II UK 399/13

Sygn. akt II UK 399/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 kwietnia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Beata Gudowska

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku A. R.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w E.

z udziałem zainteresowanych: M. P., D. B., E. C., Wojewódzkiego Szpitala

Zespolonego w E.

o składki,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 3 kwietnia 2014 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 28 czerwca 2012 r.

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w E. - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokami z

dnia 25 stycznia 2012 r. oddalił odwołania A. R. od trzech decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w E.: z dnia 9 czerwca 2011 r. i (dwóch) z dnia

7 czerwca 2011 r., którymi stwierdzono, że dla zainteresowanych M. P., E. C. i D. B.

2

podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu wykonywania

umów zlecenia na rzecz odwołującej się za wskazane w zaskarżonych decyzjach

miesiące wynosi 0 zł i zasądził od odwołującej się na rzecz organu rentowego

kwoty po 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd pierwszej instancji oparł swoje rozstrzygnięcia na następujących

ustaleniach faktycznych: A. R. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie

świadczenia usług lekarskich i pielęgniarskich. W dniu 1 marca 2006 r. zawarła z

Wojewódzkim Szpitalem Zespolonym w E. (dalej: WSzZ w E. lub Szpital) umowę nr

120/2006 o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne. W ramach tej

umowy wnioskodawczyni przyjęła do wykonania zadania polegające na udzielaniu

świadczeń zdrowotnych z zakresu całodobowej opieki pielęgniarskiej nad

pacjentem w komórkach organizacyjnych tego Szpitala, pełnionych w ramach

dyżurów uzupełniających obsadę (zastępstwa). W dniu 2 kwietnia 2007r.

wnioskodawczyni zawarła z WSzZ w E. umowę nr 129/2007 o udzielenie

zamówienia na świadczenia zdrowotne, w ramach której przyjęła do wykonania

zadania polegające na udzielaniu świadczeń zdrowotnych z zakresu wykonywania

niektórych procedur medycznych przez lekarzy w Oddziałach, Pracowniach i

Poradniach WSzZ w E. - pełnionych w ramach dyżurów uzupełniających obsadę

(zastępstwa) zlecanych przez Dyrektora ds. Lecznictwa. Następnie w dniu 2

stycznia 2009 r. wnioskodawczym zawarła z WSzZ w E. umowę nr 129/2009 na

udzielanie świadczeń zdrowotnych z zakresu całodobowej opieki pielęgniarskiej

nad pacjentem, wykonywania niektórych procedur medycznych przez lekarzy w

Oddziałach, Pracowniach, Poradniach i Ambulatoriach POZ oraz kierowców i

innego personelu medycznego WSzZ w E. pełnionych w ramach dyżurów

uzupełniających obsadę (zastępstwa), zlecanych w formie pisemnej przez

Dyrektora Naczelnego, Dyrektora ds. Lecznictwa lub Dyrektora ds. Pielęgniarstwa.

Przedmiotem umowy były między innymi świadczenia udzielane przez pielęgniarki i

położne, wynikające z ich zakresu czynności, oparte na ustawie z dnia 5 lipca 1996

r. o zawodach pielęgniarki i położnej (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 57, poz. 602

ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 2 września

1997 r. w sprawie zakresu i rodzaju świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych,

