V CSK 234/13

Sygn. akt V CSK 234/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 marca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący)

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

Protokolant Izabella Janke

w sprawie z powództwa J. K.

przeciwko Skarbowi Państwa - Szefowi […]

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 26 marca 2014 r.,

skargi kasacyjnej powoda i strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 24 stycznia 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok, a także wyrok Sądu Okręgowego w

W. z dnia 26 czerwca 2012 r. i znosi dotychczasowe

postępowanie oraz przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w

W. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Powód, w sprawie o wartości przedmiotu sporu wynoszącej ponad 400 000

zł, dochodził od Skarbu Państwa - Szefa […] podwyższenia renty z tytułu

zwiększonych potrzeb, ustalonej ugodą pozasądową, a także zasądzenia renty z

tytułu całkowitej utraty zdolności do zarobkowania. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia

26 czerwca 2012 r. jedynie częściowo uwzględnił to powództwo, a Sąd Apelacyjny

wyrokiem z dnia 24 stycznia 2013 r. oddalił apelacje obu stron.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargi kasacyjne wniosły obie strony.

Powód zarzucił naruszenie art. 328 § 2 k.p.c., art. 444 § 2, 907 § 2 k.c.,

i wniósł o uchylenie tego wyroku w części oddalającej jego apelację.

Pozwany natomiast zarzucił naruszenie art. 67 § 2 k.p.c. w zw. z art. 8 ust. 1

ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa

(jedn. tekst: Dz.U.2013.1150., zwanej dalej: „u.p.g.s.p."), skutkujące nieważnością

postępowania przed Sądami obu instancji wobec braku należytego umocowania

w rozumieniu art. 379 pkt 2 in fine k.p.c., i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Pozwany w postępowaniu przed Sądami pierwszej i drugiej instancji

reprezentowany był przez radcę prawnego działającego na podstawie

pełnomocnictwa udzielonego przez organ stationis fisci.

Zgodnie z art. 67 § 2 zdanie drugie k.p.c. czynności procesowe za Skarb

Państwa podejmuje Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa w zakresie

określonym odrębną ustawą - to jest ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii

Generalnej Skarbu Państwa. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 stycznia 2013 r.,

IV CSK 403/12 (nie publ.) zauważył, że wykładnia przepisów ustawy o Prokuratorii

Generalnej Skarbu Państwa powinna uwzględniać, iż art. 67 § 2 zdanie drugie k.p.c.

przewiduje wyjątek od ogólnej zasady, podług której za Skarb Państwa podejmuje

czynności procesowe organ państwowej jednostki organizacyjnej, z której

działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, lub organ jednostki nadrzędnej.

3

Wychodząc z tego założenia uznał, że art. 67 § 2 zdanie drugie k.p.c. daje

podstawę do przyjęcia, iż w przypadkach określonych w ustawie o Prokuratorii

Generalnej Skarbu Państwa - m. in. w art. 8 ust. 1 - obligatoryjne zastępstwo

procesowe Skarbu Państwa może być wykonywane wyłącznie przez Prokuratorię

Generalną. Dodał, że za wnioskiem takim przemawiają także względy

celowościowo-funkcjonalne. Powołując Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa

i przekazując do jej kompetencji pewne kategorie spraw, ustawodawca dążył bez

wątpienia do stworzenia profesjonalnego i scentralizowanego zastępstwa

procesowego Skarbu Państwa, w miejsce zastępstwa wykonywanego przez

państwowe jednostki organizacyjne.

Przyjęcie możliwości wykonywania zastępstwa procesowego alternatywnie

przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa lub państwową jednostkę

organizacyjną w oczywisty sposób przeczyłoby zadaniom, jakie spełniać

ma ta regulacja.

Pogląd wraz z przytoczonym jego uzasadnieniem, że obligatoryjne

zastępstwo procesowe Skarbu Państwa może być wykonywane wyłącznie przez

Prokuratorię Generalną podziela skład Sądu Najwyższego orzekający w niniejszej

sprawie.

Za powyższym poglądem przemawia także art. 15 ust. 1 ustawy

o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa stanowiący, że czynności zastępstwa

procesowego przed sądami wykonują wyłącznie radcowie Prokuratorii Generalnej.

Jedyne wyjątki dotyczą Prezesa i wiceprezesów (art. 15 ust. 2 u.p.g.s.p.),

a także pełnomocników ustanowionych przez Prokuratorię Generalną na

podstawie art. 17 ustawy o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Przepis art. 15

ust. 1 ustawy o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa w powiązaniu z art. 8 ust.

1 bądź 4 ust. 1 pkt. 1 tej ustawy wyłącza bowiem w sposób jednoznaczny

możliwość wykonywania zastępstwa procesowego przez organ stationis fisci -

w tym przez ustanowionego przez ten organ pełnomocnika - w sprawach, w których

zastępstwo procesowe Skarbu Państwa wykonywane przez Prokuratorię Generalną

ma charakter obligatoryjny.

4

Pojęcie braku należytego umocowania, którym posługuje się art. 379 pkt 2

in fine k.p.c., obejmuje kilka różnych sytuacji. Nie ulega wątpliwości, że tym

zakresem objęte są także sytuacje, w których pełnomocnictwo procesowe

udzielane jest przez organ państwowej jednostki organizacyjnej działający

w postępowaniu za Skarb Państwa z naruszeniem art. 67 § 2 zdania drugiego k.p.c.

Osoba, która dokonuje w takiej sytuacji czynności procesowe za Skarb Państwa

powołując się na udzielenie jej pełnomocnictwa przez statio fisci, działa bez

„należytego umocowania".

Ustawa o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa przewiduje w art. 8 ust. 1

obligatoryjne zastępstwo procesowe przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 tej ustawy Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa

wykonuje zastępstwo procesowe Skarbu Państwa w sprawach, które należą

w pierwszej instancji do właściwości sądów okręgowych. Ze względu na wartość

przedmiotu sporu rozpoznawana sprawa należała do właściwości sądu okręgowego

(art. 17 pkt 4 k.p.c.). Pozwany zatem powinien być zastępowany przez Prokuratorię

Generalną Skarbu Państwa zarówno w postępowaniu w pierwszej, jak i w drugiej

instancji. Działający w tych instancjach pełnomocnik na podstawie pełnomocnictwa

udzielonego przez organ stationis fisci nie mógł być zatem pełnomocnikiem w tym

postępowaniu. Z tego względu postępowanie to było dotknięte nieważnością na

podstawie art. 379 pkt 2 k.p.c. (por. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 8 lipca 2008 r., III CZP 154/07, OSNC 2008, Nr 12, poz. 133).

Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku.