IV KK 56/14

Sygn. akt IV KK 56/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 kwietnia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dorota Rysińska (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Piotr Hofmański

SSN Eugeniusz Wildowicz

Protokolant Dorota Szczerbiak

w sprawie S. R.

w przedmiocie wyroku łącznego

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu,

odbytym w trybie art. 535 § 5 kpk

w dniu 8 kwietnia 2014 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Rejonowego w

B.

z dnia 11 lutego 2013 r.

uchyla wyrok w zaskarżonej części, umarzającej

postępowanie o wydanie wyroku łącznego na podstawie art. 17 §

1 pkt 7 kpk, co do połączenia kar wymierzonych wyrokami Sądu

Rejonowego w B. w sprawach II K 902/03, II K 439/06 oraz II K

435/07 (pkt V, VII, VIII części wstępnej wyroku łącznego) i sprawę

w tym zakresie przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi

Rejonowemu w B.

2

UZASADNIENIE

Prokurator Generalny zaskarżył kasacją, wniesioną na korzyść S. R. w trybie

art. 521 § 1 k.p.k. pkt. 1 prawomocnego wyroku łącznego Sądu Rejonowego w B. z

dnia 11 lutego 2013 r. Wskazanemu orzeczeniu zarzucił „rażące i mające istotny

wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa procesowego – art. 410 k.p.k.,

polegające na pominięciu przez Sąd Rejonowy wynikającej z materiału

dowodowego i mającej znaczenie dla rozstrzygnięcia okoliczności, iż w sprawie

Sądu Rejonowego o sygn. II K 435/07, doszło do prawomocnego zarządzenia

wykonania kary pozbawienia wolności, skutkującego częściową utratą mocy

wydanego wobec S. R. wyroku łącznego Sądu Rejonowego z dnia 29 sierpnia 2008

r., sygn. akt II K 432/08, co następnie skutkowało rażącym naruszeniem przepisu

prawa materialnego – art. 91 § 2 k.k., polegającego na zaniechaniu połączenia kar

pozbawienia wolności orzeczonych wobec S. R., za przestępstwa i ciąg

przestępstw, na mocy wyroków Sądu Rejonowego z dnia 11 kwietnia 2007 r., sygn.

II K 439/06 oraz Sądu Rejonowego z dnia 19 lipca 2007 r., sygn. II K 435/07 i

niezasadnym umorzeniem postępowania o wydanie wyroku łącznego w tym

zakresie na zasadzie art. 17 § 1 pkt. 7 k.p.k.” Na tej podstawie Prokurator

Generalny wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja, przy uwzględnieniu jej kierunku, kwalifikowała się do uwzględnienia

w trybie określonym przepisem art. 535 § 5 k.p.k. O oczywistej zasadności

podniesionego w niej zarzutu przekonuje stwierdzony stan sprawy.

Na wstępie wypada podać, że już wcześniej kwestia wydania wyroku

łącznego wobec S. R . przedmiotem rozpoznania Sądu Rejonowego w B. w

sprawie II K 432/08, w której Sąd ten rozważał połączenie kar wymierzonych w

ośmiu wyrokach tego Sądu, ujętych w kolejnych ośmiu punktach. Dnia 29 sierpnia

2008 r. Sąd ten wydał wyrok łączny, w którym odrębnymi węzłami kar łącznych

objął skazania opisane w punktach I, II i III oraz w punktach IV i VI, natomiast w

pozostałym zakresie, tj. w odniesieniu do wyroków Sądu Rejonowego w B.:

- z dnia 9 października 2003 r., sygn. II K 902/03, warunkowo skazującego S.

R. za czyn popełniony w okresie od sierpnia 2002 r. do marca 2003 r. na karę roku i

3

6 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie zarządzono postanowieniem z

dnia 28 września 2006 r. (pkt. V),

- z dnia 11 kwietnia 2007 r., sygn. II K 439/06, skazującego za czyn

popełniony w okresie od maja 2003 r. do lipca 2004 r. na karę 10 miesięcy

pozbawienia wolności (pkt. VII),

- z dnia 19 lipca 2007 r., sygn. II K 435/07, skazującego za 2 czyny

popełnione w dniu 29 lipca 2004 r. oraz za ciąg przestępstw popełniony w dniu 29

lipca 2004 r. na kary jednostkowe pozbawienia wolności, połączone węzłem kary

łącznej 2 lat, wymierzonej z warunkowym zawieszeniem jej wykonania (pkt. VIII)

– umorzył postępowanie o wydanie wyroku łącznego.

Wyrok ten uprawomocnił się.

