym wzbudziła w wymienionej

uzasadnioną obawę poczucia zagrożenia,

to jest o czyn z art. 190a § 1 k.k.

Oskarżona A. T. na rozprawie wyznaczonej na dzień 9 listopada 2012 r.

przed Sądem Rejonowym, przyznała się do dokonania zarzucanego jej czynu i

złożyła, przewidziany w art. 387 § 1 k.p.k., wniosek o wydanie wyroku skazującego

bez przeprowadzenia rozprawy. Domagała się wymierzenia jej kary 7 miesięcy

pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres lat 3

tytułem próby oraz orzeczenia zakazu kontaktowania się z pokrzywdzoną A. D.

oraz zakazu zbliżania się do niej i jej dziecka T. D. na odległość 20 m.

Sąd Rejonowy w I. uznając, że zostały spełnione wskazane w art. 387 § 1 i 2

k.p.k. przesłanki do rozstrzygnięcia w tym trybie, uwzględnił w całości wniosek

oskarżonej i wydał wyrok zgodnie z jego treścią. Uznał zatem A. T. za winną

popełnienia czynu, polegającego na tym, że: w okresie od lipca 2011 r. do 5 lipca

2012 r. w L. uporczywie nękała A. D. w ten sposób, że wielokrotnie dzwoniła na jej

telefon komórkowy i przesyłała wiadomości SMS o różnych porach dnia i nocy,

podając się za mężczyznę o imieniu S., czym wzbudziła u pokrzywdzonej

uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, to jest czynu z art. 190a § 1 k.k.

i na podstawie tego przepisu skazał ją na karę 7 miesięcy pozbawienia wolności,

której wykonanie na podstawie art. 69 § 1 i § 2 k.k. i art. 70 § 1 pkt. 1 k.k.

warunkowo zawiesił na okres lat trzech. Na podstawie art. 41a § 1 i 4 k.k. orzekł

wobec oskarżonej zakaz kontaktowania się z pokrzywdzoną A. D. i zakaz zbliżania

się do niej i do jej syna T. D. na odległość 20 metrów.

Ten wydany w dniu 9 listopada 2012 r., wyrok nie był przez nikogo

zaskarżony i uprawomocnił się w dniu 17 listopada 2012 r.

W dniu 6 listopada 2013 r. do Sądu Najwyższego wpłynęła kasacja

Prokuratora Generalnego, który wyrok ten zaskarżył w części dotyczącej

orzeczenia o środkach karnych, na korzyść skazanej, zarzucając mu:

3

rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa

karnego procesowego – art. 387 § 2 i 3 k.p.k., polegające na uwzględnieniu

sprzecznego z wymogami prawa wniosku oskarżonej o skazanie jej bez

przeprowadzenia postępowania dowodowego i wydaniu wyroku skazującego

zgodnie z tym wnioskiem, co w konsekwencji doprowadziło do rażącego naruszenia

prawa materialnego, tj. art. 43 § 1 k.k. w zw. z art. 39 pkt. 2 b k.k. poprzez

orzeczenie wobec A. T. środków karnych w postaci zakazu kontaktowania się z

pokrzywdzoną oraz zakazu zbliżania się do niej i jej syna, bez wskazania okresu

obowiązywania orzeczonych zakazów, w sytuacji gdy przepisy te przewidują

możliwość ich orzeczenia na okres od roku do 15 lat

i wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części oraz przekazanie w tym

zakresie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna i to w stopniu oczywistym.

Zaskarżony nią wyrok wydano z rażącym naruszeniem wskazanych w

zarzucie kasacji przepisów prawa karnego procesowego i materialnego. Uchybienie

to, nie tylko mogło, ale wręcz miało, istotny wpływ na treść zaskarżonego

rozstrzygnięcia . Bez zaistnienia tego uchybienia orzeczenie to nie mogło by być w

takiej treści wydane.

Nie ulega wszak wątpliwości, że złożony przez skazaną, przewidziany w art.

387 § 1 k.p.k., wniosek o jej skazanie bez przeprowadzenia postępowania

dowodowego i wydanie wyroku zgodnie z jego treścią, Sąd Rejonowy powinien był

skontrolować pod względem jego zgodności z obowiązującymi przepisami prawa, a

więc także i tymi przepisami prawa karnego materialnego, które odnoszą się do

zasad wymiaru środków karnych. Dopiero taka pozytywna weryfikacja treści tego

wniosku pozwalała Sądowi go uwzględnić.

Słusznie bowiem, w licznych orzeczeniach, Sąd Najwyższy konsekwentnie

zauważał, że zgodnie z brzmieniem art. 387 § 2 k.p.k., sąd może uwzględnić

złożony w trybie art. 387 § 1 k.p.k. wniosek oskarżonego tylko wówczas, gdy

okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości i cele postępowania

zostaną osiągnięte, mimo nieprzeprowadzenia rozprawy w całości. Konieczność

respektowania tej ostatniej przesłanki oznacza, że sąd oceniając zasadność

4

takiego złożonego przez oskarżonego wniosku, każdorazowo ma obowiązek go

ocenić z punktu widzenia obowiązującego prawa, w tym i unormowań karnej

ustawy materialnej . Jednym z celów postępowania karnego (wskazanych w art. 2 §

1 pkt 2 k.p.k.) jest przecież trafne zastosowanie (wobec sprawcy danego

przestępstwa) środków przewidzianych w prawie karnym. (por. wyroki z dnia : 23

stycznia 2008 r., II KK 313/07, OSNwSK 2008/1/187 i 8 września 2009 r., WA 27/09,

OSNwSK 2009/1/1845).

