II PK 237/13

Sygn. akt II PK 237/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 maja 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Iwulski

SSN Jerzy Kuźniar

w sprawie z powództwa W. K.

przeciwko A. Sp. z o.o. w W.

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 16 maja 2014 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 22 marca 2013 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z 22 marca 2013 r. oddalił apelację

skarżącego pracodawcy od wyroku Sądu Rejonowego z 14 czerwca 2012 r.,

zasądzającego na rzecz powoda W. K. odszkodowanie w kwocie 14.430 zł za

rozwiązanie stosunku pracy. Sąd stwierdził naruszenie przez pracodawcę

porozumienia zawartego 19 kwietnia 2007 r. z radą pracowników (niżej jako

2

„porozumienie”) na podstawie art. 5 ustawy z 7 kwietnia 2006 r. o informowaniu

pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji (Dz.U. 2006 r. Nr 79, poz. 550,

ze zm.; niżej także jako „ustawa z 2006 r.”). Przepis § 4 ust. 1 porozumienia

stanowił, że „Pracodawca nie może bez zgody Rady wypowiedzieć ani rozwiązać

stosunku pracy z pracownikiem będącym jej członkiem oraz przez rok od

zakończenia członkostwa. Podobnie pracodawca nie może bez zgody Rady

zmienić jednostronnie warunków pracy lub płacy (na niekorzyść pracownika),

będącego członkiem Rady”. Powód był zatrudniony u pozwanego na podstawie

umowy na czas nieokreślony. W 2007 r. przeprowadzono u pozwanego wybory do

rady pracowników i powód został wybrany na stanowisko sekretarza. Pierwsze

zebranie rady pracowników odbyło się 21 marca 2007 r. Od 2 listopada 2010 r.

powód był niezdolny do pracy i po zasiłku chorobowym miał świadczenie

rehabilitacyjne do 29 września 2011 r. Oświadczeniem z 10 października 2011 r.

pozwany rozwiązał z nim umowę o pracę bez wypowiedzenia w trybie art. 53 § 1

pkt 1 k.p. Sąd Rejonowy stwierdził, że pozwany nie występował do rady

pracowników o wyrażenie zgody na rozwiązanie z powodem umowy o pracę, gdyż

wcześniej upłynęła kadencja (czteroletnia) rady pracowników wybranej w 2007 r., a

nie przeprowadzono kolejnych wyborów i nie było rady w zakładzie pracy. Sąd

Rejonowy stwierdził, że powód objęty był ochroną zatrudnienia na podstawie § 4

porozumienia z 19 kwietnia 2007 r. do 2 marca 2012 r. Do tego dnia pozwany nie

mógł rozwiązać z powodem umowy o pracę bez zgody rady. Pozwanego nie

usprawiedliwia brak rady pracowników w chwili rozwiązywania umowy o pracę,

gdyż to pracodawca zobligowany był do zapewnienia procedur umożliwiających

wybór pierwszej i kolejnych rad pracowników (art. 10 ustawy z 2006 r.).

Pracodawca, nie przeprowadzając takich procedur, zobligowany jest do ponoszenia

konsekwencji, w tym związanych z brakiem możliwości ubiegania się o zgodę na

rozwiązanie umowy o pracę z byłym członkiem rady. Powodowi należało zatem

zasądzić odszkodowanie w kwocie 14.430 zł na podstawie art. 58 k.p. W apelacji

pozwany zarzucił naruszenie art. 10 i 17 ustawy z 2006 r., gdyż od 2007 r. istniał

regulamin funkcjonowania rady pracowników i zgodnie nim najpóźniej na 14 dni

przed upływem kadencji dotychczasowej rady, powołuje się nową. Urzędująca rada

i powód jako jej sekretarz mieli obowiązek organizacji wyborów do nowej rady. Po

3

ustaniu kadencji rady powód nie mógł korzystać z ochrony zatrudnienia na

podstawie porozumienia z 19 kwietnia 2007 r. Ponadto naruszono art. 8 k.p. i 3531

k.c. w związku z § 4 porozumienia z 19 kwietnia 2007 r. i art. 5 ustawy z 2006 r.,

gdyż legitymacja do zawarcia porozumienia została bezzasadnie wywiedziona z

tego przepisu. Sąd Okręgowy w uzasadnieniu oddalenia apelacji wskazał, że

ochrona zatrudnienia na podstawie § 4 ust. 1 porozumienia z 19 kwietnia 2007 r.

jest korzystniejsza niż ochrona z art. 17 ust. 1 ustawy z 2006 r. Czasowa ochrona

zatrudniania na podstawie porozumienia jest ważna. Identyczny bowiem pogląd

wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z 7 grudnia 1999 r., I PKN 438/99, stwierdzając,

