I UK 391/13

Sygn. akt I UK 391/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 kwietnia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

SSN Roman Kuczyński

w sprawie z odwołania J. B.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w P.

z udziałem W. S.

o rentę rodzinną,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 17 kwietnia 2014 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 30 kwietnia 2013 r.

I. oddala skargę kasacyjną,

II. zasądza od skarżącego organu rentowego na rzecz J. B.

120 (sto dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów w postępowaniu

kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 30 kwietnia 2013 r. oddalił apelację pozwanego

organu rentowego i zainteresowanej W. S. od wyroku Sądu Okręgowego w P. z 1

2

czerwca 2012 r., którym zmieniono decyzję pozwanego z 5 stycznia 2011 r. i

przyznano wnioskodawczyni J. B. rentę rodziną po zmarłym mężu. Pozwany

odmówił prawa do renty rodzinnej, zarzucając brak wspólności małżeńskiej. Sąd

ustalił, że mąż wnioskodawczyni A. B., zmarły 29 maja 2008 r., był uprawniony do

renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. J. B. i A. B. związek małżeński

zawarli w 1980 r. Z małżeństwa mieli troje dzieci. Zamieszkiwali z rodzicami męża

w miejscowości S. Od 1993 r. mąż związał się z W. S., z którą zamieszkał w 2002 r.

w P. Małżonkowie nie podjęli decyzji o rozwodzie albo separacji, jak również o

podziale majątku. J. B. przez cały czas zamieszkiwała z teściami w domu w S.,

utrzymując z nimi dobre relacje i zapewniając im opiekę oraz ogrzewanie, światło i

pokrycie opłat. Mąż dobrowolnie łożył na utrzymanie żony miesięcznie po 300 zł, na

rzecz córki G. po 100 zł, robił zakupy dla córek. Studiującej córce przekazywał

kwoty na zakup podręczników. Pieniądze dla żony przekazywał jej osobiście lub za

pośrednictwem córek. Miał dochody ze stosunku pracy oraz pobierał rentę. Pomimo

faktycznego rozdzielenia utrzymywał kontakty z żoną i córkami – przyjeżdżał na

urodziny córek, imieniny i święta, córki odwiedzały ojca. Na kilka miesięcy przed

śmiercią relacje małżonków poprawiły się. Małżonkowie w czasie świąt Bożego

Narodzenia oświadczyli rodzinie, że zamierzają się zejść. Uzgodnili, że A. B.

pojedzie do Anglii celem zarobienia pieniędzy na wspólne życie oraz

zabezpieczenia sytuacji majątkowej jego córki z nieformalnego związku. W 2008 r.

A. B. podjął pracę w Glasgow i tam zmarł. J. B. wraz z córką podjęła się

sprowadzenia ciała do Polski. Koszty w wysokości 11.000 zł pokryła z zasiłku z

MOPS, z zasiłku pogrzebowego, z kwoty wypłaconej przez OFE, którego członkiem

był zmarły, a częściowo z własnego ubezpieczenia. W. S. na pokrycie kosztów

sprowadzenia ciała przekazała J. B. 1.000 zł. J. B. pokryła koszty pochówku i

nagrobka. Sąd Okręgowy ocenił, że oddzielne zamieszkiwanie małżonków nie

przesądzało, że doszło do zerwania wspólności małżeńskiej. Małżonków łączyły

inne więzi. Utrzymywali kontakty w czasie urodzin, imienin, świąt, na tyle często, na

ile pozwalała osobista sytuacja. Po zamieszkaniu z W. S. córki odwiedzały ojca w P.

Mimo takiej separacji małżonków nadal łączyła potrzeba wspólnego działania dla

dobra rodziny, wzajemnego kontaktu, co świadczy o wspólności małżeńskiej. Mąż

przekazywał żonie po 300 zł miesięcznie i po 100 zł uczącej się córce. Nie

3

decydowali się na rozwód albo separację, bo byli przekonani o braku ustania więzi

między nimi. Przyjęli inny model życia. Żona nadal żywiła do męża pozytywne

uczucia. W czasie ostatnich świąt Bożego Narodzenia małżonkowie oświadczyli

zamiar ponownego zejścia i dlatego mąż podjął decyzję o zarobkowaniu za granicą

na dalsze życie. Żona dalej zamieszkiwała z rodzicami męża i opiekowała się nimi.

Po śmierci męża poniosła koszty sprowadzenia zwłok i przeżywała żałobę. Sąd

Apelacyjny potwierdził, że oddzielne zamieszkiwanie małżonków nie jest

równoznaczne z ustaniem wspólności małżeńskiej w rozumieniu art. 70 ustawy z 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach (wyroki Sądu Najwyższego z 5 grudnia

2006 r., II UK 8/06, z 26 lipca 2006 r., III UK 60/06, z 29 listopada 2006 r., II UK

105/06). Dobrowolne przekazywanie pieniędzy żonie i córce, zakupy na rzecz córek,

dowodzą wspólności małżeńskiej, mającej też oparcie w dalszej więzi uczuciowej,

której przejawem była chęć powrotu do żony, utrzymywanie kontaktów w czasie

świąt i uroczystości rodzinnych, a więc potrzeba wspólnego działania dla rodziny.