leczniczych, rehabilitacyjnych wykonywanych przez pielęgniarkę i położną

3

samodzielnie, bez zlecenia lekarskiego oraz zakresu i rodzaju tych świadczeń

wykonywanych przez pielęgniarkę i położną samodzielnie (Dz.U. z 1997 r. Nr 116,

poz. 750). Merytoryczny bezpośredni nadzór nad wykonywaniem czynności

zleconych przez skarżącą pełnił Ordynator/Kierownik/Koordynator lub inna osoba

funkcyjna oddziału/działu, w którym realizowane były świadczenia. A. R., w celu

realizacji kontraktów łączących ją ze Szpitalem, zawarła umowy zlecenia z

zainteresowanymi: M. P., E. C. oraz D. B. i z tego tytułu zgłosiła je do

ubezpieczenia zdrowotnego. W okresie obowiązywania tych umów, zainteresowane

pozostawały w stosunku pracy z Wojewódzkim Szpitalem Zespolonym w E. W

ramach umów zlecenia zainteresowane wykonywały te same czynności, co w

ramach stosunku pracy, tj. M. P. - świadczyła usługi pielęgniarskie na oddziale

Kardiologii, E. C. - pracowała na Izbie Przyjęć, zaś D. B. - świadczyła usługi

pielęgniarskie na oddziale ratunkowym. W trakcie wykonywania umów zlecenia

zainteresowane miały dostęp do środków i pomieszczeń znajdujących się na

terenie Szpitala. Pracę E. C. nadzorowała oddziałowa, zaś dwóch pozostałych

zainteresowanych - lekarz dyżurny.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy - z powołaniem się na

art. 8 ust. 1 i 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej:

„ustawa systemowa”) oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2010 r., I UK

259/09 i uchwałę tego Sądu z dnia 2 września 2009 r., II UZP 6/09 - uznał, że ten

ostatni przepis rozszerza pojęcie pracownika dla celów ubezpieczenia społecznego

poza sferę stosunku pracy. Zainteresowane, wykonując pracę w ramach zawartych

z wnioskodawczynią umów zlecenia, świadczyły usługi medyczne na rzecz swojego

pracodawcy, tj. Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w E. Wykonywały bowiem

usługi medyczne, których odbiorcą był ich pracodawca, a nie zleceniodawca. Nadto

usługi lekarskie były wykonywane na oddziałach, które jednocześnie były miejscem

pracy zainteresowanych w ramach łączących je ze Szpitalem stosunków pracy. Są

one zatem pracownikami w rozumieniu art. 8 ust. 2a ustawy systemowej. Ponieważ

w stosunku do pracownika płatnikiem składek jest pracodawca (art. 4 pkt 2 lit. a

ustawy systemowej), a art. 8 ust. 2a rozszerza pojęcie pracownika na jego dalszą

aktywność w ramach umowy cywilnoprawnej, jeżeli w jej ramach świadczy on pracę

4

na rzecz swojego pracodawcy, naturalne i zgodne z wykładnią literalną tego

przepisu jest uznanie, że także w zakresie tej sfery aktywności należy go uznać -

na potrzeby ubezpieczeń społecznych - za pracownika tego właśnie pracodawcy.

Ubezpieczona A. R. wniosła apelacje od powyższych wyroków, zaskarżając

je w całości i domagając się ich zmiany przez uznanie decyzji pozwanego za

wydane z naruszeniem prawa, ewentualnie uchylenia wyroków i przekazania spraw

do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Postanowieniem z dnia 30

kwietnia 2012 r. powyższe sprawy zostały połączone do wspólnego rozpoznania i

rozstrzygnięcia pod sygn. … 632/112. Natomiast w piśmie procesowym z dnia 18

czerwca 2012 r. apelująca wniosła o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu

pytania prawnego, dotyczącego zgodności art. 8 ust. 2a ustawy systemowej z

Konstytucją RP, w szczególności z przepisami art. 2, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 20, art.

22, art. 32 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 oraz zgodności interpretacji tego przepisu z

intencją ustawodawcy.

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 28

czerwca 2012 r. oddalił apelacje.

W uzasadnieniu wyroku podkreślono, że istotą niniejszego sporu jest to, kto

ma odprowadzać składkę na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy od

przychodu uzyskanego w ramach umowy zlecenia, w sytuacji, gdy w ramach tej

umowy wykonuje on pracę na rzecz osoby trzeciej - z którą pozostaje równocześnie

w stosunku pracy. Sąd drugiej instancji wskazał, że stosownie do przepisu art. 32

ustawy systemowej, do składek na ubezpieczenie zdrowotne, w zakresie ich

poboru, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie

społeczne. Zgodnie z art. 4 pkt 2a ustawy systemowej, płatnikiem składek na

ubezpieczenie społeczne jest pracodawca - w stosunku do pracowników i osób

odbywających służbę zastępczą oraz jednostka organizacyjna lub osoba fizyczna

pozostająca z inną osobą fizyczną w stosunku prawnym uzasadniającym objęcie tej

osoby ubezpieczeniami społecznymi. W świetle powyższego przepisu, składki na

ubezpieczenie społeczne za pracownika (art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy systemowej)

odprowadza pracodawca, a za zleceniobiorcę/osobę świadczącą usługi (art. 6 ust.

