II CSK 418/13

Sygn. akt II CSK 418/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 maja 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marian Kocon

SSA Katarzyna Polańska-Farion

w sprawie z powództwa W. S.

przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Okręgowego

w Z.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 7 maja 2014 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 16 stycznia 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w całości, oddala apelację oraz

zasądza od W. S. na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii

Generalnej Skarbu Państwa kwotę 750 (siedemset pięćdziesiąt) zł

tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego i

kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

W. S., uznając za niezgodne z prawem w rozumieniu art. 4171

§ 2 k.c.

postanowienie Sądu Okręgowego w P. z dnia 4 listopada 2009 r. (sygn. akt VI

Cz …/09), na podstawie którego częściowo oddalone zostało jego zażalenie na

postanowienie w przedmiocie sporządzenia planu podziału sumy uzyskanej z

egzekucji, wytoczył w sprawie niniejszej przeciwko Skarbowi Państwa - Sądowi

Okręgowemu w Z. powództwo o zasądzenie kwoty 5.000 zł z ustawowymi

odsetkami od dnia wniesienia pozwu, podnosząc, że przez wydanie wspomnianego

orzeczenia z dnia 4 listopada 2009 r., które jego zdaniem rażąco narusza art. 1025

§ 1 pkt 5 k.p.c. przez niezastosowanie, doznał szkody w wysokości żądanego

odszkodowania.

Sąd Okręgowy w Z. wyrokiem z dnia 10 sierpnia 2012 r. oddalił powództwo,

natomiast Sąd Apelacyjny, po rozpoznaniu tej sprawy na skutek apelacji powoda,

wyrokiem z dnia 16 stycznia 2013 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że

zasądził od pozwanego na rzecz powoda żądaną kwotę 5.000 zł z ustawowymi

odsetkami i kosztami procesu, uznając, że orzeczenie Sądu Okręgowego jest

niezgodne z prawem w rozumieniu art.4171

§ 2 k.c., uzyskane bowiem przez

powoda zabezpieczenie powództwa pauliańskiego przez wpis hipoteki

przymusowej uprawniało go do zaspokojenia wierzytelności pieniężnej w kolejności

określonej w art. 1025 § 1 pkt 5 k.p.c., nie zaś w kolejności przewidzianej w

art.1025 § 1 pkt 9 k.p.c. Sąd Apelacyjny stwierdził, że szkoda doznana przez

powoda jest niewątpliwa, ponieważ powód z sumy uzyskanej przez egzekucję nie

uzyskał należności przysługującej mu jako wierzycielowi uprzywilejowanemu.

W skardze kasacyjnej strona pozwana zarzuciła naruszenie art. 417 § 1 k.c.

w zw. z art. 4171

§ 2 k.c. przez ich zastosowanie mimo braku podstaw do uznania,

że wydane w sprawie VI Cz …/09 postanowienie sądowe jest niezgodne z prawem

w rozumieniu art. 4171

§ 2 k.c.

Według dokonanych ustaleń w sprawie I C …/02, w której W.S. wystąpił ze

skargą pauliańską, Sąd postanowieniem z dnia z dnia 14 czerwca 2002 r. udzielił

zabezpieczenia przez wpisanie w księgach wieczystych - prowadzonych dla dwóch

3

nieruchomości, które jego dłużnik sprzedał osobie trzeciej - hipotek przymusowych

do kwoty 1.016.724,40 zł każda.

W postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na wniosek wierzycieli

osobistych dłużnika oraz wierzyciela pauliańskiego J. K. Sąd Rejonowy w Z., po

rozpoznaniu zarzutów na plan podziału sum uzyskanych z egzekucji

postanowieniem z dnia 28 maja 2009 r. (sygn. akt IX Co …/05) przyznał powodowi

dwie kwoty po 587.542,44 zł w poczet ustanowionych hipotek, pozostawiając

uzyskane kwoty w depozycie sądowym do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia

procesu z powództwa pauliańskiego i wykazania przez powoda możliwości

zaspokojenia się w tych granicach z majątku dłużnika. Sąd Rejonowy - wskazując

na występującą konkurencję należności powoda z należnością J. K., który w tym

czasie dysponował prawomocnym wyrokiem wydanym przeciwko dłużnikowi na

podstawie art. 527 § 1 k.c. - zakwalifikował należności obu wierzycieli do kategorii

określonej w art. 1025 § 1 pkt 9 k.p.c. i dokonał ich proporcjonalnego zmniejszenia.

Na skutek zażalenia powoda Sąd Okręgowy w Z. we wspomnianym na

wstępie postanowieniu z dnia 4 listopada 2009 r., po ponownym przeliczeniu

konkurujących należności, podwyższył obie przypadające powodowi kwoty z

587.542,44 zł do kwot po 597.152,06 zł, a w pozostałym zakresie oddalił zażalenie.

Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, zgodnie z którym

należności obu „wierzycieli pauliańskich” podlegają zaspokojeniu według reguły

przewidzianej w art. 1025 § 1 pkt 9 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Apelacyjny, uznając za niezgodne z prawem w rozumieniu art. 4171

§ 2

k.c. postanowienie Sądu Okręgowego w Z. z dnia 4 listopada 2009 r., wydane w

sprawie VI Cz …/09 podniósł, że przy sporządzaniu planu podziału sumy uzyskanej

z egzekucji doszło do oczywistego naruszenia art. 1025 § 1 pkt 5 k.p.c. przez jego

niezastosowanie, mimo że należności powoda, dysponującego zabezpieczeniem

hipotecznym, powinny zostać - zdaniem tego Sądu - zaspokojone według zasady

pierwszeństwa przewidzianej w tym przepisie.

Z oceną tą zgodzić się nie można. Z dokonanych w sprawie ustaleń wynika,

że planem podziału objęci zostali, oprócz wierzycieli osobistych dłużnika, dwaj

4

wierzyciele pauliańscy tj. powód, który uzyskał zabezpieczenie hipoteczne

w toczącym się procesie pauliańskim oraz J. K., który dysponował prawomocnym

wyrokiem uznającym za bezskuteczną wobec niego czynność nabycia przez osobę

trzecią od dłużnika obu nieruchomości objętych egzekucją.

Analizując pozycję prawną obu wierzycieli pauliańskich uczestniczących

w podziale sumy uzyskanej z egzekucji Sąd Apelacyjny bezzasadnie uznał,

że powodowi konkurującemu w postępowaniu podziałowym z J. K. przysługiwało

więcej praw, błędnie bowiem ocenił skutki prawne ustanowienia hipoteki

przymusowej jako zabezpieczenia powództwa pauliańskiego. Zabezpieczenie

udzielone w procesie pauliańskim służy ułatwieniu wykonania orzeczenia

uwzględniającego skargę pauliańską. Skutki zabezpieczenia takiego powództwa

nie mogą wykraczać poza cel określony w art. 532 k.c. Przepis ten stanowi, że

wierzyciel, względem którego czynność prawna dłużnika została uznana za

bezskuteczną może z pierwszeństwem przed wierzycielami osoby trzeciej

dochodzić zaspokojenia z przedmiotów majątkowych, które wskutek czynności

uznanej za bezskuteczną wyszły z majątku dłużnika albo do niego nie weszły.

Prowadzi to do wniosku, że hipoteka przymusowa ustanowiona jako

zabezpieczenie roszczenia o uznanie czynności prawnej dłużnika za bezskuteczną,

chroniąc to roszczenie w stosunku do wierzycieli osobistych osoby trzeciej, nie

może być traktowana jako przywilej względem innych wierzycieli, co do których ta

sama czynność została uznana za bezskuteczną (w rozważanym przypadku wobec

J. K.). Taka ocena relacji zachodzących między dwoma wierzycielami pauliańskimi,

prowadzi do wniosku, że pierwszeństwo zaspokojenia przed wierzycielami osoby

trzeciej przysługuje im w równym stopniu, co oznacza, że ich należności powinny

być zaspokojone proporcjonalnie.

W świetle tych uwag brak było podstawy do uznania postanowienia Sądu

Okręgowy w Z. z dnia 4 listopada 2009 r. (sygn. akt VI Cz …/09), jako niezgodnego

z prawem w rozumieniu art.4171

§ 2 k.c. Wręcz przeciwnie, należało przyjąć, że w

postanowieniu tym Sąd Okręgowy zgodnie z prawem rozstrzygnął, powstałą przy

sporządzaniu planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji, kolizję interesów dwóch

wierzycieli pauliańskich.

5

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39816

, art. 385

i 98 § 1 i 2 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.).