II PK 191/13

Sygn. akt II PK 191/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 kwietnia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Romualda Spyt

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z powództwa B. S.

przeciwko Nadleśnictwu K.

o podwyższenie renty uzupełniającej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 kwietnia 2014 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w J.

z dnia 12 października 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w pkt. II i w tym zakresie przekazuje

sprawę Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w J. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Powód B. S. w pozwie wniesionym przeciwko Nadleśnictwu K. domagał się

sporządzenia wypisu z list płac za okres od października do grudnia 1998 r.,

2

zamiany deputatu opałowego z pieniężnego na wydawany w naturze, a także

podwyższenia renty wyrównawczej.

Wyrokiem z dnia 22 lutego 2012 r. Sąd Rejonowy oddalił powództwo, nie

obciążając powoda kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej. Sąd ustalił,

że B. S. w 1996 r. uległ wypadkowi przy pracy, tracąc całkowicie zdolność do pracy.

Stosunek pracy z powodem uległ rozwiązaniu 15 grudnia 1998 r. Powód zajmował

wówczas stanowisko podleśniczego i miał stopień zawodowy leśniczego II stopnia.

Strona pozwana płaciła powodowi rentę uzupełniającą w kwocie 320 zł miesięcznie.

Począwszy od stycznia 1999 r. na mocy ugody sądowej zawartej przed Sądem

Rejonowym 25 lutego 1999 r. 28 marca 2001 r. wysokość renty uzupełniającej

podwyższono do 680 zł od 1 marca 2001 r. Przyczyną podwyższenia renty była

zmiana stosunków w zakresie wynikającym z podwyższenia płacy. Wyrokiem z dnia

17 listopada 2009 r. Sąd Rejonowy w sprawie IV P …/08 podwyższył powodowi

rentę uzupełniającą do 930 zł, począwszy od listopada 2008 r. oraz zasądził na

jego rzecz skapitalizowaną rentę w wysokości 4.300 zł za okres od stycznia 2008 r.

do października 2009 r., zaś dalej idące powództwo oddalił. Po wydaniu

powyższego wyroku nie nastąpiła zmiana rozporządzenia z dnia 14 stycznia 2003 r.,

a w szczególności załącznika nr 1, tj. tabeli zaszeregowania i odpowiadających im

współczynników. Od 1 maja 2010 r. wzrosła natomiast stawka wyjściowa z 1.070 zł

do 1.120 zł, wprowadzona protokołem dodatkowym nr 16 do Ponadzakładowego

Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Państwowego Gospodarstwa Leśnego

Lasy Państwowe. Ponadto od 1 stycznia 2010 r. podwyższony został deputat

opałowy z 121,85 zł do 127,40 zł, a od 1 stycznia 2011 r. do 156,08 zł.

W oparciu o powyższe ustalenia faktyczne Sąd Rejonowy wskazał, że swoje

roszczenie powód wywodził z art. 444 § 2 i art. 907 § 2 k.c., wobec czego powinien

był wykazać, że nastąpiła istotna zmiana stosunków, która uzasadniałaby

podwyższenie przyznanej mu renty uzupełniającej, czego nie uczynił.

Od powyższego rozstrzygnięcia wniósł apelację powód, zaskarżając wyrok w

całości. W piśmie z 5 września 2012 r. powód domagał się dalszego podwyższenia

renty uzupełniającej wskazując, że nastąpiły kolejne istotne zmiany w zakresie

wynagradzania pracowników. Wobec tego powód rozszerzył wartość przedmiotu

3

sporu (zaskarżenia). Powód wskazał, że domaga się również objęcia go

ubezpieczeniem dodatkowym (tzw. III Filarem).

Sąd Okręgowy, wyrokiem zaskarżonym rozpoznawaną skargą kasacyjną,

odrzucił apelację powoda zawartą w piśmie procesowym z 5 września 2012 r., a w

pozostałym zakresie apelację oddalił.

