II CNP 60/13

Sygn. akt II CNP 60/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 kwietnia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Marta Romańska

SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca)

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 25 lutego 2014r.,

skargi P. W. i A. W.

o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Ł.

z dnia 6 września 2011r., wydanego

w sprawie z powództwa A. P.

przeciwko P.W. i in. ,

o zapłatę,

1) oddala skargę,

2) zasądza solidarnie od skarżących P. W. i A. W. na rzecz A.

P. kwotę 900 (dziewięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów

postępowania wywołanego wniesieniem skargi.

UZASADNIENIE

2

Wyrokiem z dnia 17 grudnia 2010 r. Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo A.

P. przeciwko P. W. i A.W. o zasądzenie kwoty 10 000,00 zł tytułem odszkodowania

za niewykonanie zawartego przez strony porozumienia z dnia 27 września 2007 r.

Pozwani zwrócili się do powoda o zamianę wynajmowanego od niego, na

podstawie umowy najmu z dnia 21 kwietnia 2006 r., lokalu na lokal o mniejszym

metrażu. Kiedy pojawiła się możliwość wynajęcia mniejszego mieszkania, pozwani

wyrazili zgodę na zamianę. W dniu 27 września 2007 r. strony zawarły

porozumienie, na mocy którego łącząca strony umowa najmu została rozwiązana,

w terminie zaś do 30 października 2007 r. pozwani zobowiązali się wydać lokal

powodowi. Powód zawarł z nimi umowę przedwstępną zbycia przedmiotowego

lokalu i pobrał 10.000,00 zł zadatku. Przyrzeczona umowa sprzedaży lokalu miała

zostać zawarta do dnia 15.11.2007 r., a wydanie lokalu nabywcom miało nastąpić w

terminie 5 dni od podpisania umowy.

Umowa sprzedaży nie doszła do skutku, ponieważ pozwani nie wyprowadzili

się z wynajmowanego od powoda lokalu.

Powód zwrócił niedoszłym nabywcom zadatek w podwójnej wysokości i następnie

pozwał pozwanych o zwrot kwoty 10 000 zł tytułem odszkodowania.

Wyrokiem z dnia 6 września 2011 r. Sąd Okręgowy w Ł. oddalił apelację

pozwanych od uwzględniającego powództwo wyroku Sądu Rejonowego w Ł. z dnia

17 grudnia 2010 r.

W dniu 17 stycznia 2011 r. powód A. P., wniósł o nakazanie eksmisji

pozwanych z lokalu, opierając się na zawartym przez strony porozumieniu z dnia

27 września 2007 r.

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 24 maja 2012 r. oddalił powództwo, a Sąd

Okręgowy wyrokiem z dnia 25 marca 2013 r. oddalił apelację, uznając między

innymi, że przez zawarte porozumienie z dnia 27 września 2007r. nie doszło do

rozwiązania umowy najmu, gdyż zgodnie z § 2 tego porozumienia powód powinien

przedstawić pozwanym umowę najmu nowego lokalu, a tego nie uczynił. Następnie

powód pobierał od pozwanych czynsz za lokal i przez ponad 3 lata nie wzywał do

opuszczenia lokalu. To wszystko, zdaniem Sądu świadczyło o tym, że

3

porozumienie przestało obowiązywać, per facta concludentia, a umowa najmu

z dnia 21 kwietnia 2006 r. wiązała strony.

