V KK 76/14

Sygn. akt V KK 76/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 kwietnia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Małgorzata Gierszon (przewodniczący)

SSN Przemysław Kalinowski (sprawozdawca)

SSN Andrzej Ryński

Protokolant Anna Kowal

w sprawie P. K.

skazanego z art. 224 § 2 k.k. i in.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.,

w dniu 3 kwietnia 2014 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego

od wyroku Sądu Okręgowego w G.

z dnia 17 maja 2013 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w S.

z dnia 4 lutego 2013 r.,

1. uchyla wyrok Sądu Okręgowego w G. z dnia 17 maja 2013

r., - w zaskarżonej części oraz pkt IV wyroku Sądu Rejonowego w

S. z dnia 4 lutego 2013 r., - w części orzekającej obowiązek

zapłaty odsetek od wyrządzonej szkody, do naprawienia której

oskarżony został zobowiązany na podstawie art. 46 § 1 k.k.,

2. obciąża Skarb Państwa kosztami sądowymi postępowania

kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w S. wyrokiem z dnia 4 lutego 2013 roku, uznał P. K. za

winnego popełnienia następujących przestępstw:

- w dniu 28 marca 2012 roku w R. naruszył nietykalność cielesną funkcjonariusza

policji st. sierż. P. B. przez uderzenie go łokciem w tułów, a także znieważył

używając słów powszechnie uznanych za obelżywe st. post. A. Ż. podczas i w

związku z pełnieniem obowiązków służbowych, a nadto wpływał przemocą i groźbą

na czynność urzędową zatrzymania jego osoby jako sprawcy przestępstwa, chcąc

zmusić ww. funkcjonariuszy policji do zaniechania prawnej czynności służbowej i za

to skazał go, na podstawie art. 224 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k., na karę 6

(sześciu) miesięcy pozbawienia wolności,

- w dniu 9 kwietnia 2012 roku w R. na drodze publicznej kierował motorowerem o

nr rej. […], będąc w stanie nietrzeźwości, tj. 0,85 mg/l alkoholu w wydychanym

powietrzu, przy czym nie zastosował się do orzeczonego przez Sąd Rejonowy w S.

zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, jaki został wydany

wobec niego w sprawie o sygnaturze akt II K …/07 i za to skazał go na podstawie

art. 178a § 4 k.k. na karę 4 (czterech) miesięcy pozbawienia wolności,

- w dniu 26 lutego 2012 roku w R. na ul. O. kierował motorowerem wbrew

orzeczonemu przez Sąd Rejonowy w S., sygn. akt II K 1…/07, zakazowi

prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na 5 lat, a nadto w dniu 21

kwietnia 2012 roku na drodze wojewódzkiej nr 137, kierował tymże motorowerem

również wbrew temuż zakazowi prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych

orzeczonemu na okres 5 lat i za to – uznając, iż czyny te zostały popełnione w

warunkach art. 91 § 1 k.k., na podstawie art. 244 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. skazał

go na karę 4 (czterech) miesięcy pozbawienia wolności,

- w dniu 28 marca 2012 roku w R. przez rzucenie kamieniami dokonał

uszkodzenia w samochodzie marki Renault Laguna, powodując straty w wysokości

1 600 złotych na szkodę M. P. i za to skazał go na podstawie art. 288 § 1 k.k. na

karę 4 (czterech) miesięcy pozbawienia wolności,

- w dniu 9 kwietnia 2012 roku w R. groził M. P. popełnieniem przestępstwa na jej

szkodę, przy czym groźby te wzbudziły w zagrożonej uzasadnione obawy, że

zostaną spełnione, w tym samym miejscu i czasie groził słownie K. B. w ten sposób,

3

że go „załatwi” oraz pozbawi życia, przy czym groźby te wzbudziły w zagrożonym

uzasadnione obawy, że zostaną spełnione, a w dniu 18 kwietnia 2012 roku w R.

groził J. G. popełnieniem przestępstwa na jej szkodę, przy czym groźby te

wzbudziły w zagrożonej uzasadnione obawy, że zostaną spełnione, ustalając, iż

czyny te zostały popełnione w warunkach art. 91 § 1 k.k., na podstawie art. 190 § 1

k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. skazał go na karę 3 (trzech) miesięcy pozbawienia

wolności;