Sąd Okręgowy stwierdził, że w świetle art. 907 § 2 k.c. podstawą modyfikacji

wysokości renty wynikającej z ustawy może być zmiana stosunków, w ramach

której uwzględnia się jedynie okoliczności powstałe po wyroku lub ugodzie

dotyczącej renty. Dlatego, sąd rozważający możliwość zmiany wysokości renty w

trybie art. 907 § 2 k.c. związany jest sposobem jej dotychczasowego obliczania

zastosowanym we wcześniejszej ugodzie bądź wyroku zasądzającym rentę (wyrok

SN z dnia 27 listopada 1986 r., IV CR 37/86). Także w rozpoznawanej sprawie

konieczne stało się więc wzięcie pod uwagę jedynie sposobu liczenia renty i jej

składników, które zostały przyjęte do ustalenia wysokości świadczenia należnego

powodowi od byłego pracodawcy w ugodzie zawartej pomiędzy stronami dnia 28

marca 2001 r., tj. wynagrodzenia zasadniczego, deputatu opałowego oraz

wynagrodzenia rocznego. Strony nie ustaliły, że wysokość renty miałaby też

zależeć od wysokości nagród i premii. Poza tym, zdaniem Sądu, premie i nagrody z

istoty swojej stanowią świadczenia pieniężne związane z faktem świadczenia pracy.

Nie ma uzasadnienia wypłacanie tych świadczeń osobom nieświadczącym pracy, a

więc emerytom, czy rencistom. Następnie Sąd drugiej instancji zważył, że strony

ugody nie uzależniły także wysokości renty uzupełniającej od wysokości kosztów

leczenia ponoszonych przez powoda, zatem również one nie mogą mieć wpływu na

wysokość wypłacanej renty, pomijając już brak możliwości uzależnienia tej renty od

kosztów leczenia boreliozy, która nie stanowiła podstawy przyznania prawa do

renty uzupełniającej - taką podstawą była bowiem utrata przez powoda zdolności

do pracy w związku z wypadkiem przy pracy. Powód nie wskazywał przy tym na

istotne pogorszenie się stanu jego zdrowia związane z konsekwencjami wypadku

przy pracy, wskazując jedynie na wzrost ponoszonych kosztów leczenia

zachowawczego. Tymczasem, w kontekście niniejszej sprawy, jedynie znaczne

pogorszenie się stanu zdrowia w związku z konsekwencjami wypadku przy pracy

mogłoby uzasadniać ewentualną podwyżkę renty z art. 444 § 2 k.c. Podsumowując

4

tę część wywodu Sąd Okręgowy podkreślił, że powód nie może obecnie domagać

się ustalenia nowych zasad i uwzględnienia dodatkowych elementów przy

obliczaniu wysokości renty uzupełniającej. Przesłanką żądania zmiany wysokości

renty na podstawie art. 907 § 2 k.c. jest zmiana stosunków, która musi nastąpić po

dacie ustalenia uprawnienia do renty, a powództwo oparte na tym przepisie nie

może zmierzać do poprawienia błędów poprzedniego orzeczenia sądowego bądź

zawartej ugody (por. wyrok SN z dnia 30 stycznia 1976 r., III PR 151/75). Tym

samym przy ocenie zasadności roszczenia powoda możliwe było obecnie badanie -

w ramach zmiany stosunków - jedynie zmian w zakresie wynagrodzenia

zasadniczego oraz deputatu opałowego jako składników wziętych pod uwagę przy

ustalaniu wysokości renty w ugodzie z 2001 r.