Pozwani w ustawowym terminie wnieśli skargę o stwierdzenie niezgodności

z prawem wyroku z dnia 6 września 2011 r. Sądu Okręgowego. Zarzucili w niej

niezgodność wyroku z następującymi przepisami prawa materialnego:

- art. 76 k.c. w zw. z art. 77 § 1 k.c. poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie,

że do rozwiązania umowy najmu lokalu nr 15 doszło w drodze ustnych zgodnych

oświadczeń, w sytuacji, gdy strony łączyła umowa najmu lokalu zawarta w formie

pisemnej, mocą której strony w § 12 ust 2 zastrzegły rygor nieważności

w przypadku dokonywania jakichkolwiek zmian i uzupełnień umowy bez

zachowania formy pisemnej, które to zastrzeżenie ma charakter bezwzględnie

obowiązujący i wyklucza możliwość rozwiązania przedmiotowej umowy w innej

formie niż pisemna;

- art. 674 k.c. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że doszło do

skutecznego rozwiązania umowy najmu z dniem określonym w „porozumieniu”

w sytuacji, gdy przez okres półtora roku po upływie terminu określonego w tym

porozumieniu pozwani nadal używali rzeczy za zgodą wynajmującego i uiszczali

należne opłaty z tytułu najmu przedmiotowego lokalu, a powód dopiero w dniu

18 sierpnia 2010 r. wezwał pozwanych do wydania lokalu;

- art. 471 k.c. poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że nieopróżnienie

lokalu nastąpiło wskutek okoliczności, za które wyłączną odpowiedzialność

ponoszą pozwani, w sytuacji gdy warunkiem wykonania przez pozwanych

przedmiotowego zobowiązania było współdziałanie powoda, który w akcie

notarialnym umowy przedwstępnej sprzedaży lokalu zobowiązał się do

wymeldowania pozwanych z lokalu do dnia zawarcia umowy przyrzeczonej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia,

podobnie jak skarga kasacyjna, podlega rozpoznaniu wyłącznie w granicach jej

podstaw (art. 39813

§ 1 i art. 42410

).

Jak przyjmuje się w judykaturze Sądu Najwyższego orzeczenie niezgodne

z prawem – w rozumieniu art. 4241

§ 2 k.p.c. w zw. z art. 4171

§ 2 k.c. to orzeczenie

niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni

4

przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć (dyskrecjonalności)

albo wydane w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego

zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej.

Niezgodność z prawem powodująca powstanie odpowiedzialności

odszkodowawczej Skarbu Państwa musi mieć charakter kwalifikowany,

elementarny i oczywisty, tylko bowiem w takim wypadku orzeczeniu sądu można

przypisać cechy bezprawności. Jeżeli zatem sędzia nie wykracza poza obszar

przyznanej mu swobody, pozostaje w zgodzie z własnym sumieniem i prawidłowo

dobiera standardy orzecznicze, to działa w ramach porządku prawnego nawet jeśli,

wydane orzeczenie – oceniane a posteriori jest obiektywnie niezgodne

z prawem( por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2006 r., I CNP 14/04

niepubl.; z dnia 7 lutego 2007 r. III CNP 53/06, niepubl.; z dnia 21 lutego 2007 r.

I CNP 71/06, niepubl.; z dnia 23 listopada 2011 r., V CNP 14/11, niepubl.)). Takie

pojmowanie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie pozostaje

w kolizji z ogólnym pojęciem bezprawności przyjmowanym na gruncie art. 77 ust. 1

Konstytucji RP oraz art. 4171

k.c. Sędzia poruszający się na obszarze przyznanej

mu swobody i nie przekraczający jej granic, pozostający w zgodzie z własnym

sumieniem, jak też prawidłowo dobierający standardy orzeczenia, działa w ramach

porządku prawnego, nawet gdy wydane przez niego orzeczenie może być ocenione

jako niezgodne z prawem ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada

2007 r., I BP 26/07, niepubl.).

Podobnie w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

podkreśla się, że obowiązek odszkodowawczy za wydane orzeczenie powstaje

dopiero wówczas, gdy treść orzeczenia poważnie narusza prawo. Szczególne

funkcje wypełniane w państwie przez sądy oraz zasada pewności prawa powodują,

że państwo może ponieść odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną orzeczeniem

sądowym tylko wtedy, gdy sąd naruszył prawo w sposób oczywisty, w przypadku

bowiem wykonywania władzy dyskrecjonalnej niezbędny jest pewien margines

błędu, którego popełnienie nie może rodzić odpowiedzialności odszkodowawczej

państwa (orzeczenie z dnia 30 września 2003 r. w sprawie C-224/01, Gerhard

Kobler v. Austria).