W obecnie rozważanym postępowaniu o wydanie wyroku łącznego, w

sprawie VII K 473/12, w polu rozpoznania Sądu Rejonowego znalazły się

wymienione powyżej skazania, w punktach I-VIII, opisane w taki sam sposób jak

poprzednio, a ponadto kary wymierzone trzema wyrokami Sądu Rejonowego,

wydanymi w sprawach II K 565/10, II K 832/10 oraz II K 682/11, opisanymi w

punktach IX, X, i XI. W tak określonym przedmiocie Sąd meriti orzekł w ten sposób,

że połączył, na mocy art. 91 § 2 k.k., kary pozbawienia wolności opisane w

punktach IX i X (pkt. 2 i 3 zaskarżonego wyroku), na mocy art. 572 k.p.k. umorzył

postępowanie w zakresie objęcia wyrokiem łącznym skazania opisanego w pkt. XI

(pkt. 4) – które to orzeczenia nie zostały zaskarżone kasacją, oraz na podstawie

art. 17 § 1 pkt. 7 k.p.k. umorzył postępowanie w przedmiocie objęcia wyrokiem

łącznym skazań opisanych w punktach od I do VIII.

Do tak wydanego orzeczenia w zakresie umarzającym postępowanie w

przedmiocie wydania wyroku łącznego z powodu określonego w art. 17 § 1 pkt. 6

k.p.k., nie można byłoby mieć zastrzeżeń, gdyby istotnie można było stwierdzić, że

przedmiot obecnego wyrokowania co do skazań dotyczących S. R. jest tożsamy z

przedmiotem objętym wcześniej wydanym, prawomocnym wyrokiem łącznym

wydanym w sprawie II K 432/08. Bez wątpienia bowiem, negatywna przesłanka

prowadzenia postępowania w postaci rei iudicatae ma zastosowanie w

postępowaniu o wydanie wyroku łącznego, i to zarówno w odniesieniu do zakazu

powtórnego orzeczenia kary łącznej obejmującej (tylko) te same skazania tej samej

4

osoby, które były objęte węzłem kary łącznej w prawomocnym wyroku łącznym, jak

i w odniesieniu do zakazu powtórnego orzeczenia o braku warunków do wydania

wyroku łącznego co do (dokładnie) tych samych skazań za czyny jednostkowe, co

do których uprzednio prawomocnie rozstrzygnięto na podstawie art. 572 k.p.k. (zob.

szerzej: wyrok SN z dnia 30 listopada 2011 r., II KK 149/11, OSNKW 2011, z. 12,

poz. 113).

W realiach niniejszej sprawy stwierdzenie takie jest wprawdzie uprawnione,

ale tylko częściowo, bowiem jedynie w odniesieniu do tych skazań S. R., które

stanowiły podstawę uprzedniego wyrokowania o ich połączeniu węzłami kar

łącznych. Porównanie treści wszystkich tych skazań (opisanych w punktach I, II, III,

IV i VI) na datę wydania poprzedniego, prawomocnego wyroku łącznego i na chwilę

orzekania Sądu Rejonowego w niniejszej sprawie, świadczy o ich tożsamości. W

zakresie tym nie doszło też do żadnej z sytuacji opisanych w art. 575 § 2 k.p.k., co

oznacza, że Sąd meriti obowiązany był przestrzegać zasady ne bis in idem i nie

mógł ponownie wyrokować w kwestii wydania wyroku łącznego co do tych właśnie

skazań.

Tego samego nie da się jednak powiedzieć o skazaniach opisanych w

punktach V, VII i VIII, co do których zapadło uprzednio prawomocne rozstrzygnięcie

umarzające postępowanie, w przedmiocie objęcia tych skazań wyrokiem łącznym.

Trafnie podnosi Prokurator Generalny, że orzekający obecnie Sąd Rejonowy

przeoczył, iż jedno z tych skazań – wymienione w pkt. VIII – uległo zmianie w

stosunku do stanu, co do którego Sąd orzekał uprzednio umarzając postępowanie.

Mianowicie, Sąd pominął treść opisanego w zarzucie kasacji prawomocnego

postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 12 września 2011 r., wydanego pod sygn.

VIII Ko 1511/11, którym na podstawie art. 75 § 1 k.k. zarządzono wykonanie kary

pozbawienia wolności orzeczonej warunkowo wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia

19 lipca 2007 r. w sprawie II K 435/07. Akta tej sprawy zostały zaliczone przez

orzekający Sąd do materiału dowodowego, a informacja o zarządzeniu wykonania

kary w tej sprawie zawarta była ponadto w ujawnionych na rozprawie opinii o

skazanym z zakładu karnego oraz aktualnych danych z Krajowego Rejestru

Karnego (k. 11-13 – poz. 12). Rację ma zatem autor kasacji, że nieuwzględnienie w

5

orzekaniu przytoczonej wyżej okoliczności, ujawnionej na rozprawie, stanowiło

rażącą obrazę art. 410 k.p.k.

O rażącym charakterze tego uchybienia, a jednocześnie o istotnym jego

wpływie na treść orzeczenia umarzającego w tej części postępowanie na podstawie

art. 17 § 1 pkt. 7 k.p.k., przekonuje znaczenie wspomnianej okoliczności dla oceny

przyjętej podstawy tego rozstrzygnięcia i dalsze wynikające stąd konsekwencje.