Sąd I instancji na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. połączył kary pozbawienia

wolności wymierzone oskarżonemu - w ten sposób, że wymierzył karę łączną roku

i 2 (dwóch) miesięcy pozbawienia wolności; ponadto na podstawie art. 42 § 2 k.k.

orzekł wobec oskarżonego zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych

na okres 4 (czterech) lat; zaś w oparciu o przepis art. 46 § 1 k.k., orzekł wobec

oskarżonego obowiązek naprawienia szkody przez uiszczenie na rzecz

pokrzywdzonej M.P. kwoty 1 600 (jednego tysiąca sześciuset) złotych z

ustawowymi odsetkami od dnia 28 marca 2012 roku.

Apelacje od tego wyroku wywiedli obrońca oskarżonego oraz oskarżony.

Obrońca zaskarżył wyrok w zakresie pkt I, II, III, IV, V, VI i VII w całości, a w

zakresie pkt VIII co do kary i zarzucił mu:

I. obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść wyroku, a mianowicie:

- art. 4 k.p.k. i art. 7 k.p.k. poprzez orzeczenie z naruszeniem zasady

obiektywizmu oraz poprzez dokonanie dowolnej oceny zgromadzonego w sprawie

materiału dowodowego i przyjęcie, że oskarżony dopuścił się zarzucanych mu

czynów opisanych w pkt I-VII części wstępnej wyroku w sytuacji gdy materiał ten

nie dawał ku temu podstaw,

- art. 170 § 1 k.p.k. i art. 174 k.p.k. poprzez oddalenie wniosków dowodowych

oskarżonego bez wskazania przesłanek takich decyzji oraz oparcie ustaleń na

podstawie notatek urzędowych, co miało bezpośredni wpływ na treść wyroku,

- art. 167 k.p.k. w zw. z art. 366 § 1 k.p.k. polegającą na zaniechaniu

dopuszczenia z urzędu dowodu w postaci akt sprawy Sądu Rejonowego w S., sygn.

II K …/12, co w konsekwencji skutkowało błędem w ustaleniach faktycznych

przyjętych za podstawę orzeczenia, mającym wpływ na jego treść i wydaniem

orzeczenia w oparciu o niepełny materiał dowodowy oraz bezzasadnego przyjęcia,

4

że ujawnione dowody doprowadziły do pewnego wykazania, że oskarżony dopuścił

się zarzucanych mu czynów;

II. obrazę prawa materialnego polegającą na:

- przyjęciu, że czyny opisane w pkt II i VIII popełnione zostały w ramach art. 91 §

1 k.k.,

- naruszeniu zasad wymiaru kary i środków karnych określonych w art. 53 § 1 i 2

kk. poprzez wymierzenie zbyt długiego co do wagi popełnionego czynu określonego

w pkt VIII części wstępnej wyroku środka karnego - zakazu prowadzenia wszelkich

pojazdów mechanicznych na 4 lata;

III. rażącą niewspółmierność orzeczonej wobec oskarżonego kary pozbawienia

wolności w stosunku do stopnia społecznej szkodliwości przestępstwa jakiego

dopuścił się oraz w relacji do zadań, jakie kara ta powinna spełnić w zakresie

prewencji szczególnej i społecznego oddziaływania.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty obrońca wniósł o zmianę

zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od zarzutów opisanych

w pkt I-VII części wstępnej lub o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. Złożył także w

postępowaniu odwoławczym wnioski dowodowe.

Oskarżony zaskarżył wyrok w całości w zakresie czynów opisanych w

punktach I-VII części wstępnej, wnosząc o uniewinnienie. W zakresie czynu

opisanego w punkcie VIII części wstępnej zaskarżył go w części dotyczącej kary i

wniósł o warunkowe zawieszenie orzeczonej kary 4 miesięcy pozbawienia wolności

na okres 3 lat i skrócenie okresu zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych do

1 roku.

Wyrokiem z dnia 17 maja 2013 roku Sąd Okręgowy w G., sygn. akt IV

Ka …/13, utrzymał w mocy zaskarżony wyrok uznając obie apelacje za oczywiście

bezzasadne.

Obecnie, Prokurator Generalny zaskarżył powyższy wyrok na korzyść

oskarżonego P. K. w części utrzymującej w mocy wyrok Sądu Rejonowego w S. z

dnia 4 lutego 2013 r., sygn. akt II K …/12, w zakresie orzeczenia w pkt IV

obowiązku zapłaty ustawowych odsetek od zasądzonego na podstawie art. 46 § 1

k.k. środka karnego w postaci zobowiązania oskarżonego do naprawienia szkody

5

wyrządzonej przestępstwem poprzez uiszczenie kwoty 1 600 złotych na rzecz M. P.

Na zasadzie art. 523 § 1 k.p.k., art. 526 § 1 k.p.k., art. 537 § 1 i 2 k.p.k.

skarżący zarzucił „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie

przepisów prawa procesowego - art. 433 § 1 k.p.k. i art. 440 k.p.k. polegające na

dokonaniu nienależytej kontroli odwoławczej i utrzymaniu w mocy rażąco

niesprawiedliwego wyroku sądu I instancji w zakresie zobowiązania oskarżonego

do naprawienia szkody wydanego z naruszeniem przepisu prawa materialnego, a

mianowicie art. 46 § 1 k.k., polegającym na nałożeniu na oskarżonego obowiązku

naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem, poprzez wpłacenie na rzecz M. P.

kwoty 1 600 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 28 marca 2012 roku,

podczas gdy obowiązek ten powinien być ograniczony do rozmiaru rzeczywistej

szkody wynikłej z przestępstwa, bez orzeczenia obowiązku zapłaty ustawowych

odsetek”.

W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżący wniósł o uchylenie wyroku

Sądu Okręgowego w zaskarżonej części oraz wyroku Sądu Rejonowego z dnia 4

lutego 2013 roku, w zakresie orzekającym obowiązek zapłaty ustawowych odsetek

od zasądzonej na podstawie art. 46 § 1 k.k. kwoty 1 600 złotych na rzecz M. P.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja Prokuratora Generalnego okazała się zasadna w stopniu pozwalającym

na jej rozpoznanie i uwzględnienie w ramach posiedzenia przewidzianego w art.

535 § 5 k.p.k. Zgodzić się bowiem trzeba ze skarżącym, że przedmiotowe

rozstrzygnięcie – w części nakładającej na skazanego P. K. obowiązek zapłaty

ustawowych odsetek od kwoty odszkodowania zasądzonego na rzecz M. P. – jest

wadliwe. Zostało ono wydane z rażącym i mającym istotny wpływ na treść

orzeczenia, naruszeniem przepisów prawa wskazanych w zarzucie kasacji.

W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego obowiązek

naprawienia szkody określony w art. 46 § 1 k.k., ogranicza się tylko do

równowartości rzeczywistej szkody wynikłej bezpośrednio z przestępstwa i nie jest

dopuszczalne uwzględnianie przy ustalaniu jej wysokości tych składników i

elementów szkody, które wynikły z następstw czynu, np. odsetek (por. wyrok SN z

dnia 4 lutego 2002 r., KKN 385/01, LEX nr 53028). Podobnie, w wyroku z dnia 23

lipca 2009 r., V KK 124/09 (LEX nr 519632) podkreślono, że „z samej istoty środka

6

karnego przewidzianego w art. 39 pkt 5 k.k. i art. 46 § 1 k.k. wynika jego

prawnokarny, represyjny charakter, dopiero w drugim rzędzie realizujący też

funkcję kompensacyjną". Ten kierunek orzecznictwa potwierdza treść wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 1 lutego 2011 r., III KK 243/10 (LEX nr 784276).

Powyższe rozstrzygnięcia prezentują pogląd, że środek karny w postaci

obowiązku naprawienia szkody, nałożony na podstawie art. 46 § 1 k.k., jest

ograniczony jedynie do rozmiaru rzeczywistej szkody bezpośrednio spowodowanej

przestępstwem i nie obejmuje odsetek stanowiących element szkody wynikły z

następstw czynu sprawcy.

Stanowisko wyrażone w tej materii znalazło akceptację w piśmiennictwie

prawniczym.