5

W uzasadnieniu wyroku z dnia 1 kwietnia 2008 r. (SK 77/06, OTK – A 2008,

Nr 3, poz. 39) Trybunał Konstytucyjny przyjął, że prawo pozytywne nie zawsze

determinuje jedno możliwe rozstrzygnięcie, ale często pozostawia niezależnym

sądom pewien margines swobody przy rozpoznawaniu spraw i orzekaniu. To, że

jakiś sąd inaczej interpretuje prawo bądź ocenia sytuację faktyczną

i w konsekwencji sąd odwoławczy uchyla wyrok nie oznacza, że sąd niższej

instancji wykroczył poza granice przyznanej mu swobody. Rozbieżność orzeczeń

w podobnych sprawach również nie przesądza, że jedno z nich jest niezgodne

z prawem. Jedynie niewątpliwie i rażąco wadliwe orzeczenie może być tak

oceniane. Ocena zgodności z prawem orzeczeń sądowych dla celów dochodzenia

odszkodowania musi zawsze uwzględniać zakres swobody decyzyjnej

przysługującej sądom przy rozpoznawaniu spraw i orzekaniu, będącej istotnym

elementem sędziowskiej niezawisłości.

Przenosząc dotychczasowe rozważania na grunt rozpoznawanej skargi

należy przyjąć, że nie zostały spełnione przesłanki stwierdzenia, że wyrok z dnia

6 września 2011 r. Sądu Okręgowego jest niezgodny z prawem. Odmienna

interpretacja zawartego przez strony porozumienia z dnia 17 września 2007 r.

dokonana przez Sąd Rejonowy zarówno w wyroku z dnia 17 grudnia 2010 jak i

wyroku z dnia 24 maja 2012 r. nie oznacza automatycznie, że w obrocie prawnym

istnieją dwa sprzeczne orzeczenia. W pierwszej ze spraw, konsekwencją

zawartego ze skarżącymi porozumienia z dnia 27 września 2007 r., było ich

zobowiązanie do wydania lokalu powodowi oraz zawarcie umowy przedwstępnej

między powodem a nabywcami lokalu i uiszczenie na jego rzecz zadatku. Wobec

faktu, że do zawarcia umowy przyrzeczonej nie doszło, powód musiał zwrócić

niedoszłym nabywcom zadatek i dlatego wystąpił na podstawie art. 471 k.c. z

roszczeniem wobec skarżących o zapłatę odszkodowania stanowiącego

równowartość zwróconej kwoty 10.000,00 zł.

W sprawie z powództwa o eksmisję pozwanych, Sądy obu instancji oceniły

zasadność powództwa o wydanie przedmiotu najmu nie tylko na podstawie

zawartego porozumienia z dnia 27 września 2007 r. ale także na podstawie

zachowania się stron po jego zawarciu w szczególności faktycznego korzystania

6

z lokalu przez pozwanych na dotychczasowych zasadach, co pozwoliło przyjąć, iż

doszło do konkludentnej kontynuacji dotychczasowej umowy.

Wyprowadzone przez sądy wnioski na podstawie wskazanych stanów

faktycznych i wydane w obu rozpatrywanych sprawach prawomocne wyroki

mieściły się w granicach prawa i nie sposób zarzucić im niezgodności z prawem

w rozumieniu art. 4241

§ 1 k.p.c. prowadzącej do odpowiedzialności

odszkodowawczej Państwa.

Z tych względów skarga pozwanych podlegała oddaleniu na podstawie art.

42411

§ 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy rozstrzygnął o kosztach postępowania jak w punkcie drugim

wyroku na podstawie art. 98, 99 w zw. z art. 391 § 1, 39821

, 42412

k.p.c.