Następnie Sąd odwoławczy wskazał, że zmiana stosunków w rozumieniu

art. 907 § 2 k.c. musi być istotna i taka, której sąd w wyroku lub strony w ugodzie

nie przewidziały albo nawet przewidziały, lecz inaczej, o innej treści (wyrok SN z

dnia 15.04.1972 r., II PR 48/72). W ocenie Sądu Okręgowego w okolicznościach

rozpoznawanej sprawy nie nastąpiła istotna zmiana stosunków, która

uzasadniałaby zmianę wysokości renty uzupełniającej należnej powodowi. Od

2003 r. nie nastąpiła zmiana rozporządzenia z dnia 14 stycznia 2003 r., tabeli

zaszeregowania i odpowiadających mu współczynników. Wprawdzie, jak

wskazywał powód nastąpiła zmiana w zakresie kwot wyjściowych, jednak wzrost

ten był niewielki. Podobną ocenę Sąd Okręgowy odniósł do wzrostu wysokości

deputatu opałowego, nie uznając jego podwyżki za istotną zmianę stosunków.

Odnosząc się zaś do żądania zamiany formy pieniężnej deputatu na wydawany w

naturze, Sąd uznał, że deputat ten stanowi składnik renty uzupełniającej. Wobec

tego nie ma możliwości zastosowania formy innej niż dotychczas, ponieważ

prowadziłoby to do zmiany przyjętych zasad obliczania wysokości renty

uzupełniającej. Poza tym, nawet przy założeniu istnienia możliwości wydawania

powodowi deputatu opałowego w naturze, pracodawca byłby zobowiązany obliczać

i pobierać w ciągu roku zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych od

wartości pieniężnej wydanego w naturze opału. Tym samym wydanie powodowi

drzewa opałowego również powodowałoby obniżenie renty uzupełniającej o

należności potrącane na rzecz Skarbu Państwa. W ocenie Sądu Okręgowego nie

5

ma również możliwości uwzględnienia przy ustalaniu wysokości renty

uzupełniającej przysługującej powodowi kwot rekompensaty w związku z utratą

prawa do bezpłatnego mieszkania. Strony nie włączyły jej bowiem do renty, a

ponadto prawo do rekompensaty jest wtórne do prawa do bezpłatnego mieszkania.

Skoro więc powód w okresie zatrudnienia nie korzystał z prawa do służbowego

mieszkania, to tym bardziej nie może obecnie nabyć prawa do rekompensaty z

tytułu utraty tego prawa.

Na koniec Sąd Okręgowy wyjaśnił, że w pozostałym zakresie, tj. w części

zawartej w piśmie procesowym powoda z 5 września 2012 r., apelacja powoda

podlegała odrzuceniu, jako złożona po terminie z art. 369 § 1 i 2 k.p.c.

W skardze kasacyjnej powód zaskarżył powyższy wyrok w punkcie II w

całości, wnosząc o uchylenie wyroków Sądów obu instancji w całości i przekazanie

sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od

strony pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania wraz z kosztami

zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W zakresie podstawy naruszenia prawa materialnego skarżący zarzucił

naruszenie:

1. art. 444 § 2 k.c., przez jego błędną wykładnię skutkującą pominięciem, że

w świetle utrwalonego stanowiska Sądu Najwyższego celem przyznania renty

uzupełniającej osobie, która wskutek wypadku przy pracy doznała uszczerbku na

zdrowiu, jest doprowadzenie do zrównania sytuacji finansowej poszkodowanego z

sytuacją hipotetyczną, w jakiej znajdowałaby się, gdyby nie nastąpił uszczerbek na

zdrowiu, zaś szkodę wyznacza różnica pomiędzy wysokością zarobków, jakie

poszkodowany mógłby uzyskiwać, gdyby nie uległ wypadkowi powodującemu jego

niezdolność do pracy zarobkowej, a wypłacaną rentą, w wyniku czego Sąd

Okręgowy zaniechał należytego porównania wynagrodzeń grupy pracowników,

zajmujących stanowisko, jakie zajmował powód w dacie ustalania wysokości renty

uzupełniającej, z uwzględnieniem wieku powoda, możliwości awansowych, wzrostu

wynagrodzenia, w tym z uwzględnieniem prawidłowej podstawy zaszeregowania

oraz z pominięciem wszystkich składników uposażenia w postaci trzynastek,

nagród i premii, dodatku mieszkaniowego, które są wliczane do uposażenia, a mają

wpływ na wysokość dodatkowego rocznego wynagrodzenia (trzynastej pensji);

