II PK 202/13

Sygn. akt II PK 202/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 maja 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Krzysztof Staryk (sprawozdawca)

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z powództwa E. P.

przeciwko Centrum Odwykowemu Samodzielnemu Publicznemu Zakładowi Opieki

Zdrowotnej […]

o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 14 maja 2014 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 12 marca 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 12 marca 2013 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych– w sprawie z powództwa E. P. przeciwko Centrum

Odwykowemu Samodzielnemu Publicznemu Zakładowi Opieki Zdrowotnej w […] o

2

przywrócenie do pracy i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy – oddalił

apelacje powódki i jej pełnomocnika od wyroku Sądu Rejonowego – Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia 14 lutego 2012 r., którym oddalono

powództwo oraz zasądzono od powódki na rzecz pozwanego kwotę 240 zł tytułem

zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd drugiej instancji podzielił i przyjął za własną podstawę faktyczną

zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji, który ustalił, że powódka była

zatrudniona u pozwanego w Ośrodku Terapii Uzależnień Alkoholowych […] od dnia

1 października 1993 r. na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony;

początkowo na stanowisku asystenta kierownika, od dnia 1 kwietnia 1997 r. na

stanowisku głównego księgowego i od dnia 1 stycznia 2003 r. na stanowisku

zastępca dyrektora - głównego księgowego (w ostatnim okresie za

wynagrodzeniem 9.741,30 zł). Do zakresu obowiązków powódki należało m.in.:

1. prowadzenie rachunkowości jednostki zgodnie z obowiązującymi przepisami i

zasadami przez nadzorowanie całokształtu prac z zakresu księgowości, ochrony

mienia będącego w posiadaniu jednostki, terminowe przekazywanie rzetelnych

informacji ekonomicznych, bieżące i prawidłowe prowadzenie ksiąg i sporządzanie

kalkulacji wynikowej kosztów wykonywanych zadań, 2. prowadzenie gospodarki

finansowej jednostki zgodnie z obowiązującymi zasadami przez wykonywanie

dyspozycji środkami pieniężnymi zgodnie z przepisami dotyczącymi zasad

wykonywania budżetu, zapewnienie pod względem finansowym prawidłowości

umów zawieranych przez jednostkę, przestrzeganie zasad rozliczeń pieniężnych i

ochrony wartości pieniężnych, zapewnienie terminowego ściągania należności i

dochodzenia roszczeń spornych oraz spłaty zobowiązań, 3. analiza wykorzystania

środków przydzielonych z budżetu lub środków pozabudżetowych i innych

będących w dyspozycji jednostki, 4. dokonywanie w ramach kontroli wewnętrznej –

kontroli funkcjonalnej w zakresie powierzonych obowiązków, wstępnej kontroli

legalności dokumentów dotyczących wykonywania planów finansowych, następnej

kontroli operacji finansowej jednostki, 5. kierowanie pracą podległych komórek

organizacyjnych, 6. opracowywanie projektów przepisów wewnętrznych

wydawanych przez kierownika jednostki dotyczących prowadzenia rachunkowości,

7. opracowywanie zbiorczych sprawozdań finansowych z wykonania budżetu i ich

3

analiz. Od 1 listopada 1999 r. powódka została zobowiązana do prowadzenia

spraw pracowniczych, za co otrzymała dodatkowe wynagrodzenie 100 zł. Powódce

nie udzielono pisemnego zakresu obowiązków w tym zakresie – w praktyce do

obowiązków powódki należało prowadzenie dokumentacji pracowniczej, wypisanie

angażu czy świadectwa pracy, prowadzenie kart urlopowych. Powódka była

pracownikiem technicznym, wykonawcą poleceń dyrektora w tym zakresie. Nie

miała władzy decyzyjnej, miał ją tylko dyrektor. Powódka zajmowała się

prowadzeniem list, urlopami, naliczaniem dodatków stażowych, wystawianiem

świadectw pracy, sporządzaniem projektów umów, kompletowaniem akt

osobowych pracowników. Sprawami BHP zajmowała się osoba z zewnątrz, ale to

powódka kierowała pracowników na szkolenia. Do służb BHP należała również

ocena ryzyka zawodowego. Teczki osobowe przechowywane były w gabinecie

powódki. Dostęp do nich poza powódką miał każdorazowo dyrektor, księgowa S.,

co konsultowała z powódką. Pozwany Ośrodek z mocy ustawy nie jest płatnikiem

podatku VAT. Powódka wystawiała jednak faktury VAT do NFZ. Były to faktury

generowane przez system NFZ. Pozwany od początku istnienia nigdy nie dokonał

zgłoszenia na formularzu VAT-R. Powódka w ramach dodatkowych obowiązków

podjęła się nadzorowania i rozliczania inwestycji pozwanego. Za prowadzenie

spraw dotyczących działalności inwestycyjnej ośrodka powódka otrzymała dodatek

do wynagrodzenia 1.500 zł. Inwestycja przy ul. Ł. budowana była od podstaw. Do

marca 2008 r. usuwane były usterki, a następnie wystąpiono o pozwolenie na

użytkowanie. Zawiadomienie o zakończeniu robót budowlanych i zamiarze

przystąpienia do użytkowania budynku wysłano w dniu 20 lutego 2008 r. do

Państwowej Inspekcji Sanitarnej, Inspekcji Ochrony Środowiska, Państwowej

Inspekcji Pracy i Państwowej Straży Pożarnej. Wobec stwierdzenia przekroczenia

normy zanieczyszczenia wody przeprowadzono jej dezynfekcję. Kolejne

zawiadomienie wysłano w dniu 1 grudnia 2008 r. Dyrektor pozwanego F. B. podjęła

decyzję, że dopóki pozwany nie otrzyma formalnych pozwoleń na użytkowanie, to

nie będą amortyzowane środki wydatkowane na budowę. Formalnego pozwolenia

na użytkowanie nie otrzymano do lutego 2009 r., pomimo użytkowania biur.