Nie ulega zatem wątpliwości, że Sąd Rejonowy na podstawie art. 46 § 1 k.k.

zasadnie zobowiązał oskarżonego do naprawienia szkody wyrządzonej

przestępstwem w mieniu M. P., bezpodstawnie natomiast nałożył obowiązek

zapłaty odsetek od wartości tej szkody.

W tej sytuacji, Sąd Okręgowy, rozpoznając apelacje wniesione na korzyść

oskarżonego, powinien skorzystać ze swoich ustawowych uprawnień i skorygować

wyrok Sądu I instancji w tym zakresie. Stosownie do treści art. 433 § 1 k.p.k., sąd

odwoławczy ma bowiem obowiązek nie tylko rozpoznać sprawę w granicach

zaskarżenia, lecz również ustawowo zobligowany jest do wyjścia poza granice

skargi apelacyjnej i przeprowadzenia kontroli w szerszym zakresie, co wynika

chociażby z dyspozycji art. 439 k.p.k., art. 440 k.p.k., czy też art. 455 k.p.k.

Po raz kolejny zaakcentować trzeba, znaczenie dyspozycji art. 440 k.p.k.,

zgodnie z którym orzeczenie podlega zmianie na korzyść oskarżonego albo

uchyleniu niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów, jeżeli jego

utrzymanie w mocy byłoby rażąco niesprawiedliwe, co zobowiązuje sąd

odwoławczy do działania z urzędu, gdy spełniona jest przesłanka wymieniona w

tym przepisie.

Zgodzić się też trzeba z wywodem autora kasacji, że „stan rażącej

niesprawiedliwości, uniemożliwiający utrzymanie orzeczenia w mocy zachodzi

wówczas, gdy w toku procedowania w instancji a quo doszło do takich uchybień,

które rażąco naruszają poczucie sprawiedliwości. W grę wchodzi więc każda ze

7

względnych przyczyn odwoławczych określonych w art. 438 k.p.k., stwierdzona

poza granicami zaskarżenia, pod warunkiem, że wpłynęła ona na treść

zaskarżonego orzeczenia, a jej natężenie jest takie, iż w rażący sposób czyni to

orzeczenie niesprawiedliwym”.

Sąd Okręgowy, rozpoznając apelacje wniesione na korzyść ówcześnie

oskarżonego nie dostrzegł, że orzeczenie Sądu Rejonowego – w części dotyczącej

obowiązku naprawienia szkody – jest wadliwe, bowiem bezzasadnie nakłada

obowiązek zapłaty odsetek od odszkodowania przyznanego pokrzywdzonej M. P.

na podstawie art. 46 § 1 k.k. W konsekwencji braku poszerzonej kontroli

apelacyjnej, błędne rozstrzygnięcie sądu I instancji przeniknęło do orzeczenia sądu

odwoławczego i spowodowało, że wymaga ono korekty w drodze nadzwyczajnego

środka zaskarżenia. Dlatego też stwierdzając zasadność zarzutu podniesionego w

kasacji, Sąd Najwyższy na podstawie art. 537 § 1 k.p.k., uchylił wyrok Sądu

Okręgowego w zaskarżonej części oraz wyrok Sądu I instancji w części orzekającej

obowiązek zapłaty przez P. K. odsetek od kwoty 1.600 zł zasądzonej na rzecz M. P.

tytułem odszkodowania, w oparciu o przepis art. 46 § 1 k.k.

Natomiast uchylenie obu zakwestionowanych rozstrzygnięć w części

dotyczącej nałożenia obowiązku uiszczenia odsetek oraz brak podstaw do

ponownego rozstrzygania o tych odsetkach sprawia, że nie zachodzi potrzeba

wydania orzeczenia następczego, ani przekazania sprawy w tej części do

ponownego rozpoznania.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest bowiem pogląd, iż art.

537 k.p.k. nie zawiera zamkniętego katalogu orzeczeń sądu kasacyjnego. Tym

samym możliwe jest także ograniczenie się do uchylenia jedynie określonego

rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku, bez wydawania orzeczenia

następczego, w szczególności, gdy uchybienie sprowadza się np. wyłącznie do

orzeczenia niedopuszczalnego środka karnego (por. postanowienie SN z dnia 8

listopada 2005 r., IV KK 267/05, LEX nr 164288).

Z tych wszystkich względów, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.

8