1 pkt 4 ustawy systemowej) - zleceniodawca. Za pracownika uważa się osobę

pozostającą w stosunku pracy (art. 8 ust. 1 ustawy systemowej), a także, w

5

rozumieniu ustawy systemowej, za pracownika uważa się osobę wykonującą pracę

na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie

usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące

zlecenia albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym

pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na

rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy (art. 8 ust. 2a ustawy

systemowej). Przepis art. 8 ust. 2a ustawy systemowej wprowadził wyjątek od

reguły przyjętej w art. 9 ust 1 tej ustawy, że umowa zlecenia jest zwolniona z

obowiązku ubezpieczenia społecznego w sytuacji, gdy występuje u tej samej osoby

obok umowy o pracę. Stosownie do przepisu art. 18 ust. 1a ustawy systemowej, w

stosunku do ubezpieczonych, o których mowa w art. 8 ust. 2a, w podstawie

wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, uwzględnia się również

przychód z tytułu umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o

świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy

dotyczące zlecenia albo umowy o dzieło. Sąd Apelacyjny podkreślił dalej, iż

płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu umowy

zlecenia/świadczenia usług jest zatem pracodawca, którego pracownik wykonuje na

jego rzecz pracę w ramach tej umowy zawartej z osobą trzecią. Konsekwencją

konstrukcji uznania za pracownika jest konieczność opłacania przez pracodawcę

składki na ubezpieczenie społeczne za osobę, z którą została zawarta umowa

zlecenia, tak jak za pracownika. Stosownie do przepisu art. 32 ustawy systemowej,

pracodawcę obciąża zatem także obowiązek poboru i odprowadzenia do ZUS

składki na ubezpieczenie zdrowotne za osobę „uznaną za pracownika”.

Bezsporne jest, że zainteresowane w spornych okresach, w ramach umów o

pracę zawartych z Wojewódzkim Szpitalem Zespolonym w E., pracowały jako

pielęgniarki (M. P. i D. B.) oraz na Izbie Przyjęć (E. C.) i równolegle w ramach

umów zlecenia z A. R. świadczyły w tym samym Szpitalu tożsame usługi na

oddziałach, na których wykonywały zatrudnienie w ramach stosunku pracy. Poza

sporem pozostaje i to, że pracodawcę ze zleceniodawcą w spornych okresach

łączyły umowy o udzielanie świadczeń zdrowotnych, na mocy których A. R. miała

zapewnić Szpitalowi m.in. całodobową opiekę pielęgniarską oraz innego personelu,

w ramach dyżurów uzupełniających obsadę (zastępstwa). Sytuacja ta wyczerpuje

6

dyspozycję przepisu art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, a skoro tak, to zgodnie z

wcześniejszymi rozważaniami, pracodawca jest również płatnikiem składek na

ubezpieczenie zdrowotne zainteresowanych z tytułu umów o świadczenie usług

pielęgniarskich zawartych z A. R. Podleganie przez zainteresowane w spornym

okresie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu umów zawartych z

wnioskodawczynią jest konsekwencją objęcia ich obowiązkowym ubezpieczeniem

społecznym jako osób uznanych za pracownika (art. 66 ust. 1 pkt 1a w związku z

art. 5 pkt 43 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej i art. 8 ust. 2a ustawy

systemowej), a nie jako zleceniobiorcę (art. 66 ust. 1 pkt 1e ustawy o

świadczeniach opieki zdrowotnej). Stosownie do art. 66 ust. 1 pkt 1 tej ostatniej

ustawy, podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom zdrowotnym jest efektem

spełnienia warunków do objęcia ubezpieczeniem społecznym. Objęcie

ubezpieczeniem to bowiem przynależność do określonej kategorii podmiotów w

razie spełniania ustawowych przesłanek, podleganie natomiast wynika z objęcia

ubezpieczeniem i oznacza przyznanie prawa powiązanego z nałożeniem

obowiązku. Ponieważ zainteresowane z tytułu spornych umów przynależy do

kategorii osób uznanych za pracowników, podlegają ubezpieczeniu zdrowotnemu

jak pracownicy, a w konsekwencji płatnikiem tych składek jest pracodawca, a nie

zleceniodawca. Przyjęcie odmiennej koncepcji (dwóch płatników składek - odrębnie

na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenie zdrowotne), powodowałoby, że

