II UK 439/13

Sygn. akt II UK 439/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 kwietnia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Romualda Spyt

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku J. B.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w W.

o wypłatę emerytury,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 14 kwietnia 2014 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 21 lutego 2013 r.

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Wnioskodawczyni J. B. wniosła o wznowienie postępowania zakończonego

prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 14 czerwca 2012 r. w sprawie

… 234/12 i jego zmianę przez zasądzenie od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Oddziału w W. wstrzymanego świadczenia emerytalnego za okres od 1

października 2011 r. do 30 listopada 2012 r. wraz z ustawowymi odsetkami.

2

Wyrokiem z dnia 21 lutego 2013 r. Sąd Apelacyjny oddalił skargę. Podstawę

rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia.

Decyzją z dnia 9 maja 2008 r. organ rentowy przyznał wnioskodawczyni

emeryturę, której wypłatę zawieszono wobec kontynuowania przez nią

zatrudnienia. W związku z uchyleniem art. 103 ust. 2a ustawy o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr

353, poz. 1227 ze zm.; dalej: „ustawa emerytalna”) decyzją z dnia 11 lutego 2009 r.

organ rentowy podjął wypłatę emerytury wnioskodawczyni. Wnioskodawczyni

pracowała i nadal pracuje w Zarządzie Zasobu Komunalnego w W. Decyzją z dnia

12 października 2011 r. organ rentowy wstrzymał z urzędu wypłatę emerytury od

dnia 1 października 2011 r. z uwagi na wejście w życie z dniem 1 października

2011 r. przepisu art. 103a ustawy emerytalnej. Odwołanie wnioskodawczyni od tej

decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego w W. z dnia 20 grudnia 2011

r., a Sąd Apelacyjny oddalił jej apelację wyrokiem z dnia 14 czerwca 2012 r.

W dniu 12 grudnia 2012 r. wnioskodawczyni złożyła wniosek o wznowienie

postępowania zakończonego wyrokiem Sądu drugiej instancji z powołaniem się na

wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., uznający art. 103a

ustawy emerytalnej za niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa

i stanowionego przez nie prawa, wynikającą z art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w

jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1

stycznia 2011 r. bez konieczności rozwiązywania stosunku pracy, tj. na podstawie

określonej w art. 4011

k.p.c.

W ocenie Sądu drugiej instancji, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego

dotyczy osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 r. bez

konieczności rozwiązywania stosunku pracy. Co prawda wnioskodawczyni nabyła

prawo do emerytury w kwietniu 2008 r., jednakże świadczenie to zostało

zawieszone z mocy obowiązującego wówczas art. 103 ust. 2a ustawy emerytalnej.

Ponieważ wnioskodawczyni, aby otrzymać świadczenie emerytalne, musiała

rozwiązać stosunek pracy, nie wchodzi w krąg osób, o których mowa w orzeczeniu

Trybunału Konstytucyjnego. Orzeczenie to odnosi się bowiem wyłącznie do tych

osób, które nabyły prawo do emerytury w okresie od 8 stycznia 2009 r. do 1

3

stycznia 2011 r., kiedy przepisy ustawy emerytalnej nie wymagały od nich

rozwiązania stosunku pracy.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wnioskodawczyni zarzuciła:

I. naruszenie prawa materialnego (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.) polegające na: 1) jego

błędnej wykładni i w konsekwencji niezastosowaniu wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z 13 listopada 2012 r., K 2/12 (Dz.U. z dnia 22 listopada 2012 r.,

poz. 1285), a w rezultacie uznaniu, że skarżąca nie jest uprawniona w okresie

objętym tym orzeczeniem do wypłaty świadczeń emerytalnych, których wypłata

została zawieszona na podstawie decyzji organu rentowego z dnia 12 października

2011 r.; 2) art. 2 Konstytucji RP, przez jego błędną interpretację i uznanie, że -

wyprowadzona z zasady demokratycznego państwa prawa urzeczywistniającego

sprawiedliwość społeczną - ochrona praw nabytych nie zostatała naruszona przez

zawieszenie wypłaty świadczeń emerytalnych, a następnie przez odmowę uznania,

iż zawieszenie to nie narusza praw nabytych przez skarżącą; II. naruszenie prawa

procesowego, które miało wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, tj. art. 213

k.p.c., przez pominięcie skutków prawnych decyzji organu rentowego z dnia 4

stycznia 2013 r., choć należy z niej wywieść, że organ ten uznał powództwo, co

powinno mieć wpływ na treść wyroku.

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego

wyroku w całości oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego oraz

uchylenie decyzji organu rentowego z dnia 12 października 2011 r. o wstrzymaniu

wypłaty emerytury i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że podstawy skargi kasacyjnej

wymienia art. 3983

k.p.c. Zgodnie z jego treścią skargę kasacyjną można oprzeć na

dwóch podstawach: naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię

lub niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenia przepisów postępowania, jeżeli

4

uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W utrwalonym

orzecznictwie Sądu Najwyższego jednoznacznie wypowiedziano się, że

przytoczenie podstaw kasacyjnych (naruszenia prawa materialnego i naruszenia

przepisów postępowania) wymaga wskazania konkretnych przepisów, których

naruszenie skarżący zarzuca. W wypadku podstawy wymienionej w art. 3983

§ 1

pkt 1 k.p.c., czyli naruszenia prawa materialnego, konieczne jest oznaczenie

naruszonych norm prawa oraz postaci ich naruszenia. Natomiast przy powołaniu

podstawy skargi wymienionej w art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c., odnoszącej się do

naruszenia przepisów postępowania, należy wskazać konkretne przepisy

postępowania, które zdaniem skarżącego zostały naruszone i wykazać istotny

wpływ, jaki mogło to wywrzeć na wynik sprawy. W związku z treścią art. 3984

§ 1

pkt 2 k.p.c. należy także odróżnić przytoczenie podstaw kasacyjnych od ich

uzasadnienia. Nie stanowi przytoczenia podstaw skargi kasacyjnej powołanie się

na treść art. 3983

§ 1 k.p.c. bez jednoczesnego określenia konkretnych przepisów

czy to prawa materialnego czy też prawa procesowego, które zostały naruszone,

choćby skarga kasacyjna zawierała formalnie obszerne uzasadnienie (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2008 r., II UK 266/07, LEX nr

844741 i powołane w nim szeroko orzecznictwo).

Rozpoznawana skarga kasacyjna została co prawda oparta na zarzutach

obrazy prawa materialnego (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.), jednakże wyłącznie z

powołaniem się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r.,

K 2/12 oraz art. 2 Konstytucji RP, bez wskazania przepisu stanowiącego

materialnoprawną podstawę roszczenia skarżącej. Podstawy takiej nie może

stanowić również ograniczenie się do wskazania na art. 2 Konstytucji RP i

wyprowadzaną z niego zasadę ochrony praw nabytych. W judykaturze Sądu

Najwyższego przyjmuje się bowiem, że przepis ten - podobnie jak inne przepisy

ustawy zasadniczej o ogólnym charakterze - nie może stanowić samodzielnej

podstawy rozstrzygnięcia sprawy przez sąd, a jego naruszenie - samodzielnej

podstawy kasacyjnej, bez konkretyzacji zarzutu jego obrazy, polegającej na

powiązaniu go z innymi przepisami prawa. Brak takiego sprecyzowania zarzutu

oznacza w istocie brak zarzutu skargi kasacyjnej, który mógłby podlegać

merytorycznej ocenie (por. np. postanowienie z dnia 30 marca 2000 r., III CKN

5

683/98, LEX nr 1218559 oraz wyroki z dnia 9 maja 2003 r., V CK 344/02, OSNC

2004 nr 7-8, poz. 119 i z dnia 10 marca 2011 r., II PK 245/10, LEX nr 817525).

Niezależnie od tego należy zaznaczyć, że podnoszona przez skarżącą

kwestia była już wielokrotnie przedmiotem oceny Sądu Najwyższego, który -

rozważając zastosowanie art. 103a ustawy emerytalnej w związku z art. 28 ustawy

z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych

innych ustaw (Dz.U. Nr 257, poz. 1726 ze zm.; dalej: „ustawa zmieniająca”) w

kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., K 2/12

(Dz.U. z 2012 r., poz. 1285) - rozstrzygał ją jednolicie. Mianowicie w wyroku z dnia