że postanowienia układu zbiorowego pracy zmieniającego na korzyść pracowników

zasady szczególnej ochrony przed rozwiązałem stosunku pracy są ważne. W

obecnej sprawie uzasadnia to rozstrzygnięcie, że kadencja powoda w radzie

pracowników upłynęła 2 marca 2011 r. i na podstawie § 4 ust. 1 porozumienia był

objęty dalszą ochroną zatrudnienia do 2 marca 2012 r. Do tego dnia pozwany nie

mógł rozwiązać z nim umowy o pracę bez zgody rady. Powód miał więc prawo do

odszkodowania na podstawie art. 56 i 58 k.p., a zarzuty naruszenia art. 8 k.p. i art.

3531

k.c. nie były zasadne. Pracodawca, a nie powód, był zobowiązany do

zapewnienia procedury powołania nowej rady. Nie przeprowadzając jej ponosi

konsekwencje z tym związane, między innymi w postaci braku możliwości

ubiegania się o zgodę na rozwiązanie umowy o pracę z byłym członkiem rady.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa procesowego i

materialnego. Zarzuty odniesiono do: 1) art. 233 § 1 k.p.c. przez ustalenie, że

„powodowi, jako członkowi wygasłej kadencji Rady Pracowników, przysługuje przez

rok od dnia ustania członkostwa ochrona stosunku pracy na podstawie § 4 pkt 1

Porozumienia pomiędzy Radą Pracowników a Pracodawcą, zawartego 19 kwietnia

2007 r., stanowiącego, że „pracodawca nie może, bez zgody Rady, wypowiedzieć

ani rozwiązać stosunku pracy z pracownikiem będącym jej członkiem oraz przez

rok od zakończenia członkostwa co, co do zasady, a nie tylko w stanie faktycznym

sprawy, sprzeczne jest: - z zasadami współżycia społecznego, - narusza zasadę

równego traktowania pracowników w zatrudnieniu w zakresie bezzasadnej,

pozaustawowej, szczególnej, ochrony stosunku pracy pracowników, którzy byli i tak

ustawowo uprzywilejowani 4-letnim okresem ochrony stosunku pracy z racji

4

członkostwa w Radzie”; 2) art. 227 k.p.c. przez „pominięcie przez Sąd okoliczności,

że powód, jako członek i sekretarz Rady: - domagając się uznania, że pracodawca

naruszył przepisy zawartego z Radą „Porozumienia” i z faktu tego wywodząc skutki

prawne dla uznania przez Sąd, że naruszone zostało jego prawo w zakresie

ochrony jego stosunku pracy, którego źródłem miał być, pozaustawowy, cytowany

wyżej § 4 pkt 1 Porozumienia, sam uznał w pozwie, że „nic mu nie widomo, że

został odwołany z członka Rady Pracowniczej”, a więc dał wyraz braku znajomości

praw i obowiązków Rady określonych treścią ww. porozumienia i przepisami

ustawy z 7 kwietnia 2006 r. o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi

konsultacji, nie zainicjował grupy co najmniej 10% pracowników w celu organizacji

wyborów do nowej Rady, której mógłby ponownie zostać członkiem, bo pozostawał

w przekonaniu, że bez procesu odwoławczego z Rady, pozostaje on jej członkiem a

działanie Rady nie jest ograniczone żadnym terminem, w tym terminem

kadencyjności”; 3) art. 3531

k.c. w związku z § 4 pkt 1 Porozumienia w związku z

art. 9 § 4 k.p. przez naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu, a

wobec tego braku uznania, że § 4 pkt 1 Porozumienia nie może obowiązywać z

mocy art. 9 § 4 k.p., bo uprawnienie określone w § 4 pkt 1 Porozumienia sprzeczne

jest z przepisami „Ustawy Prawo Pracy”, a zatem, w zakresie podniesionym wyżej

przekroczone zostały granice swobody stron zawierających Porozumienie; 4) art. 8

k.p. w związku z art. 9 § 4 k.p. przez przyjęcie, że powód podlega przedłużonemu

okresowi ochrony stosunku pracy przed rozwiązaniem lub wypowiedzeniem umowy

o pracę, w oparciu o przepis § 4 pkt 1 Porozumienia, który w projekcie

Porozumienia zaproponowanym pracodawcy przez Radę, a także powoda jako

sekretarza Rady, był nieuprawniony, bo sprzeczny: - ze społeczno – gospodarczym

przeznaczeniem prawa pracodawcy do kształtowania tak zatrudnienia aby cele

wynikające z zakresu jego działania były realizowane, a także cytowany zapis nie

uwzględniał: - interesu pracodawcy przytoczonego powyżej i interesu pracowników,

bo naruszał zasadę równego traktowania w zatrudnieniu przez ponad ustawową

ochronę byłych członków Rady – tu powoda oraz był zapisem sprzecznym z

zasadami współżycia społecznego. Mimo podpisania Porozumienia przez

pracodawcę, ochrona stosunku pracy byłych członków Rady (powoda), po

wygaśnięciu uprzywilejowania wynikającego wprost z ustawy, z którym rozwiązano

5

umowę o pracę w trybie art. 53 k.p., nie ma racji bytu prawnego, w świetle wykładni