to zdarzenie (tytuł prawny rodzący obowiązek ubezpieczenia) pociągałoby

„podwójne” obciążenie czasowe i ekonomiczne wywołane koniecznością

prowadzenia rozliczenia, dokumentacji rozliczeniowej, poboru - nie tylko dla dwóch

podmiotów (pracodawca, zleceniodawca), ale również dla Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych. Zgodnie z art. 81 ust. 6 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej,

podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne pomniejsza się o kwoty

składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe finansowanych przez

ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, potrąconych przez płatników ze

środków ubezpieczonego, zgodnie z przepisami o systemie ubezpieczeń

społecznych. Obliczenie składki na ubezpieczenie zdrowotne wymaga zatem

uprzedniego wyliczenia kwoty składek na ubezpieczenia społeczne. Wykonywanie

tych samych operacji rozliczeniowych przez dwa podmioty (Szpital i

7

wnioskodawczynię), a ponadto Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wymagałoby

racjonalnego uzasadnienia, którego trudno się doszukać. Mimo że ustawa

systemowa (rozróżniająca cztery ryzyka ubezpieczeniowe: emerytalne, rentowe,

chorobowe oraz wypadkowe) nie objęła ubezpieczenia zdrowotnego, to należy

przyjąć, że ubezpieczenie to jest też rodzajem ubezpieczenia społecznego, zaś

jego odrębność wynika przede wszystkim z faktu odmiennego przedmiotu ochrony

oraz odrębności organizacyjnej, ubezpieczenie zdrowotne jest bowiem realizowane

przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Przemawia to za odstąpieniem od sztucznego

tworzenia „mnogości” płatników składek w sytuacji, gdy tytułem do ubezpieczeń jest

jeden (ten sam) stosunek prawny. Pracownik, zleceniobiorca oraz świadczący

usługi w całości finansują składki na swoje ubezpieczenie zdrowotne. W ich

interesie i ich obowiązkiem jest umożliwienie płatnikowi wywiązywanie się z

terminowego rozliczania i odprowadzania składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Stosownie do art. 193 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, kto nie zgłasza

wymaganych przepisami ustawy danych lub zgłasza nieprawdziwe dane mające

wpływ na wymiar składek na ubezpieczenie zdrowotne albo udziela w tych

sprawach nieprawdziwych wyjaśnień lub odmawia ich udzielenia podlega karze

grzywny. W świetle tego przepisu, w sytuacji trójkąta umów to obowiązkiem

ubezpieczonego jest udzielenie płatnikowi wszelkich niezbędnych danych

pozwalających mu terminowo wywiązać się z obowiązków płatniczych wobec

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Nietrafne jest zatem stanowisko

wnioskodawczyni, że ubezpieczony nie ma obowiązku ujawnienia

świadczeniodawcy kwoty przychodu z umowy cywilnoprawnej zawartej z

wnioskodawczynią.

Odnośnie wniosku o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania

prawnego, Sąd drugiej instancji zaznaczył, że skarżąca nie wyjaśniła, w jaki sposób,

jej zdaniem, art. 8 ust. 2a ustawy systemowej narusza wymienione przez niego

normy Konstytucji RP i podkreślił, iż ogólnikowe powołanie szeregu przepisów

Konstytucji RP nie wystarcza dla uzasadnienia potrzeby zwrócenia się przez sąd do

Trybunału Konstytucyjnego z zapytaniem prawnym, w trybie przepisu art. 3 ust 1

ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. z 1997 r. Nr

102, poz. 643 ze zm.).

8

Powyższy wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną wnioskodawczyni.