6

2. art. 907 § 2 k.c., przez jego błędną wykładnię i pominięcie, że przy ocenie

istotnej zmiany stosunków, jaka zaszła po wydaniu ostatniego wyroku - Sądu

Rejonowego z dnia 17 listopada 2009 r., uzasadniających podwyższenie wysokości

dotychczasowej renty wyrównawczej Sąd zobowiązany jest uwzględnić nie tylko

zmianę powołaną przez stronę, lecz także wszelkie inne zmiany jakie dokonały się

po wskazanej dacie, nie wyłączając okoliczności znanych sądowi lub stronom przy

zawieraniu ugody, lecz nie wziętych pod uwagę przy ustalaniu wysokości i czasu

trwania renty uzupełniającej, wskutek czego Sąd Okręgowy nie uwzględnił

wszystkich elementów decydujących o jej wysokości w postaci, trzynastek, premii i

nagród oraz dodatku mieszkaniowego jak też okoliczności związanej ze stale

pogarszającym się stanem zdrowia powoda, generującego wyższe wydatki na

leczenie, co skutkowało przyjęciem, że w okolicznościach sprawy nie zaistniała

istotna zmiana stosunków pracownika. Z ugruntowanego orzecznictwa Sądu

Najwyższego wynika, że w sytuacji gdy zachodzi choćby jedna zmiana okoliczności

istotnej dla określenia renty, to od nowa odżywa zagadnienie określenia wysokości i

czasu trwania renty uzupełniającej, zobowiązuje to Sąd do wzięcia pod uwagę

wszelkich elementów, od których zależy wysokość i czas trwania aktualnej renty;

3. art. 907 § 2 k.c., przez błędną wykładnię, w wyniku której Sąd Okręgowy

za Sądem Rejonowym odniósł się do kryteriów ustalenia renty porównawczej z

ugody zawartej 25 marca 2001 r., zamiast do kryteriów przyjętych przez Sąd

Rejonowy w ostatnim wyroku rozstrzygającym w przedmiocie podwyższenia renty

wyrównawczej z dnia 17 listopada 2009 r. w sprawie IV P …/08;

4. § 15 Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników

Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe (według stanu prawnego

na 1 stycznia 2005 r. obejmującego zmiany wprowadzone Protokołami

dodatkowymi nr 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12 i 13, przez przyjęcie, że skoro

deputat opałowy stanowi składnik renty uzupełniającej, powód nie ma możliwości

zastosowania formy innej niż dotychczasowa, gdyż prowadziłoby to do zmiany

zasad obliczania wysokości renty, podczas gdy w świetle powołanego przepisu

Układu powodowi służy prawo wyboru formy odbioru świadczenia w gotówce lub

naturze.

7

Skarżący zarzucił także naruszenie przepisów prawa procesowego, które

miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności nieprzeprowadzenie

wszechstronnego postępowania, co skutkowało nienależytym rozpoznaniem istoty

sporu przez: (-) zaniechanie porównania aktualnych zarobków pracowników strony

pozwanej […], które przyjęte zostały do porównania przez Sąd Rejonowy w

ostatnim rozstrzygnięciu z dnia 17 listopada 2009 r. w sprawie IV P …/08, w

przedmiocie ustalenia wysokości renty wyrównawczej z obecnymi zarobkami; (-)

nieuwzględnienie wniosku powoda o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego

sądowego z zakresu rachunkowości i/ lub kadr, celem sporządzenia wyliczenia

renty wyrównawczej i wskazania prawidłowej wysokości podstawy jego

zaszeregowania; (-) pominięcie treści planu finansowego na rok 2012 z 24 kwietnia

2012 r., w którym ujęto podniesienie wartości punktu zaszeregowania o 70 zł,

awanse 1/3 załogi o 350 zł, oraz nagrody w wysokości 10.500 zł, nagrody z okazji

dni lasu 2.000 zł, nagrodę kwartalną, nagrodę roczną, czy dodatkowe

ubezpieczenie emerytalne, świadczącego o wzroście uposażeń pracowników

strony pozwanej; (-) pominięcie informacji zawartej w piśmie Dyrektora Regionalnej

Dyrekcji Lasów Państwowych z dnia 5 marca 2012 r. wraz z załącznikiem o

obowiązujących od 1 października 2010 r. u strony pozwanej nowych wskaźnikach

minimalnego wynagrodzenia.