W dniach od 1 września 2008 r. do 17 października 2008 r. na polecenie

Biura Polityki Zdrowotnej […] przeprowadzono kontrolę w Ośrodku. Kontrola

4

przeprowadzona została w zakresie realizacji zadań statutowych, dostępności i

poziomu udzielanych świadczeń, prawidłowości gospodarowania mieniem i

gospodarki finansowej. Ustalenia kontroli przedstawione zostały w protokole

kontroli, zostały przyjęte i podpisane w dniu 13 stycznia 2009 r. W wyniku kontroli

stwierdzono m.in., że obowiązujący w Ośrodku Zakładowy Regulamin Premiowania

oparty jest na nieobowiązujących aktach prawnych, Ośrodek nie posiada

Regulaminu Wynagradzania, dokumentacja pracownicza osób zatrudnionych w

Ośrodku nie jest kompletna i nie jest prowadzona w sposób systematyczny,

kwartalne sprawozdania z działalności składane są na drukach zawierających

błędy. Zalecono m.in. na bieżąco uzupełniać akta osobowe i dokumentację w

sprawach związanych ze stosunkiem pracy, wprowadzenie regulaminu

wynagradzania i uchylenie zakładowego regulaminu premiowania. Zalecenia

odebrano w dniu 31 sierpnia 2009 r.

Uchwałą nr 2/2008 z dnia 20 października 2008 r. tymczasowej Komisji

Zakładowej NSZZ Solidarność wybrano na przewodniczącego Związków

Zawodowych M. J., na sekretarza Związku E. P. (powódkę), na skarbnika A. W. W

dniu 16 grudnia 2008 r. organizacja związkowa NSZZ „Solidarność” udzieliła

powódce pełnomocnictwa do reprezentowania organizacji związkowej przed

pracodawcą. 17 grudnia 2008 r. pracodawca wystąpił do przewodniczącej NSZZ

„Solidarność” o udzielenie informacji dotyczącej członków związku podlegających

szczególnej ochronie stosunku pracy. 2 lutego 2009 r., a następnie w dniu 23

marca 2009 r. poinformowano pracodawcę o pracownikach objętych szczególną

ochroną z art. 32 pkt 1 ustawy o związkach zawodowych, wskazując m.in. na

powódkę. W dniu 5 lutego 2009 r. powódka wystosowała pismo o rezygnacji z

prowadzenia spraw pracowniczych, na co dyrektor pozwanego nie wyraził zgody.

W dniu 2 marca 2009 r. powódka zwróciła się z prośbą o cofnięcie dodatku 1.500 zł

za prowadzenie spraw dotyczących inwestycji przy ul. Ł., na co dyrektor

pozwanego wyraził zgodę. W okresie od 11 lutego 2009 r. do 24 marca 2009 r. u

strony pozwanej miała miejsce kontrola przeprowadzona przez Państwową

Inspekcję Pracy. Kontrola ta wykazała liczne nieprawidłowości. W dniu 31 marca

2009 r. odbyło się posiedzenie Rady Społecznej przy OTUA SP ZOZ. W

posiedzeniu uczestniczył dyrektor Ośrodka J. S. Jednym z punktów porządku

5

posiedzenia było przyjęcie uchwały zatwierdzającej plan finansowy na 2009 rok

oraz zatwierdzające sprawozdanie finansowe za rok 2008. Dyrektor wskazał

powódkę jako osobę wyznaczoną do przedstawienia sprawozdania. Obowiązkiem

powódki jeszcze w poprzednich latach było zreferowanie sprawozdania

finansowego za rok poprzedni na posiedzeniach rady społecznej. Dyrektor

pozwanego wydał powódce polecenie uczestniczenia w posiedzeniu. Powódka

odmówiła stawienia się na posiedzeniu. Odmowa polecenia uczestnictwa w Radzie

Społecznej przez powódkę znalazła odzwierciedlenie w protokole z posiedzenia i

wpłynęła na zmianę porządku obrad. Rada Społeczna wyraziła dezaprobatę wobec

odmowy wykonania polecenia przez powódkę i przekonanie, że sprawy finansowe

należy unormować w inny sposób, opiniując pozytywnie rozwiązanie księgowości.

W dniu 20 kwietnia 2009 r. pozwany wystąpił do Zakładowej Organizacji

Związkowej NSZZ „Solidarność” Ośrodek Terapii Uzależnień Alkoholowych

Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej o wyrażenie opinii i ewentualną

zgodę na rozwiązanie umowy o pracę z powódką bez wypowiedzenia w trybie art.

52 § 1 pkt 1 k.p. Pozwany wskazał w nim przyczyny rozwiązania z powódką

umowy oraz okoliczności, które następnie powtórzył w piśmie rozwiązującym z

powódką umowę o pracę. W piśmie z dnia 24 kwietnia 2009 r. przewodnicząca

związku zawodowego A. W. poinformowała pozwanego, że związki zawodowe nie

wyrażają zgody na rozwiązanie z powódką umowy o pracę w żadnym trybie,

traktując zamiar rozwiązania z powódką umowy o pracę jako bezpodstawny i

dyskryminujący powódkę z uwagi na przynależność związkową. Jednocześnie w

dniu 24 kwietnia 2009 r. J. S. Dyrektor Ośrodka TPA SP ZOZ otrzymał kolejną

informację od związku zawodowego NSZZ „Solidarność” w Ośrodku Terapii

Uzależnień Alkoholowych SP ZOZ o pracownikach ośrodka, których interesy

reprezentuje związek zawodowy zawierającą wskazanie, że powódka zgodnie z

uchwałą związku została objęta szczególną ochroną z art. 32 pkt 1 ustawy o

związkach zawodowych.