Skargę oparto na podstawie: 1/ naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 8

ust. 2a ustawy systemowej, w szczególności zdanie ostatnie tego przepisu, gdyż

pojawia się pytanie, czy ma on zastosowanie do umów zawartych przez

wnioskodawczynię o świadczenie usług medycznych Wojewódzkiemu Szpitalowi

Zespolonemu w E. oraz zawartych z osobami fizycznymi o świadczenie usług

medycznych na jej rzecz, przez przyjęcie przez Sąd, że świadczenie usług na rzecz

wnioskodawczyni przez wymienione osoby fizyczne stwarza obowiązek

odprowadzenia składek na ubezpieczenia społeczne przez pracodawcę tych osób

na zasadach ogólnych (pracodawca nie posiada umów cywilnoprawnych

podpisanych ze swoimi pracownikami) i 2/ naruszenia przepisów postępowania

wskutek oddalenia wniosku wnioskodawczyni o zwrócenie się z pytaniem prawnym

do Trybunału Konstytucyjnego, czy przepis art. 8a ust. 2a ustawy systemowej

dotyczący zdania ostatniego tego przepisu, jest zgodny z Konstytucją RP, bowiem

rozstrzygnięcie tego zagadnienia miałoby wpływ na wynik sprawy zawisłej przed

sądem. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

do ponownego jej rozpatrzenia Sądowi Apelacyjnemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest nieusprawiedliwiona.

Zgodnie z art. 39813

§ 1 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w

granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw. Jest więc związany granicami

skargi kasacyjnej wyznaczonymi jej podstawami, co oznacza, że nie może

uwzględniać naruszenia żadnych innych przepisów niż wskazane przez

skarżącego. Sąd Najwyższy nie jest bowiem uprawniony do samodzielnego

dokonywania konkretyzacji zarzutów lub też stawiania hipotez co do tego, jakiego

aktu prawnego (przepisu) dotyczy podstawa skargi. Nie może także zastąpić

skarżącego w wyborze podstawy kasacyjnej, jak również w przytoczeniu przepisów,

które mogłyby być naruszone przy wydawaniu zaskarżonego orzeczenia. Sąd

Najwyższy może zatem skargę kasacyjną rozpoznawać tylko w ramach tej

podstawy, na której ją oparto, odnosząc się jedynie do przepisów, których

9

naruszenie zarzucono (por. np. wyroki z dnia 22 lutego 2010 r., I UK 233/09, LEX nr

585720 oraz z dnia 19 maja 2011 r., I PK 264/10, LEX nr 896462). Już tylko z tego

względu nie może być uznany za skuteczny powołany w ramach podstawy

naruszenia przepisów postępowania zarzut niezwrócenia się przez Sąd drugiej

instancji z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego. Skarżąca nie

wskazuje bowiem żadnego przepisu prawa procesowego, który - w jej ocenie -

został naruszony przez Sąd odwoławczy. Należy więc tylko zauważyć, że

wystąpienie na podstawie art. 193 Konstytucji RP oraz art. 3 ustawy z dnia 1

sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. Nr 102, poz. 643 ze zm.) z

pytaniem prawnym należy do uprawnień sądu orzekającego, ustawodawca nie

przewidział zaś możliwości kontroli sposobu korzystania z tego uprawnienia przez

badanie zasadności wystąpienia z pytaniem prawnym. Strona może natomiast

zarzucić naruszenie prawa materialnego przez zastosowanie przepisu sprzecznego

z Konstytucją, jednakże takiego zarzutu skarżąca nie formułuje.

Skoro ustalenia faktyczne stanowiące podstawę zaskarżonego wyroku nie

zostały przez skarżącą zakwestionowane, przeto Sąd Najwyższy jest nimi związany

z mocy art. 39813

§ 2 k.p.c. Oznacza to, że wiąże go ustalenie, iż zainteresowane -

w ramach umów cywilnoprawnych z wnioskodawczynią - wykonywały pracę na

rzecz podmiotu, z którym wiązał je stosunek pracy.

W ramach obrazy prawa materialnego skarżąca wskazuje na art. 8 ust. 2a

ustawy systemowej, nie kwestionując oceny Sądu drugiej instancji, że przepis ten -

poprzez art. 32 tej ustawy - znajduje również zastosowanie do poboru składek na

ubezpieczenie zdrowotne. Skarżąca zmierza jedynie do wykazania, że art. 8 ust. 2a

ustawy systemowej odnosi się wyłącznie do pracowników mających zawarte

umowy agencyjne, umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług ze swoim

pracodawcą, podnosząc, iż wynika to z art. 9 ust. 1 ustawy systemowej, „w którym

ustawodawca rozstrzyga zawieranie umów cywilno-prawnych w każdych innych

przypadkach - w tym zawartych pomiędzy pracownikiem a osobą trzecią”, zaś Sądy

obu instancji nie oceniły „korelacji przepisu ustawy art. 8 ust. 2a z przepisem art. 9

ust. 1 i 2 tej ustawy” oraz wskazując, że Sądy te nie zakwestionowały ważności

umów zawartych przez wnioskodawczynię ze Szpitalem i zainteresowanymi.