6 sierpnia 2013 r., II UK 4/13 (LEX nr 1375197) wyjaśniono, że w stosunku do

osób, które prawo do emerytury nabyły przed dniem uchylenia art. 103 ust. 2a

ustawy emerytalnej (8 stycznia 2009 r.), powołany wyżej wyrok Trybunału

Konstytucyjnego nie ma zastosowania. Przepis art. 103a tej ustawy, znoszący

możliwość pobierania emerytury bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy,

obejmuje wszystkich emerytów, a więc zarówno tych, którzy prawo do emerytury

uzyskali od dnia jego wejścia w życie, jak również tych, którzy przeszli na

emeryturę wcześniej. Obowiązek rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym

pracodawcą - jako warunek realizacji nabytego prawa do emerytury - nie znajduje

zastosowania jedynie do osób, które nabyły to prawo w okresie od 8 stycznia

2009 r. do 31 grudnia 2010 r. Ci emeryci, którzy nabyli prawo do emerytury przed

dniem 1 stycznia 2011 r., na podstawie art. 28 ustawy zmieniającej mogli ją

pobierać bez rozwiązania umowy o pracę do dnia 30 września 2011 r. Nie pogarsza

to sytuacji osób, które w chwili nabycia prawa do emerytury podlegały reżimowi art.

103 ust. 2a ustawy emerytalnej i nie narusza zasady ochrony praw nabytych ani

zaufania obywateli do Państwa i stanowionego przez nie prawa. Ponowne

postawienie wobec tych osób przewidzianego w art. 103a tej ustawy warunku

rozwiązania stosunku pracy nie stworzyło bowiem sytuacji, w której - ze względu na

treść art. 28 ustawy zmieniającej - musiały się one poddać nowej, nieznanej im

regulacji ryzyka emerytalnego (por. wyroki z dnia 24 kwietnia 2013 r., II UK 299/12,

LEX nr 1324290, z dnia 14 sierpnia 2013 r., III UK 117/12, LEX nr 1383291, z dnia

14 sierpnia 2013 r., III UK 118/12, niepublikowany i z dnia 23 października 2013 r.,

I UK 122/13, LEX nr 1402594).

6

Zarzutu naruszenia art. 213 k.p.c. skarżąca bliżej nie uzasadnia, jednakże

niewątpliwie chodzi jej o § 2 tego artykułu, zgodnie z którym sąd jest związany

uznaniem powództwa, chyba że uznanie jest sprzeczne z prawem lub zasadami

współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa.

Zarzut obrazy art. 213 § 2 k.p.c. jest bezzasadny już tylko z tego względu, że

decyzja organu rentowego o wznowieniu wypłaty emerytury została wydana,

według twierdzeń skarżącej, w dniu 4 stycznia 2013 r., a więc po prawomocnym

zakończeniu wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 14 czerwca 2012 r. postępowania

w sprawie, którego wznowienia domaga się skarżąca. Tymczasem uznanie

powództwa to czynność procesowa rezygnacji pozwanego z obrony, czyli akt jego

dyspozycyjności, w którym nie tylko uznaje samo żądanie powoda, ale i to, że

uzasadniają go przytoczone przez powoda okoliczności faktyczne i godzi się na

wydanie wyroku uwzględniającego to żądanie (por. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 9 listopada 2011 r., II CSK 70/11, LEX nr 1095816). Na gruncie postępowania

odrębnego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przepisowi art. 213 § 2

k.p.c. odpowiada art. 47713

k.p.c., w myśl którego zmiana przez organ rentowy

zaskarżonej decyzji przed rozstrzygnięciem sprawy przez sąd - przez wydanie

decyzji uwzględniającej w całości lub w części żądanie strony - powoduje

umorzenie postępowania w całości lub w części; poza tym zmiana lub wykonanie

decyzji nie ma wpływu na bieg sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8

maja 2012 r., II UK 240/11, OSNP 2013 nr 7-8, poz. 98).

Z powyższych względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie

art. 39814

k.p.c.

Skarżącej przysługuje natomiast prawo wystąpienia do organu rentowego z

wnioskiem o wypłatę zawieszonej emerytury wraz z odsetkami na podstawie

przepisów ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o ustaleniu i wypłacie emerytur, do

których prawo uległo zawieszeniu w okresie od dnia 1 października 2011 r. do dnia

21 listopada 2012 r. (Dz.U. z 2014 r., poz. 169).