Nie ulega też wątpliwości, że w przypadku stwierdzenia niezgodności

wniosku z normami prawa karnego materialnego, sąd może, stosownie do treści art.

387 § 3 k.p.k., uzależnić uwzględnienie wniosku oskarżonego od dokonania w nim

wskazanej przez siebie zmiany .

Tych wszystkich regulacji nie dochował Sąd Rejonowy, skoro zaakceptował

złożony przez skazaną wniosek w całości i wydał zaskarżony wyrok zgodnie z jego

treścią, pomimo, że domagała się ona w nim orzeczenia środków karnych w postaci

zakazu kontaktowania się z pokrzywdzoną oraz zakazu zbliżania się do niej i jej

syna, bez równoczesnego określenia okresu obowiązywania tych zakazów.

Tymczasem zgodnie z treścią art.43 § 1 k.k. zakazy wymienione w art. 39 pkt 2b

k.k., a więc tak zakaz kontaktowania się z określonymi osobami, jak i zakaz

zbliżania się do określonych osób, orzeka się w latach, od roku do 15 lat. Stąd też

obowiązkiem Sądu, który orzeka o takich zakazach jest dokładne wskazanie czasu

ich obowiązywania. Nakazuje to także przepis art.413 § 1 pkt 2 k.p.k., stanowi

bowiem, iż każdy skazujący wyrok powinien zawierać „rozstrzygnięcie co do kary i

środków karnych”. Równocześnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego

konsekwentnie przyjmuje się, że ten ustawowy wymóg określenia w wyroku, jak

długo zakaz ma trwać, wyklucza tym samym możliwość precyzowania dopiero w

postępowaniu wykonawczym czasu trwania zakazu. Nadto czasu obowiązywania

zakazu nie da się także określić przy wykorzystaniu dyspozycji art. 5 § 2 k.p.k.(por.

wyroki z dnia: 14 listopada 2008 r., sygn. akt V KK 256/08, Lex 531384; 6 grudnia

2012 r., sygn. akt V KK 306/12, Lex nr 1231655).

Sąd Rejonowy, dostrzegając te prawne uwarunkowania, powinien był zatem

bądź to uzależnić uwzględnienie wniosku skazanej od wprowadzenia w nim korekty,

poprzez określenie czasu trwania zakazów (art. 387 § 3 k.p.k.), bądź też rozpoznać

5

sprawę na zasadach ogólnych. Nie czyniąc tego, tym samym, dopuścił się rażącej

obrazy tych przepisów prawa procesowego (art. 387 § 2 i 3 k.p.k.). Konsekwencją

tego uchybienia było równie rażące naruszenie prawa materialnego, to jest art. 43 §

1 k.k. w zw. z art. 39 pkt 2b k.k., poprzez orzeczenie wobec skazanej środków

karnych w postaci zakazu kontaktowania się z pokrzywdzoną oraz zakazu zbliżania

się do niej i jej syna, bez wskazania okresu obowiązywania orzeczonych zakazów,

pomimo, że przepisy te przewidują możliwość ich orzeczenia na okres od roku

do 15 lat.

Stąd też należało uznać zasadność kasacji Prokuratora Generalnego, która

rażące naruszenie tych wszystkich przepisów zarzuciła. Zważywszy na to, że brak

określenia w zaskarżonym wyroku czasu obowiązywania orzeczonych nim środków

karnych w postaci wspomnianych zakazów sprawia, że uprawnione jest

przekonanie o tym, iż zostały one w ten sposób orzeczone dożywotnio (pomimo

braku podstaw prawnych wskazanych w art. 41a § 3 k.k.) i nie ma innej procesowej

możliwości konwalidowania tego uchybienia, należało uznać, że skarżący

prawidłowo określił kierunek wniesionej przez siebie kasacji, jako korzystny dla

skazanej. Nie zmienia tej oceny fakt skazania jej na karę pozbawienia wolności z

warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat, przede wszystkim dlatego,

że zaskarżono kasacją wyrok tylko w części orzeczenia o środkach karnych, które –

bez dokonania w tym względzie korekty – obowiązywałyby wobec skazanej

dożywotnio.

Ponownie rozpoznając sprawę – w zakresie dotyczącym tylko środków

karnych - Sąd Rejonowy będzie miał na względzie powyższe wnioski i

spostrzeżenia, a także ograniczenia przewidziane treścią art. 443 k.p.k., unikając

przez to tych uchybień, które spowodowały konieczność uwzględnienia kasacji.

Z tych wszystkich względów orzeczono jak wyżej.