W dniu 28 kwietnia 2009 r. pozwany rozwiązał z powódką umowę o pracę

bez wypowiedzenia w trybie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. z dniem 28 kwietnia 2009 r. z

powodu ciężkiego, zawinionego naruszenia podstawowych obowiązków

pracowniczych polegającego na: 1. rażąco wadliwym wykonywaniu obowiązków

6

głównego księgowego tj: a) wystawianiu faktur VAT bez uprzedniego dokonania

zgłoszenia na druku VAT R do właściwego urzędu skarbowego, b) nie

wprowadzeniu do ewidencji środków trwałych i nieamortyzowaniu nakładów w

wysokości 52.200 zł, c) doprowadzenie do niezgodności salda zawartego w

bilansie z saldem wynikającym z deklaracji DRA za miesiąc grudzień 2008 r.;

d) nieuzgodnieniu salda rozrachunków z Inspektoratem ZUS. Pozwany wskazał, że

nieprawidłowości w prowadzeniu spraw księgowych wskazuje i potwierdza opinia

biegłego rewidenta z dnia 10 kwietnia 2009 r.; 2. wadliwym prawnie i niesolidnym

prowadzeniu spraw pracowniczych, a w szczególności: a) zaniechaniu

przygotowania informacji dla pracowników o warunkach zatrudnienia, b)

nieprzygotowaniu oceny ryzyka zawodowego, c) niekierowaniu nowozatrudnionych

osób na wstępne szkolenie - instruktażu ogólnego i stanowiskowego w zakresie

bezpieczeństwa i higieny pracy, d) nieprawidłowym ustalaniu wysokości dodatku

stażowego, e) nieinformowaniu pracodawcy o zaległych urlopach pracowników, f)

nieprawidłowym prowadzeniu kart czasu pracy pracowników, g) nieprawidłowym

sporządzaniu umów o pracę, h) nieprzygotowaniu w terminie świadectwa pracy, i)

nieprawidłowym prowadzeniu akt osobowych pracowników, j) niezapoznaniu

pracowników z regulaminem pracy, co zostało wykazane i potwierdzone w

wystąpieniu Państwowej Inspekcji Pracy z dnia 26 marca 2009 r.; 3. niewykonaniu

poleceń dyrektora, tj. a) odmowie sporządzenia sprawozdania […] - organu

sprawującego nadzór nad Ośrodkiem Terapii Uzależnień Alkoholowych SP ZOZ, b)

zreferowania sprawozdania finansowego za 2008 r. na posiedzeniu Rady

Społecznej w dniu 31 grudnia 2009 r.; 4. naruszeniu art. 100 § 2 k.p., tj.: a)

nieprzestrzeganiu zasad współżycia społecznego poprzez ubliżanie i godzenie w

dobre imię dyrektora, b) obraźliwe zachowanie w stosunku do niektórych

współpracowników, c) lekceważący stosunek do dyrektora oraz organu

sprawującego nadzór, d) nieprzestrzeganie obowiązku ochrony danych osobowych

pacjentów; 5. brak dbałości, staranności i uwagi w wykonywaniu czynności

przypisanych zajmowanemu stanowisku.

Po rozwiązaniu umowy o pracę powódka od 28 kwietnia 2009 r. do 23

października 2009 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim i pobierała zasiłek

chorobowy. Obecnie jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Urzędzie Pracy. Jest

7

udziałowcem w Centrum […] Spółce z o.o. i prezesem korporacyjnym tego

centrum. Zarządzeniem dyrektora Ośrodka Terapii Uzależnień Alkoholowych SP

ZOZ z dniem 31 maja 2009 r. zlikwidowano stanowisko zastępcy dyrektora -

głównego księgowego i starszego księgowego-kasjera i od dnia 1 czerwca 2009 r.

wprowadzono nowy schemat organizacyjny Ośrodka. Księgowość zlikwidowano w

dniu 1 czerwca 2009 r. zarządzeniem z dnia 29 maja 2009 r. przez zastąpienie jej

zewnętrzną firmą audytorską.

Sąd pierwszej instancji uznał, że pozwany zachował wymóg konsultacji

związkowej. Powódka w spornym okresie była aktywnym działaczem związku

zawodowego NSZZ „Solidarność” i podlegała szczególnej ochronie, o czym

pracodawca został poinformowany. Pracodawca zwrócił się do związku

zawodowego o wyrażenie zgody na rozwiązanie z powódką umowy o pracę w

trybie dyscyplinarnym, przedstawiając zarzuty wobec powódki. Związki nie wyraziły

zgody, jednakże pomimo to rozwiązanie umowy o pracę z powódką było możliwe i

dopuszczalne. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 kwietnia

2003 r., P 7/02, art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach

zawodowych (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854, Nr 100, poz. 1080 i Nr 128, poz.