Strona pozwana wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej w całości i

zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozpoznawana skarga kasacyjna została oparta na obydwu podstawach

wskazanych w art. 3983

k.p.c. Skarżący, zarzucając Sądowi drugiej instancji

różnego rodzaju uchybienia procesowe, nie wskazał jednak przepisów

postępowania, których naruszenie zarzuca w związku z tą podstawą skargi.

Uniemożliwia to Sądowi Najwyższemu, związanemu granicami podstaw skargi

kasacyjnej (art. 39813

§ 1 k.p.c.) kontrolę zaskarżonego wyroku w tej płaszczyźnie.

W tej sytuacji ustalenia stanowiące faktyczną podstawę rozstrzygnięcia zawartego

8

w zaskarżonym wyroku nie podlegają kontroli kasacyjnej i należy je uznać za

niewadliwe. Skarga jest jednak uzasadniona, ponieważ także na gruncie ustaleń

faktycznych przyjętych w podstawie zaskarżonego wyroku zarzuty naruszenia

przepisów prawa materialnego okazały się trafne w stopniu wymagającym jej

uwzględnienia.

O zasadności skargi przesądza przede wszystkim to, że zaskarżony wyrok

został oparty na błędnym poglądzie przyjętym przez Sąd Okręgowy, zgodnie z

którym sąd, orzekający na podstawie art. 907 § 2 k.c. o zmianie wysokości renty,

związany jest sposobem jej dotychczasowego obliczania zastosowanym we

wcześniejszej ugodzie bądź wyroku zasądzającym rentę. Art. 907 § 2 k.c. stanowi,

że jeżeli obowiązek płacenia renty wynika z ustawy, każda ze stron może w razie

zmiany stosunków żądać zmiany wysokości lub czasu trwania renty, chociażby

wysokość renty i czas jej trwania były ustalone w orzeczeniu sądowym lub w

umowie. Przytoczony przepis, jak wynika wyraźnie w jego treści („chociażby

wysokość renty i czas jej trwania były ustalone w orzeczeniu sądowym lub w

umowie”), przewiduje odstępstwo od zasady materialnej prawomocności wyroków i

materialnej skuteczności ugód, w zakresie określenia wysokości i czasu trwania

renty (por. uchwałę 7 sędziów Sądu Najwyższego - zasadę prawną z dnia 18

października 1972 r., III PZP 25/72, OSNC 1973, nr 3, poz. 38). Związanie

prawomocnym wyrokiem lub zawartą ugodą dotyczy, w świetle zgodnego

orzecznictwa Sądu Najwyższego, jedynie zasady odpowiedzialności dłużnika i

stopnia tej odpowiedzialności, w tym przyczynienia się poszkodowanego do szkody.

Sąd nie jest natomiast związany sposobem jej obliczenia zastosowanym w umowie

stron (ugodzie) lub wyroku zasądzającym rentę (zob. wyroki SN z dnia: 19 listopada

1971 r., II PR 346/71, OSNCP 1972 nr 5, poz. 94; 27 listopada 1986 r., IV CR

371/86, niepublik.; 13 października 1987 r., IV CR 265/87, LEX nr 8842, 3 marca

2005 r., I UK 196/04, OSNP 2006 nr 1-2, poz. 24; 7 maja 2013 r., I PK 306/12, LEX

1391694). Sąd, rozpoznając na podstawie na art. 907 § 2 k.c. powództwo o zmianę

wysokości renty za wyrządzoną szkodę, nie bada więc ponownie przesłanek

odpowiedzialności, lecz ogranicza się do sprawdzenia, czy zmiana stosunków

usprawiedliwia żądanie zmiany wysokości lub czasu trwania renty. W szczególności,

jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku z 27

9

listopada 1986 r., nie można się zgodzić z poglądem, że sąd orzekający na

podstawie art. 907 § 2 k.c. jest związany sposobem ustalenia renty, przyjętym w

poprzednim wyroku, skoro okoliczności rzutujące na wysokość renty, z upływem

czasu ulegają zmianom. Przy związaniu sposobem ustalenia renty w pierwszym

wyroku mogłoby więc, np. dojść do podwyższenia tej renty do wysokości

przekraczającej aktualne usprawiedliwione potrzeby uprawnionego. Przyjęcie

odmiennego stanowiska zaprzeczałoby podstawowemu założeniu, że w sytuacji,

gdy na podstawie art. 907 § 2 k.c. strona żąda zmiany wysokości lub czasu trwania

renty, w związku ze zmianą stosunków, sąd musi uwzględnić także przesłanki

określone w art. 444 § 2 (lub 446 § 2 k.c.) k.c., co oznacza, że ustalona w tym

trybie renta z tytułu utraty zdolności do pracy ma na celu wyrównanie szkody.

Powinna zatem rekompensować poszkodowanemu uszczerbek, który wskutek

uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia powstał w jego dochodach z tytułu pracy

zarobkowej. Powinna więc być ona równa różnicy między hipotetycznymi

dochodami, które poszkodowany osiągałby, gdyby nie doszło do zdarzenia

wyrządzającego szkodę, a dochodami, które uzyskuje po tym zdarzeniu. Przyjęcie

wskazanego wyżej poglądu Sądu Okręgowego uniemożliwiałoby realizację tego

założenia.

W istocie rzeczy Sąd Okręgowy nie umotywował odejścia od opisanego

wyżej stanowiska orzecznictwa, uznając za zasadniczy argument wyrok z dnia 27

listopada 1986 r. (IV CR 37/86), w którym Sąd Najwyższy miał stwierdzić, że sąd

rozważający możliwość zmiany wysokości renty w trybie art. 907 § 2 k.c. związany

jest sposobem jej dotychczasowego obliczania zastosowanym we wcześniejszej

ugodzie bądź wyroku zasądzającym rentę. Wyrok Sądu Najwyższego o podanej

przez Sąd Okręgowy sygnaturze jednak nie istnieje (pomimo, że w takiej postaci

jest podany w bazie LEX pod numerem 8793). Istnieje natomiast powołany wyżej

wyrok z 27 listopada 1986, o sygnaturze „IV CR 371/86”, z którego wywodów

(wyżej opisanych) wynika wniosek przeciwny do wskazanego przez Sąd

odwoławczy. Uzupełniająco Sąd Okręgowy uzasadnił swoje stanowisko tym, że

przesłanką żądania zmiany wysokości renty na podstawie art. 907 § 2 k.c. jest

zmiana stosunków, która musi nastąpić po dacie ustalenia uprawnienia do renty,

przy czym, zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 1976 r.

10

(III PR 151/75, niepublikowany, teza w LEX nr 14298) powództwo oparte na

wskazywanym przepisie nie może zmierzać do poprawienia błędów poprzedniego

orzeczenia sądowego bądź zawartej ugody. Argument ten nie ma jednak związku z

rozważanym problemem. Pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z 30

stycznia 1976 r., podzielany w późniejszym orzecznictwie i doktrynie, oznacza

jedynie, że w sprawach o zmianę wysokości i czasu trwania renty sąd bada, czy od

ostatniego orzeczenia sądowego bądź ugody, ustalających wysokość renty,

nastąpiła zmiana stosunków. Powództwo oparte na art. 907 § 2 k.c. nie może

natomiast zmierzać do poprawienia błędów poprzedniego orzeczenia sądowego

bądź zawartej ugody, a więc sąd nie może, jak wskazał Sąd Najwyższy w

uzasadnieniu tego wyroku, uwzględnić powództwa o zmianę wysokości renty także

za okres objęty ugodą.

Przyjęcie poglądu, że sąd orzekający na podstawie art. 907 § 2 k.c. o

zmianie wysokości renty związany jest dotychczasowym sposobem jej obliczania

zastosowanym we wcześniejszej ugodzie bądź wyroku zasądzającym rentę,

doprowadziło Sąd Okręgowy do wniosku, że skoro strony w ugodzie z 28 marca

2001 r. przyjęły, iż na potrzeby wyliczenia wysokości renty uzupełniającej powoda

będą brane pod uwagę jedynie jego wynagrodzenie zasadnicze, deputat opałowy

oraz wynagrodzenie roczne, to z góry wykluczone jest uwzględnianie, przy ocenie

zasadności powództwa, zmian odnoszących się do wysokości nagród i premii

wypłacanych pracownikom strony pozwanej, rekompensaty w związku z utratą

prawa do bezpłatnego mieszkania oraz wzrostu kosztów leczenia. Wniosek ten z

przyczyn wyżej wskazanych jest błędny, a jego zastosowanie do oceny roszczeń

powoda narusza art. 907 § 2 w związku z art. 444 § 2 k.c. Nie jest też przekonująca

uzupełniająca argumentacja Sądu, zgodnie z którą, „składniki wynagrodzenia takie

jak premie, czy nagrody z istoty swojej stanowią świadczenia pieniężne związane z

faktem świadczenia pracy, wobec czego nie znajduje uzasadnienia wypłacanie

takich świadczeń osobom pracy nieświadczącym, a więc emerytom, czy rencistom”.

Należy zauważyć, że także wynagrodzenie zasadnicze i nagroda roczna i w ogóle

wynagrodzenie są związane z faktem wykonywania pracy i gdyby przyjąć schemat

myślenia Sądu Okręgowego, to żadnych zmian składników wynagrodzenia nie

można by uwzględniać w sprawach o zmianę wysokości renty.

11

Z kolei w kwestii rekompensaty za bezpłatne mieszkanie służbowe,

nieprzekonujące jest stwierdzenie, że powód, który będąc zatrudniony u strony

pozwanej nie korzystał z prawa do służbowego mieszkania, tym bardziej dzisiaj nie

może nabyć prawa do rekompensaty z tytułu utraty tego prawa. W świetle

ustalonych zasad ustalania prawa do renty z art. 444 § 2 k.c., konieczne jest

bowiem rozważenie, czy uzyskanie przez powoda, gdyby dalej pracował, prawa do

takiego mieszkania było wysoce prawdopodobne, np. w rezultacie spełnienia

określonych przesłanek, których powód do czasu wypadku nie zdążył spełnić. Sam

fakt niekorzystania z określonego prawa w okresie zatrudnienia przed wypadkiem

nie stanowi zaś wystarczającej przesłanki do wniosku, że nie mogłoby ono

przysługiwać w przyszłości.

Zarzut naruszenia art. 907 § 2 w związku z art. 444 § 2 k.c. jest trafny także

z tego względu, że Sąd rozważając żądanie powoda nowego wyliczenia renty,

przyjął za podstawę wyliczenia hipotetycznego wynagrodzenia ogólnie wskazane

współczynniki i tabele zaszeregowania z rozporządzenia i układu zbiorowego pracy,

podczas gdy prawidłową podstawą wyliczenia renty uzupełniającej

poszkodowanego pracownika nie jest przeciętny zarobek różnych grup

pracowniczych, lecz wyłącznie przeciętny zarobek tej grupy, do której pracownik

ostatnio należał lub też byłby w przyszłości należał (zob. np. wyroki SN z dnia: 15

kwietnia 1972 r., II PR 48/72, OSNC 1972 nr 9, poz. 171). Na przykład, jak wskazał

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu cyt. wcześniej wyroku z 30 stycznia 1976 r. (III PR

151/75), skoro powód przed wypadkiem był rębaczem strzałowym, to średnie

zarobki tej kategorii górników winny być brane od uwagę przy określaniu wysokości

renty z tym, że dla potrzeb procesu podlegają uwzględnieniu jedynie zarobki

rębaczy strzałowych w zbliżonym wieku i kwalifikacjach powoda. W rezultacie, przy

ustalaniu, zgodnie z art. 444 § 2 k.c. wysokości renty wykluczony jest jakikolwiek

automatyzm, a wysokość tego świadczenia powinna być dostosowana do

konkretnych okoliczności (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2011 r.,

I PK 150/10, LEX nr 738393).

Nieuzasadniony okazał się natomiast zarzut naruszenia art. 907 § 2 k.c.,

przez błędną wykładnię, w wyniku której Sąd Okręgowy za Sądem Rejonowym

odniósł się do kryteriów ustalenia renty porównawczej z ugody zawartej przez

12

strony 25 marca 2001 r., zamiast do kryteriów przyjętych przez Sąd Rejonowy w

ostatnim wyroku rozstrzygającym w przedmiocie podwyższenia renty

wyrównawczej z dnia 17 listopada 2009 r. w sprawie IV P …/08. Argumentacja ta

jest sprzeczna z opisaną wyżej zasadą, zgodnie z którą sąd nie jest związany

sposobem jej obliczenia zastosowanym w umowie stron (ugodzie) lub wyroku

zasądzającym rentę na podstawie art. 444 § 2 k.c. Skoro tak, to tym bardziej sąd

nie jest związany sposobem obliczania renty zastosowanym w kolejnym wyroku,

wydanym już w związku z powództwem opartym na art. 907 § 2 k.c. Argumentacja

ta stoi także w sprzeczności z zasadniczym kierunkiem skargi kasacyjnej, w której

pełnomocnik powoda słusznie kwestionuje prawidłowość ograniczenia podstaw

nowego wyliczenia renty do składników wskazanych przez strony w ugodzie

ustalającej rentę.

Nietrafny jest także zarzut naruszenia § 15 Ponadzakładowego Układu

Zbiorowego Pracy dla Pracowników Państwowego dla Pracowników Państwowego

Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe. Wprawdzie, zgodnie z art. 904 k.c., renta

może być wypłacana także w rzeczach oznaczonych co do gatunku (np. drewno

opałowe), to jednak sam fakt przysługiwania pracownikowi prawa wyboru formy

odbioru deputatu opałowego, w pieniądzu lub w naturze, nie jest wystarczający do

zmiany uzgodnionej formy realizacji tego świadczenia na podstawie art. 907 § 2 k.c.,

jeśli powód nie wykaże zmiany stosunków uzasadniającej odejście od wypłaty w

formie pieniężnej. W tej kwestii Sąd Okręgowy przekonująco wyjaśnił, że powód

takiej przyczyny uwzględnienia jego żądania nie wykazał.

Wobec nieskuteczności zarzutów procesowych przedstawionych przez

skarżącego, za bezpodstawny należy również uznać zarzut naruszenia art. 907 § 2

k.c., przez nieuwzględnienie pogarszającego się stanu zdrowia powoda,

generującego wyższe wydatki na leczenie. W tej kwestii Sąd Okręgowy trafnie

wskazał, że w kontekście niniejszej sprawy jedynie znaczne pogorszenie się stanu

zdrowia w związku z konsekwencjami wypadku przy pracy mogłoby uzasadniać

ewentualną podwyżkę renty z art. 444 § 2 k.c. Tymczasem powód nie wskazywał

na istotne pogorszenie się stanu jego zdrowia związane z konsekwencjami

wypadku przy pracy, wskazując jedynie na wzrost ponoszonych kosztów leczenia

13

zachowawczego. Tej trafnej argumentacji Sądu pełnomocnik powoda nie

zakwestionował także w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39815

§ 1 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego - na podstawie

art. 108 § 2 k.p.c. w związku z 39821

k.p.c.