Wywody te nie mogą być uznane za trafne.

10

Podnoszone przez skarżącą kwestie były już wielokrotnie przedmiotem

rozważań Sądu Najwyższego, który zgodnie przyjmuje, że w świetle art. 8 ust. 2a

ustawy systemowej pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę

w ramach umowy o dzieło zawartej z osobą trzecią, jest płatnikiem składek na

ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe z tytułu tej umowy

(por. uchwałę z dnia 2 września 2009 r., II UZP 6/09, OSNP 2010 nr 3-4, poz. 46

oraz wyrok z dnia 11 maja 2012 r., I UK 5/12, OSNP 2013 nr 9-10, poz. 117), a teza

ta jest aktualna także w stosunku do pracowników wykonujących taką pracę na

podstawie umowy zlecenia (por. wyroki z dnia 14 stycznia 2010 r., I UK 252/09,

LEX nr 577824; z dnia 2 lutego 2010 r., I UK 259/09, LEX nr 585727 oraz z dnia 18

października 2011, III UK 22/11, OSNP 2012 nr 21-22, poz. 266). W judykatach

tych Sąd Najwyższy wyjaśnił, że art. 8 ust. 2a ustawy systemowej rozszerza pojęcie

pracownika dla celów ubezpieczeń społecznych poza sferę stosunku pracy.

Rozszerzenie to dotyczy dwóch sytuacji. Pierwszą jest wykonywanie pracy na

podstawie jednej z wymienionych w nim umów prawa cywilnego przez osobę, która

umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy. Drugą

jest wykonywanie pracy na podstawie jednej z tych umów przez osobę, która

wymienioną umowę zawarła z osobą trzecią, jednakże w jej ramach wykonuje

pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. Przesłanką

decydującą o uznaniu takiej osoby za pracownika w rozumieniu ustawy systemowej

jest to, że - będąc pracownikiem związanym stosunkiem pracy z danym

pracodawcą - jednocześnie świadczy na jego rzecz pracę w ramach umowy

cywilnoprawnej zawartej z inną osobą. Celem takiej regulacji było, po pierwsze -

ograniczenie korzystania przez pracodawców z umów cywilnoprawnych celem

zatrudnienia własnych pracowników dla realizacji tych samych zadań, które

wykonują oni w ramach łączącego strony stosunku pracy, by w ten sposób ominąć

ograniczenia wynikające z ochronnych przepisów prawa pracy i uniknąć obciążeń z

tytułu składek na ubezpieczenia społeczne od tychże umów oraz po drugie -

ochrona pracowników przed skutkami fluktuacji podmiotowej po stronie

zatrudniających w trakcie procesu świadczenia pracy, polegającej na

przekazywaniu pracowników przez macierzystego pracodawcę innym podmiotom

(podwykonawcom), którzy zatrudniają tych pracowników w ramach umów

11

cywilnoprawnych w ogóle nieobjętych obowiązkiem ubezpieczeń społecznych

(umowa o dzieło) lub zwolnionych z tego obowiązku w zbiegu ze stosunkiem pracy

(umowa agencyjna, zlecenia lub inna umowa o świadczenie usług, do której stosuje

się przepisy o zleceniu). Podkreśla się również, że na tle art. 8 ust. 2a ustawy

systemowej pojęcie pracownika w zakresie ubezpieczenia społecznego nie

pokrywa się ściśle z takim pojęciem, jakim posługuje się prawo pracy, a

odczytywanie tego przepisu w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 oraz art. 6 ust. 1 pkt 4

ustawy systemowej prowadzi do oczywistego wniosku, że rzeczywisty stosunek

prawny regulowany wymienionymi w nim umowami cywilnymi, który niepodważalnie

istnieje na gruncie prawa cywilnego, nie wywołuje skutków w zakresie prawa

ubezpieczeń społecznych.