1405 oraz z 2002 r. Nr 135, poz. 1146 i Nr 240, poz. 2052) w brzmieniu

obowiązującym do dnia 30 czerwca 2003 r. w zakresie, w jakim nakłada na

pracodawcę obowiązek uzyskania zgody na rozwiązanie stosunku pracy z

pracownikiem będącym członkiem komisji rewizyjnej zakładowej organizacji

związkowej, jest niezgodny z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Według

Sądu pierwszej instancji powołany wyrok TK per analogiam znajdzie zastosowanie

w niniejszej sprawie. Przepis art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych

naruszył zasadę równości, która usprawiedliwia ograniczenia i odstępstwa od tego

zakazu i tejże zasady. Wyrok wszedł w życie z dniem ogłoszenia tj. z dniem 15

kwietnia 2003 r. Z tym też dniem przepis art. 32 ust. 1 ustawy o związkach

zawodowych utracił moc obowiązującą. Sądy powszechne są natomiast z urzędu

zobowiązane uwzględniać utratę mocy obowiązującej przepisu.

Sąd drugiej instancji podzielił ocenę prawną zaskarżonego wyroku Sądu

pierwszej instancji i podkreślił, że powódka podejmując się prowadzenia spraw

pracowniczych wzięła na siebie odpowiedzialność rzetelnego i terminowego

8

wywiązywania się z tych obowiązków. Pomimo, że nie otrzymała ona zakresu

obowiązków na piśmie, to jednak – w ocenie Sądu drugiej instancji – faktycznie

podjęła się prowadzenia spraw pracowniczych. Sąd drugiej instancji podzielił

stanowisko zaskarżonego wyroku, że powódka była osobą odpowiedzialną za

sporządzenie sprawozdania finansowego za dany rok kalendarzowy. Powódka

sporządziła dwie części sprawozdania: merytoryczną i finansową za rok 2008 i

dotyczyło to przyznanych dotacji na rok 2009. Sprawozdanie to jednak zawierało

liczne błędy, co potwierdza opinia zewnętrznego podmiotu – biegłego rewidenta

złożona dyrektorowi Stańskiemu i przedstawiona powódce do zapoznania, co

powódka potwierdziła własnym podpisem w dniu 1 kwietnia 2010 r. W piśmie z

dnia 2 kwietnia 2009 r. powódka ustosunkowała się do uwag, nie zgadzając się z

nimi. Powódka wyraziła przy tym dezaprobatę dla postępowania dyrektora co do

kontroli sprawozdania przez firmę zewnętrzną, jak i wobec niepoinformowania jej o

tym fakcie. Odmówiła sporządzenia drugiej wersji bilansu uwzględniającego uwagi

audytora, pozostawiając to w gestii dyrektora, co zrobi z wynikami kontroli i jak je

odniesie do bilansu sporządzonego przez powódkę. Ostatecznie sprawozdanie

finansowe za okres od 1 stycznia - 31 grudnia 2008 r. sporządził biegły rewident w

dniu 1 czerwca 2009 r. W dniu 31 marca 2009 r. powódka została wezwana przez

dyrektora na posiedzenie Rady Społecznej celem zreferowania bilansu za 2008 r.

Powódka co roku referowała sprawozdanie na posiedzeniu i należało to do jej

obowiązków. Powódka odmówiła wzięcia udziału w Radzie. Powódka nie

zaprzeczyła, że odmówiła wykonania polecenia służbowego. W ocenie Sądu

drugiej instancji prawidłowe jest w świetle ustalonych okoliczności, stanowisko

Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym przedstawione okoliczności w pełni

uzasadniają rozwiązanie umowy o pracę z winy pracownika. Powódka odmówiła

wykonania polecenia służbowego, zrobiła to świadomie. Natomiast tłumaczenie

powódki, że nie była w posiadaniu ostatecznej wersji sprawozdania jest

nieuzasadnione, gdyż do jej obowiązków należało przygotować ostateczną wersję

sprawozdania, przy uwzględnieniu uwag dyrektora.

Uznając bezzasadność zarzutów apelacji dotyczących naruszenia art. 56 § 1

k.p., art. 57 k.p., art. 45 § 2 i § 3 k.p., art. 52 § 1 k.p. Sąd drugiej instancji podzielił

stanowisko Sądu pierwszej instancji, że wykonywanie przez powódkę obowiązków

9

jako główny księgowy nie stanowiło rażących nieprawidłowości, które

uzasadniałyby natychmiastowe rozwiązanie umowy o pracę z winy pracownika.

Uzasadnione natomiast były zarzuty dotyczące nieprawidłowości przy prowadzeniu

spraw pracowniczych przez powódkę. Powódka ciężko naruszyła obowiązki

pracownicze świadomie przez rażące niedbalstwo. Uzasadnione jest również

twierdzenie, że powódka nie wykonała poleceń dyrektora przez odmowę

sporządzenia sprawozdania dla […] oraz odmowę zreferowania sprawozdania

finansowego za rok 2008 na posiedzeniu Rady Społecznej w dniu 31 marca 2009 r.

W ocenie Sądu drugiej instancji tylko jeden zarzut postawiony przez

pracodawcę – dotyczący niewykonania poleceń dyrektora: zreferowania

sprawozdania finansowego za 2008 r. na posiedzeniu Rady Społecznej w dniu 31

grudnia 2009 r. został wyrażony w ciągu 1 miesiąca od uzyskania przez

pracodawcę wiadomości o okoliczności uzasadniającej rozwiązanie umowy o pracę

z powódką. Pozostałe zarzuty postawione zostały z przekroczeniem miesięcznego

terminu. Według Sądu drugiej instancji nie zmienia to trafności zaskarżonego

wyroku. Wystarczy bowiem, aby tylko jedna z przyczyn wskazanych przez

pracodawcę w piśmie rozwiązującym umowę o pracę okazała się prawdziwa i

zasadna, a zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa i przyjętym stanowiskiem

doktryny prawa pracy, rozwiązanie umowy o pracę należy uznać za zgodne z

prawem i uzasadnione. Wobec uznania, że umowa o pracę została rozwiązana z

powódką bez naruszenia przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę w trybie art. 52

§ 1 k.p., nietrafne są zarzuty naruszenia art. 56 § 1 k.p., art. 57 k.p., art. 45 § 2 i § 3

k.p. Nieuzasadniona odmowa wykonania polecenia przełożonego uzasadnia

rozwiązanie umowy o pracę z winy pracownika – powódka w pełni świadomie

odmówiła wykonania polecenia przełożonego, czym, w znacznym stopniu utrudniła

działanie pozwanego.

Sąd drugiej instancji nie podzielił zarzutów apelacji dotyczących

niedokonania ustaleń faktycznych na okoliczność charakteru działalności

związkowej powódki pomimo arbitralnego uznania, ze nadużywała ona pozycji

związkowej, naruszenia art. 31 ust. 1 pkt 1 (powinno być art. 32 ust. 1 pkt 1)

ustawy o związkach zawodowych przez jego niezastosowanie, skutkujące

nieuwzględnieniem ochrony związkowej przysługującej powódce w tym zakresie

10

oraz naruszenia art. 8 k.p. przez jego nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie, że

powódka nadużywała swojej pozycji w związku zawodowym. Sąd drugiej instancji

podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że działalność związkowa powódki

była zgodna z prawem, ponieważ ustawa o związkach zawodowych nie zabrania w

tym przypadku powódce przynależności związkowej, pomimo pełnionej funkcji oraz

zajmowanego stanowiska. Powódka nadużywała jednak swojej pozycji w związku.

Jej zachowania polegające na przepisywaniu uchwał komisji tak, aby były zgodne z

prawem, a także inne zachowania towarzyszące tworzeniu związku zawodowego

świadczą o zmierzaniu powódki do wykorzystania działalności związku

zawodowego na terenie ośrodka do zapewnienia przede wszystkim sobie silnej

ochrony przed zwolnieniem.

Powyższy wyrok Sądu Okręgowego (w całości) powódka zaskarżyła skargą

kasacyjną. Skargę oparto na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 3983

§ 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.)

zarzucono:

a) niewłaściwe zastosowanie art. 32 ust. 1 pkt ustawy z dnia 23 maja 1991 r.

o związkach zawodowych przez podzielenie przez Sąd drugiej instancji wywodów

Sądu Rejonowego, odnoszących się do zastosowania analogii w stosunku do

wyroku Trybunału Konstytucyjnego P 7/02 oraz na skutek niezasadnego

nieuwzględnienia ochrony związkowej powódki, pomimo istnienia wszelkich

podstaw ku temu,

b) niewłaściwe zastosowanie art. 8 k.p. w związku z art. 32 ust. 1 pkt 1

ustawy o związkach zawodowych w związku z art. 52 § 1 pkt 1 k.p. i błędne

przyjęcie, że przypisane powódce przez Sąd Okręgowy zachowania w postaci

przepisywania uchwał związkowych oraz nie określone szczegółowo przez Sąd

zachowania przy tworzeniu związku zawodowego stanowią nadużywanie wolności

związkowej i że roszczenie powódki o przywrócenie do pracy jest sprzeczne ze

społeczno-gospodarczym celem ochrony działaczy związkowych i z zasadami

współżycia społecznego oraz polegające na przyjęciu powyższego, pomimo

niedokonania precyzyjnego i przekonującego uzasadnienia nadużycia prawa do

ochrony działacza związkowego;

11

c) niewłaściwe zastosowanie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. do oceny zasadności

zarzutu pracodawcy odmowy sporządzenia przez powódkę sprawozdania dla m.st.

Warszawy, pomimo jego ogólnikowości i nieprecyzyjności;

d) niewłaściwe zastosowanie art. 56 § 1 i § 2 w związku z art. 57 § 1 i § 2

oraz w związku z art. 45 § 2 i § 3 k.p. w związku z art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy o

związkach zawodowych, skutkujące odmową przywrócenia powódki do pracy i

zasądzenia wynagrodzenia za cały okres pozostawania bez pracy, pomimo

istnienia podstaw do ich uwzględnienia.

W ramach podstawy procesowej (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.) zarzucono

naruszenie:

- art. 382 w związku z art. 227 w związku z art. 217 § 1 w związku z art. 391

§ 1 k.p.c. przez nieustosunkowanie się i nieprzeprowadzenie dowodu z

dokumentów sporządzonych i złożonych do akt sprawy po wydaniu wyroku przez

Sąd pierwszej instancji w postaci: uchwały Rady Miasta W. z dnia 17 maja 2012 r.

w sprawie połączenia Centrum Odwykowego Samodzielnego Publicznego Zakładu

Opieki Zdrowotnej oraz Ośrodka Terapii Uzależnień Alkoholowych Samodzielnego

Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej, uzasadnienia tej uchwały, aktualnego

odpisu z KRS dla Pozwanego Ośrodka – na okoliczności dotyczące przejęcia

Pozwanego Ośrodka przez Centrum Odwykowe Samodzielny Publiczny Zakład

Opieki Zdrowotnej oraz protokołu rozprawy z dnia 11.10.2012 r., która odbyła się

przed Sądem Rejonowym w sprawie o sygn. akt VI P …/11 na okoliczność treści

oświadczeń składanych przez świadka J. Ś. (k. 851-855);

- art. 378 § 1 k.p.c. oraz art. 378 § 1 k.p.c. w związku z art. 328 § 2 i art. 391

§ 1 k.p.c. przez nierozważnie następujących zarzutów apelacyjnych oraz

nieustosunkowanie się do nich w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku:

a) zarzutu apelacyjnego niedokonania ustaleń faktycznych na okoliczność

charakteru działalności związkowej powódki, pomimo arbitralnego uznania, że

nadużywała ona pozycji związkowej, co stanowi jednocześnie nierozpoznanie

istoty sprawy w tym zakresie,

b) zarzutu apelacyjnego naruszenia art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy o związkach

zawodowych przez jego niezasadne niezastosowanie, skutkujące

nieuwzględnieniem ochrony związkowej przysługującej powódce w tym zakresie,

12

c) zarzutu apelacyjnego naruszenia art. 8 k.p. przez jego nieprawidłowe

zastosowanie i przyjęcie, że powódka nadużywała swojej pozycji w związku

zawodowym,

d) zarzutów apelacyjnych w postaci dokonania nieprawidłowych ustaleń

faktycznych oraz zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. przez niedokonanie analizy

całokształtu materiału dowodowego i niezasadne danie wiary w całości zeznaniom

świadków J. S., J. Ś. i B. M. i niezasadną odmowę uwzględnienia zeznań powódki,

e) zarzutu apelacyjnego naruszenia art. 52 § 1 pkt 1 k.p. przez jego

niezasadne zastosowanie do zarzutu odmowy sporządzenia sprawozdania dla

m.st. Warszawy, pomimo jego ogólnikowości i nieprecyzyjności;

- art. 386 § 4 k.p.c. przez nieprzekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do

ponownego rozpoznania, pomimo nierozpoznania przez Sąd Rejonowy istoty

sprawy w zakresie charakteru działalności związkowej powódki;

- art. 378 § 1 w związku z art. 328 § 2 i art. 391 § 1 k.p.c. przez

nierozważenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku postawy prawnej

rozstrzygnięcia w zakresie przypisanego powódce nadużycia wolności związkowej;

- art. 4771

k.p.c. w związku z art. 8 k.p. przez nieuwzględnienie z urzędu

roszczenia alternatywnego przewidzianego w art. 45 § 1 k.p. w postaci zasądzenia

odszkodowania.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu drugiej instancji w

całości i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania temu

Sądowi wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania odwoławczego i

kasacyjnego, względnie – w razie stwierdzenia przesłanek z art. 39816

k.p.c. – o:

uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i jego zmianę w całości przez zmianę

zaskarżonego apelacjami powódki oraz jej pełnomocnika wyroku Sądu pierwszej

instancji w całości przez przywrócenie powódki do pracy na dotychczasowych

warunkach oraz zasądzenie na rzecz powódki od pozwanego wynagrodzenia za

cały okres pozostawania bez pracy od dnia 29 kwietnia 2009 r. w kwocie po

9.376,46 zł brutto miesięcznie z uwzględnieniem faktu, że w okresie od 29 kwietnia

2009 r. do 23 października 2009 r. powódka przebywała na zwolnieniu lekarskim i

za okres 29.04.-31.05.2009 r. powódce przysługuje wynagrodzenie chorobowe, za

okres 1.06.-23.10.2009 r. zasiłek chorobowy oraz o zasądzenie od pozwanego na

13

rzecz powódki kosztów postępowania przed Sądem pierwszej instancji, kosztów

postępowania odwoławczego i kasacyjnego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona pozwana wniosła o oddalenie

skargi kasacyjnej powódki w całości i przyznanie na rzecz pozwanego kosztów

procesu za instancję kasacyjną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na podstawie przepisu art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o

związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2014 r., poz. 167) pracodawca bez

zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej nie może wypowiedzieć ani

rozwiązać stosunku pracy z imiennie wskazanym uchwałą zarządu jego członkiem

lub z innym pracownikiem będącym członkiem danej zakładowej organizacji

związkowej, upoważnionym do reprezentowania tej organizacji wobec pracodawcy

albo organu lub osoby dokonującej za pracodawcę czynności w sprawach z

zakresu prawa pracy - z wyjątkiem, gdy dopuszczają to odrębne przepisy.

Rozpoznając niniejszą skarg kasacyjną Sąd Najwyższy zaaprobował pogląd

wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2013 r., II PK 208/12 –

OSNP 2013 nr 21-22, poz. 252, że przepis art. 32 ust. 1 ustawy o związkach

zawodowych nie zawiera żadnych wyłączeń spod przewidzianej w nim ochrony,

gdyż nie można wykluczyć, że wypowiedzenie lub rozwiązanie stosunku pracy

przez pracodawcę może stać się jedynie pretekstem do pozbycia się pracownika

prowadzącego działalność związkową. Z tego też względu w każdym przypadku

zamiaru wypowiedzenia (rozwiązania) umowy o pracę pracownikowi określonemu

w art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy o związkach zawodowych pracodawca związany jest

stanowiskiem zarządu zakładowej organizacji związkowej w tym zakresie. Oznacza

to, że po pierwsze - decyzja co do dalszego pozostawania w zatrudnieniu działacza

związkowego leży w gestii zarządu organizacji związkowej, po drugie -

niewyrażenie zgody, o której stanowi powołany przepis, nie pozwala pracodawcy

na wypowiedzenie lub rozwiązanie stosunku pracy z działaczem związkowym,

niezależnie od przyczyny leżącej u podstaw zamiaru pracodawcy, wreszcie po

trzecie - skutkiem działania pracodawcy niezgodnego z art. 32 ust. 1 pkt 1 jest co

14

do zasady uwzględnienie żądania pracownika przywrócenia do pracy (art. 45 § 3

oraz art. 56 § 2 k.p.), a w konsekwencji - roszczenia o zasądzenie wynagrodzenia

za cały czas pozostawania bez pracy (art. 47 in fine oraz art. 57 § 2 in fine k.p.). Ze

swojej strony organy związku zawodowego, podejmując decyzje w sprawach

określonych w art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy o związkach zawodowych, powinny wziąć

pod uwagę wszelkie okoliczności konkretnego przypadku. Ponieważ może się

zdarzyć, że zarząd zakładowej organizacji związkowej nie wykaże obiektywizmu,

nadużyje swoich uprawnień i weźmie w obronę działacza związkowego, który w

okolicznościach danego przypadku na ochronę nie zasługuje, judykatura Sądu

Najwyższego przyjmuje, że może to stanowić podstawę odmowy uwzględnienia

roszczenia o przywrócenie do pracy ze względu na nadużycie prawa do ochrony

związkowej lub sprzeczność żądania przywrócenia do pracy ze społeczno-

gospodarczym przeznaczeniem prawa podmiotowego bądź zasadami współżycia

społecznego (art. 8 k.p.). Taka sytuacja ma miejsce wówczas, gdy ochrona

przysługująca na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy o związkach zawodowych

ma służyć nie zagwarantowaniu niezależności w wykonywaniu zadań

związkowych, ale wyłącznie uniemożliwieniu pracodawcy zasadnego rozwiązania

umowy o pracę. Na tym polega brak bezwzględnego charakteru ochrony

przewidzianej w art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy o związkach zawodowych. Sąd

Najwyższy w swoim orzecznictwie prezentuje stanowisko pozwalające na

nieuwzględnienie roszczenia o przywrócenie do pracy na podstawie art. 8 k.p. w

zależności od zachowania pracownika oraz okoliczności konkretnej sprawy i to nie

tylko w wypadku, w którym zasadne byłoby rozwiązanie stosunku pracy w trybie

art. 52 k.p., ale również w razie zaistnienia przyczyn uzasadniających jedynie

wypowiedzenie umowy o pracę (por. wyrok z dnia 3 sierpnia 2007 r., I PK 82/07,

LEX nr 470023 i powołane w nim wcześniejsze orzecznictwo). Sąd Najwyższy

uznał zatem, że o ile wybór pracownika do zarządu zakładowej organizacji

związkowej (obecnie: objęcie go ochroną związkową) po podjęciu przez

pracodawcę działań zmierzających do wypowiedzenia stosunku pracy lub w

okresie biegnącego wypowiedzenia sam przez się nie prowadzi do nadużycia

prawa wynikającego z przepisów o szczególnej ochronie trwałości stosunku pracy

lub o sprzeczności z zasadami współżycia społecznego albo ze społeczno-

15

gospodarczym przeznaczeniem żądania przywrócenia do pracy (zob. wyroki z dnia

2 października 2002 r., I PKN 549/01, OSNP 2004 nr 9, poz. 157 oraz z dnia 25

listopada 2004 r., I PK 11/04, Prawo Pracy 2005 nr 7-8, s. 42), to za takie może

być uznane w okolicznościach danego przypadku utworzenie związku

zawodowego lub wybór pracownika do zakładowej organizacji związkowej albo na

społecznego inspektora pracy (aktualnie: objęcie pracownika ochroną związkową)

wyłącznie w celu uzyskania ochrony przed dokonanym już wypowiedzeniem

umowy o pracę lub po podjęciu przez pracodawcę działań zmierzających do

wypowiedzenia pracownikowi stosunku pracy (zob. wyroki z dnia 27 lutego 1997 r.,

I PKN 17/97, OSNAPiUS 1997 nr 21, poz. 416; z dnia 22 grudnia 1998 r., I PKN

509/98, OSNAPiUS 2000 nr 4, poz. 133; z dnia 30 stycznia 2008 r., I PK 198/07,

Monitor Prawa Pracy 2008 nr 6, s. 316). Podkreśla się przy tym, że w razie

istnienia rzeczywistych, konkretnych i w pełni usprawiedliwionych przyczyn

wypowiedzenia, niepozostających w związku z ratio legis określonej w art. 32 ust. 1

pkt 1 ustawy o związkach zawodowych szczególnej ochrony stosunku pracy

działaczy związkowych, domaganie się przywrócenia do pracy może w

szczególnych sytuacjach faktycznych pozostawać w sprzeczności ze społeczno-

gospodarczym przeznaczeniem takiej szczególnej ochrony prawnej (por. wyroki z

dnia 26 listopada 2003 r., I PK 616/02, Prawo Pracy 2004 nr 6, s. 34 oraz z dnia 11

października 2005 r., I PK 45/05, Monitor Prawa Pracy 2006 nr 4, s. 203 i powołany

wyżej wyrok z dnia 3 sierpnia 2007 r., I PK 82/07).

Stosownie do ustaleń faktycznych zaskarżonego rozpatrywaną skargą

kasacyjną wyroku Sądu Okręgowego powódka – jako pełnomocnik związku

zawodowego upoważniony do reprezentowania tej organizacji wobec pracodawcy

– była objęta pełną ochroną określoną w przepisie art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia

23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2014 r., poz.

167). Związek zawodowy nie wyraził zgody na rozwiązanie z powódką umowy o

pracę w trybie dyscyplinarnym. Sąd w zaskarżonym wyroku biorąc pod uwagę

powyższe ustalenia nie uwzględnił ochrony przysługującej powódce na podstawie

art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy o związkach zawodowych, ponieważ w sposób

niezrozumiały uznał, że pracownikowi, będącemu członkiem zakładowej organizacji

związkowej, upoważnionym do reprezentowania tej organizacji wobec pracodawcy

16

taka ochrona nie przysługuje. Nie jest prawidłowe stanowisko zaskarżonego

wyroku – zaprezentowane bezpośrednio w wyroku Sądu pierwszej instancji – o

zastosowaniu w sprawie „per analogiam” wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia

7 kwietnia 2003 r. P 7/02, OTK-A 2003 nr 4, poz. 29. Powyższy wyrok Trybunału

Konstytucyjnego dotyczył innego brzmienia przepisu art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy o

związkach zawodowych, obowiązującego do dnia 1 lipca 2003 r. i oceniał

zgodność z regulacjami konstytucyjnymi (art. 32 Konstytucji RP) szczególnej

ochrony stosunku pracy pracownika będącego członkiem komisji rewizyjnej

zakładowej organizacji związkowej. Powódka nie była członkiem komisji rewizyjnej,

a po wyroku Trybunału Konstytucyjnego doszło do nowelizacji omawianych

przepisów, których sądy w ogóle nie wzięły pod uwagę, mimo, że od tej nowelizacji

upłynęło już wiele lat. Na skutek tego nie doszło do subsumpcji ustalonego stanu

faktycznego pod aktualny stan prawny; konsekwencją tego stało się wadliwe

rozpoznanie sprawy.

Wątpliwości też wywołuje konstatacja Sądu w zaskarżonym wyroku, że

powódka nadużywała swojej pozycji w związku, a jej zachowania polegające na

przepisywaniu uchwał komisji tak, aby były zgodne z prawem, a także inne

zachowania towarzyszące tworzeniu związku zawodowego świadczą o zmierzaniu

powódki do wykorzystania działalności związku zawodowego na terenie ośrodka

do zapewnienia przede wszystkim sobie silnej ochrony przed zwolnieniem.

Powyższe stanowisko prezentowane już przez Sąd pierwszej instancji było

kwestionowane przez powódkę w jej apelacji – zarzucała ona „niedokonanie

ustaleń faktycznych na okoliczność charakteru działalności związkowej powódki

pomimo arbitralnego uznania, że nadużywała ona pozycji związkowej”. Sąd

Okręgowy w zaskarżonym rozpatrywaną skargą kasacyjną wyroku – odnosząc się

do powołanego wyżej zarzutu apelacji powódki – ograniczył się w istocie do

powtórzenia argumentacji przedstawionej w tym zakresie przez Sąd pierwszej

instancji. Takie stanowisko zaskarżonego wyroku jest nieprawidłowe. Zasadnicza

wadliwość stanowiska w zakresie przyjęcia, że powódka nadużywała swojej pozycji

w związku zawodowym, stanowiska odmawiającego w konsekwencji powódce

ochrony określonej w art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy o związkach zawodowych przed

rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia – polega w ocenie Sądu

17

Najwyższego na braku w podstawie faktycznej zaskarżonego wyroku Sądu

Okręgowego – elementów stanu faktycznego, które stanowiłyby płaszczyznę

subsumcyjną przyjętego przez Sąd Okręgowy przepisu art. 8 k.p. Inaczej mówiąc

brakuje ustaleń faktycznych w zakresie stanowiska zaskarżonego wyroku co do

uznania, że powódka nadużywała swojej pozycji w związku. Nie jest wystarczające

powołanie się – jak to przedstawiono w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku – na

zachowania powódki „polegające na przepisywaniu uchwał komisji tak, by były

zgodne z prawem, a także inne zachowania towarzyszące tworzeniu związku

zawodowego, o których mowa w pismach pełnomocnika pozwanej”. Brakuje

ustaleń faktycznych w zakresie wyjaśnienia, na czym polegało owe przepisywanie

uchwał oraz w zakresie ustalenia, jakie to konkretnie były działania (zachowania)

powódki w trakcie tworzenia związku zawodowego. Podsumowując zasadnicza

wadliwość zaskarżonego wyroku polega niezasadnym przyjęciu, że powódka nie

podlegała ochronie związkowej oraz - na braku ustaleń stanu faktycznego w

zakresie oceny prawnej skutkującej zastosowaniem w sprawie przepisu art. 8 k.p. i

przyjęciem, że powódka nadużywała swojej pozycji w związku w celu zapewnienia

przede wszystkim sobie silnej ochrony przed zwolnieniem – w aspekcie ustalenia,

że tylko jeden zarzut zwolnienia postawiony został powódce w okresie jednego

miesiąca.

Zasadne są zarzuty procesowej podstawy rozpatrywanej skargi kasacyjnej

dotyczące naruszenia przez Sąd Okręgowy przepisów art. 378 § 1 k.p.c. oraz art.

378 § 1 k.p.c. w związku z art. 328 § 2 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c. w zakresie

nierozpoznania zarzutu apelacji powódki dotyczącego niedokonania przez Sąd

pierwszej instancji ustaleń faktycznych na okoliczność charakteru działalności

związkowej powódki, pomimo uznania, że nadużywała ona pozycji związkowej.

W tych okolicznościach rozważanie pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej

jest przedwczesne, prawidłowe rozstrzygniecie sprawy i ocena odpowiedniości

subsumcyjnej przepisów prawa materialnego zależy bowiem od dokonania w

sprawie ustaleń faktycznych i właściwej oceny prawnej we wskazanym wyżej

zakresie.

18

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39815

§ 1 k.p.c., natomiast o kosztach postępowania kasacyjnego - na

podstawie art. 108 § 2 k.p.c. w związku z 39821

k.p.c.