Wspomniana zmiana orzeczenia o karze, wydanego w sprawie II K 435/07, jaka

nastąpiła po uprawomocnieniu się wyroku łącznego w sprawie II K 432/08, którym

umorzono postępowanie w przedmiocie objęcia tej kary węzłem kary łącznej,

spowodowało nie tylko to, że w obecnym stanie nie może być mowy o tożsamości

skazań S. R., leżących u podstawy obecnego i poprzedniego umorzenia

postępowania, ale wprost także i to, że owo prawomocne rozstrzygnięcie utraciło

moc na podstawie art. 575 § 2 k.p.k. Nie ulega przy tym wątpliwości, że w tak

stwierdzonym obecnie stanie, należało rozważyć potrzebę wydania nowego

rozstrzygnięcia co do połączenia kar, w jakim to przedmiocie postępowanie

poprzednio umorzono.

W nawiązaniu, należy podzielić pogląd Prokuratora Generalnego, że

przestępstwa i ciąg przestępstw, za które S. R. został skazany w sprawach II K

439/06 i II K 435/07 (opisanych w pkt. VII i VIII) pozostawały „od początku” w

zbiegu realnym, spełniając przewidziane przepisem art. 85 k.k. temporalne warunki

objęcia orzeczonych za nie kar jednostkowych węzłem kary łącznej (warunku tego

nie spełniało przestępstwo opisane w pkt. V). Zgodzić się także trzeba z autorem

kasacji, choć uzasadnienie wyroku w spawie II K 432/08 nie zostało sporządzone,

że na przeszkodzie ku temu stanęła dokonana wówczas ocena Sądu orzekającego

o braku przesłanek warunkowego zawieszenia wykonania łącznej kary pozbawienia

wolności, określonych przepisem art. 69 k.k. Treść art. 89 § 1 k.k. – w brzmieniu

obowiązującym przed dniem 8 czerwca 2010 r., tj. datą wejścia w życie ustawy z

dnia 5 listopada 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny… (Dz. U. Nr 206, poz.

1589), którą to ustawą wprowadzono do porządku prawnego przepis art. 89 § 1 a

k.k., stanowiła bowiem, że w razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary

pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem i bez warunkowego

zawieszenia wykonania, sąd nie mógł wymierzyć kary łącznej w bezwzględnej

6

postaci, a był jedynie uprawniony do orzeczenia kary łącznej z warunkowym

zawieszeniem wykonania, o ile stwierdził istnienie przesłanek określonych w art. 69

k.k. Ocena sądu co do braku tych przesłanek przesądzała brak warunków do

orzeczenia kary łącznej, a co za tym idzie, umorzenie postępowania w przedmiocie

wydania wyroku łącznego na podstawie art. 572 k.p.k. (szerzej, uchwała SN z dnia

27 marca 2001 r., I KZP 2/01, OSNKW 2001, z. 5-6, poz. 41).

Z powyższego punktu widzenia, sytuacja uległa zasadniczej zmianie w dacie

wydania zaskarżonego kasacją orzeczenia umarzającego postępowanie. W wyniku

zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności w sprawie II K 435/07 doszło

wszak do spełnienia warunku, który przewidywał przepis art. 89 § 1 k.k. w

brzmieniu obowiązującym w dacie popełnienia pozostających w zbiegu

przestępstw, uwzględnianym przy orzekaniu w kwestii wydania wyroku łącznego w

myśl reguł określonych przepisem art. 4 § 1 k.k. (zob. szerzej uchwała 7 sędziów

SN z dnia 28 listopada 2013 r., I KZP 13/13, OSNKW 2013, z. 12, poz. 100). W

konsekwencji więc, rację ma również skarżący podnosząc, że wysuwane w

zarzucie kasacji uchybienie procesowe doprowadziło do naruszenia przepisu art.

91 § 2 k.k., co z całą pewnością wywarło niekorzystny dla skazanego skutek.

Powyższe rozważania wiodą zatem do konkluzji potwierdzającej całkowitą

słuszność kasacji, która atakuje zasadność umorzenia postępowania na podstawie

art. 17 § 1 pkt. 7 k.p.k. w zakresie, w jakim orzeczenie to pozostaje w związku z

uprzednim rozstrzygnięciem o umorzeniu postępowania w kwestii wydania wyroku

łącznego na podstawie art. 572 k.p.k. Dla jasności trzeba zaznaczyć, że

podnoszone wady nie dotyczą tego orzeczenia w zakresie, w jakim pozostaje ono

w związku z uprzednimi prawomocnymi rozstrzygnięciami orzekającymi kary

łączne. Wnioski te prowadzą więc do stwierdzenia konieczności uchylenia wyroku

w zaskarżonej części, w uwidocznionym w niniejszym wyroku zakresie.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy orzekający Sąd będzie związany

zapatrywaniami prawnymi wyrażonymi w niniejszym wywodzie (art. 518 k.p.k. w zw.

z art. 442 § 3 k.p.k.). Rozważając po raz kolejny, określone przepisem art. 85 i nast.

k.k., warunki objęcia węzłem kary łącznej skazań, co do których postępowanie

zostało wcześniej umorzone wyrokiem wydanym w sprawie II K 432/08, będzie miał

na uwadze zwłaszcza kwestie wynikające z treści art. 4 § 1 k.k., mającego

7

zastosowanie do zmian normatywnych dotyczących reguł wymiaru kary łącznej w

wyroku łącznym, jak również treść przepisu art. 443 k.p.k.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.