W świetle tej wykładni pogląd skarżącej, jakoby z art. 9 ust. 1 i 2 ustawy

systemowej miało wynikać, że przepisy te odnoszą się do każdego przypadku

zawarcia przez pracownika umowy cywilnoprawnej z osobą trzecią, musi być

uznany za błędny. Przepis art. 9 ust. 2 w ogóle nie reguluje kwestii zbiegu tytułu

ubezpieczenia pracowniczego (art. 6 ust. 1 pkt 1) z tytułem ubezpieczenia osoby

wykonującej pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub umowy o

świadczenie usług (art. 6 ust. 1 pkt 4). Z kolei z art. 9 ust. 1 ustawy systemowej

wynika, że po pierwsze - osoba wykonująca pracę na podstawie umowy

agencyjnej, umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług podlega obowiązkowo

ubezpieczeniom społecznym tylko wtedy, gdy któraś z tych umów jest jedynym

tytułem do objęcia danej osoby wspomnianymi ubezpieczeniami, zaś w zbiegu z

pracowniczym tytułem ubezpieczenia umowa taka jest z ubezpieczeń tych

zwolniona oraz po drugie - zasada ta nie dotyczy pracowników, o których mowa w

art. 8 ust. 2a tej ustawy, gdyż w takim przypadku są oni obejmowani

ubezpieczeniami zarówno ze stosunku pracy, jak i z umów w przepisie tym

wymienionych, jeżeli umowę taką zawarli z pracodawcą, z którym pozostają w

stosunku pracy, lub jeżeli w ramach tej umowy wykonują pracę na rzecz

pracodawcy, z którym pozostają w stosunku pracy. Sąd Najwyższy przyjmuje

(szeroko w tym zakresie w powołanych wyżej wyrokach z dnia 18 października

2011 r., III UK 22/11 oraz z dnia 11 maja 2012 r., I UK 5/12), że umowy

cywilnoprawne wymienione w art. 8 ust. 2a ustawy systemowej (także w jej art. 9

12

ust. 1) nie stanowią samodzielnych tytułów obowiązkowego podlegania

ubezpieczeniom społecznym pracownika. W takiej sytuacji nie dochodzi również do

zbiegu tytułów ubezpieczenia społecznego w rozumieniu art. 9 tej ustawy. Norma

art. 8 ust. 2a - przez wykreowanie szerokiego pojęcia „pracownika” - stworzyła

szeroką definicję pracowniczego tytułu obowiązkowych ubezpieczeń społecznych.

Tytułem tym jest łączący pracodawcę z pracownikiem stosunek pracy oraz

dodatkowo umowa cywilnoprawna zawarta przez pracownika z pracodawcą lub

zawarta z osobą trzecią, ale wykonywana na rzecz pracodawcy. Określone

hipotezą normy art. 8 ust. 2a dwie sytuacje faktyczne, w jakich może się znaleźć

osoba, do której przepis ten jest adresowany (pracownik wykonujący pracę na

podstawie wymienionych umów cywilnoprawnych zawartych z pracodawcą oraz

umów cywilnoprawnych zawartych wprawdzie z osobą trzecią, ale gdy praca jest

świadczona na rzecz pracodawcy) mają równorzędny charakter z punktu widzenia

skutków opisanych dyspozycją omawianej normy prawnej. Konsekwencje prawne

na gruncie ustawy systemowej, wynikające z realizacji takich umów, muszą być

takie same, co oznacza, iż dla celów ubezpieczeń społecznych zarówno

wykonywanie pracy na podstawie umów cywilnoprawnych zawartych z

pracodawcą, jak i zawartych wprawdzie z osobą trzecią, ale gdy praca wykonywana

jest na rzecz pracodawcy, jest traktowane tak jak świadczenie pracy w ramach

klasycznego stosunku pracy łączącego jedynie pracownika z pracodawcą.

Skarżąca nie przedstawia żadnej argumentacji, która uzasadniałaby zmianę

zaprezentowanych poglądów, podzielanych przez obecny skład Sądu

Najwyższego.

Z powyższych względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie

art. 39814

k.p.c. Orzeczenie o kosztach postępowania oparto o odpowiednio

stosowany art. 108 § 1 k.p.c.