W skardze kasacyjnej pozwany zarzucił naruszenie art. 70 ust. 3 ustawy

emerytalnej przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że wnioskodawczyni J.

B. przed śmiercią męża pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej, gdy zmarły

płacił dobrowolnie na rzecz córki G. i żony określone kwoty pieniężne a tym

samym spełnia warunki do przyznania jej renty rodzinnej podczas gdy J. B.

pozostawała z mężem w faktycznej separacji, gdyż pozostawał on w chwili śmierci

w konkubinacie z inną kobietą a między małżonkami ustały wszelkie więzi

małżeńskie polegające na wspólnym zamieszkiwaniu, prowadzeniu wspólnego

gospodarstwa domowego, wspólnym pożyciu i pomocy we współdziałaniu dla

dobra rodziny.

W odpowiedzi wnioskodawczyni wniosła o oddalenie skargi i zasądzenie

kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut skargi kasacyjnej jest wadliwy metodycznie. Zgodnie z art. 3983

§ 1

pkt 1 k.p.c. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego

przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. W podstawie kasacyjnej

skarżący zarzuca naruszenie art. 70 ust. 3 ustawy emerytalnej przez błędną

4

wykładnię, jednak nie przedstawia na czym ta błędna wykładnia polega. Jedynie

hasłowo zarzuca błędną wykładnię przepisu, gdyż dalsza część zarzutu dotyczy

niewłaściwego zastosowania tego przepisu w indywidualnej sprawie J. B. Jednak

podstawa kasacyjna nie została oparta na zarzucie niewłaściwego zastosowania

prawa materialnego. W konsekwencji zarzut skargi kasacyjnej nie podważa normy

prawnej, którą za podstawę rozstrzygnięcia miał Sąd w zaskarżonym wyroku. Już

tylko z tych przyczyn zarzut skargi nie jest zasadny; czym innym jest błędna

wykładnia prawa materialnego i czym innym jest niewłaściwe jego zastosowanie.

Nie można badać niewłaściwego zastosowania prawa materialnego w

indywidualnej sprawie, gdy w podstawie kasacyjnej nie ma takiego zarzutu (art.

39813

§ 1 k.p.c.). Nawet gdyby odejść od tego reżimu, to skarżący nie zarzuca

naruszenia prawa procesowego, co oznacza, że w ocenie podstawy kasacyjnej

wiązałyby ustalenia stanu faktycznego, na których oparto zaskarżony wyrok (art.

39813

§ 2 k.p.c.). Zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego nie

mógłby odwoływać się do twierdzenia, że między małżonkami ustały wszelkie więzi

małżeńskie, gdyż jest ono sprzeczne z ustaleniami stanu faktycznego. Konkubinat z

inną kobietą nie wyłącza wspólności małżeńskiej. Przeciwna norma nie wynika z art.

70 ust. 3 ustawy emerytalnej ani z uchwały powiększonego składu Sądu

Najwyższego z 26 października 2006 r., III UZP 3/06. Potwierdził to Sąd Najwyższy

w wyroku z 29 listopada 2006 r., II UK 105/06. W podobnej sprawie powiedziano,

że małżonek, który mieszka oddzielnie, lecz do dnia śmierci realizuje powinność

pomocy finansowej na rzecz żony, płynącą z troski o jej potrzeby i wykazuje

poszanowanie przynajmniej majątkowych obowiązków małżeńskich, pozostaje we

wspólności z małżonkiem, którego opuścił. Trafnie przyjął Sąd, że taka sama norma

ma zastosowanie w obecnej sprawie. Jednak nie tylko do tego sprowadza się

rozstrzygnięcie sporu, gdyż nieuprawnione jest twierdzenie skarżącego (jako

sprzeczne z ustaleniami w sprawie), że między małżonkami istniała jedynie więź

materialna ograniczona do przekazywania na rzecz uczącej się córki i na rzecz

żony ustalonej kwoty pieniędzy przy braku innych więzi. W sprawie ustalono, że

małżonkowie nie zamierzali się rozwieść ani przeprowadzić separacji. Przeciwnie

ustalono, że mieli się zjeść, co koresponduje z innymi faktami, nie tylko z łożeniem

stałych kwot dla żony i córki, utrzymywaniem kontaktów z żoną i dziećmi,

5

zamieszkiwaniem jej z rodzicami męża i opieką nad nimi. Niezależnie od tej

argumentacji, taka sytuacja nie powinna prowadzić do pokrzywdzenia małżonka,

który dążył do utrzymywania łączności małżeńskiej i rodzinnej. Ostatecznie też nie

bez znaczenia było zachowanie wnioskodawczyni po śmierci męża.

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 39814

k.p.c.

O kosztach orzeczono na podstawie § 12 ust. 2 i § 13 ust. 4 pkt 2

(stosowanego odpowiednio do odpowiedzi na skargę) rozporządzenia z 28

września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.