art. 9 § 4 k.p.”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty skargi kasacyjnej nie są zasadne i dlatego została oddalona.

Zarzuty procesowe nie są zasadne, gdyż wykraczają poza treść regulacji

art. 233 § 1 k.p.c. i art. 227 k.p.c. To, czy należało ustalić, że powodowi przysługuje

ochrona zatrudnienia przez rok od ustania członkostwa w radzie pracowników

należy do sfery materialnej sporu. Oczywiście ocenę w tym zakresie poprzedzają

ustalenia stanu faktycznego, ale rozstrzygnięcie o przysługiwaniu ochrony

zatrudnienia ostatecznie kotwiczy się normie materialnej. Niesporne były

zasadnicze fakty w sprawie, czyli określona funkcja powoda w radzie pracowników i

czas kadencji tej rady. Na podstawie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie jest

możliwa ocena również dalszych zarzutów sformułowanych w ramach podstawy

procesowej, tj. czy pracodawca nie może bez zgody rady wypowiedzieć ani

rozwiązać stosunku pracy z pracownikiem będącym jej członkiem oraz przez rok od

zakończenia członkostwa, a także czy taka ochrona jest sprzeczna z zasadami

współżycia społecznego albo, że narusza zasadę równego traktowania

pracowników w zatrudnieniu. Takie zarzuty dotyczą prawa materialnego i dlatego

nieadekwatne jest odwołanie się w tym zakresie do naruszenia art. 233 § 1 k.p.c.,

pomijając, że przepis ten bezpośrednio dotyczy ustalenia faktów i oceny dowodów,

stąd utrwalone jest w judykaturze stanowisko, iż ze względu na ograniczenie

wynikające z art. 3983

§ 3 k.p.c. nie może stanowić oparcia dla zarzutu skargi

kasacyjnej. Nie inna ocena odnosi się również do zarzutu naruszenia art. 227

k.p.c., stanowiącego, że „Przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia

sprawy istotne znaczenie”. Istota tej regulacji sprowadza się do weryfikacji

dowodów, a kryterium są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znacznie.

Oznacza to, że fakty niemające dla rozstrzygnięcia sprawy istotnego znaczenia nie

muszą (a nawet nie powinny) być przedmiotem dowodu. Przepis ten nie został

naruszony, gdyż o ustaleniach faktycznych nie decydowało opisane w zarzucie

przekonanie powoda, lecz niesporne fakty, takie jak wybór rady pracowników w

6

2007 r., 4 - letni okres kadencji rady pracowników, regulamin funkcjonowania rady

pracowników w firmie A. Sp. z o.o. (z 19 kwietnia 2007 r. – w aktach sprawy).

Niesporne było także niepowołanie nowej rady pracowników na kolejną kadencję w

2011 r.

Z mocy ustawy z 2006 r. członkom rady pracowników przysługuje ochrona

zatrudnienia. Pracodawca nie może bez zgody rady pracowników wypowiedzieć ani

rozwiązać stosunku pracy z pracownikiem będącym jej członkiem w okresie jego

członkostwa w radzie pracowników (art. 17 ust. 1). Pracodawca nie może bez

zgody rady pracowników zmienić jednostronnie warunków pracy lub płacy na

niekorzyść pracownika będącego członkiem rady pracowników w okresie jego

członkostwa w radzie pracowników, z wyjątkiem, gdy dopuszczają to przepisy

innych ustaw (art. 17 ust. 2). Skarżący pracodawca zawarł ponadto porozumienie z

Radą Pracowników 19 kwietnia 2007 r. (na podstawie art. 5 ustawy z 2006 r.), w

którym przyjęto, że „Pracodawca nie może bez zgody Rady wypowiedzieć ani

rozwiązać stosunku pracy z pracownikiem będącym jej członkiem oraz przez rok do

zakończenia członkostwa. Podobnie pracodawca nie może bez zgody rady zmienić

jednostronnie warunków pracy lub płacy (na niekorzyść pracownika), będącego

członkiem Rady” (§ 4 ust. 1).

Zaskarżonym wyrokiem Sąd udzielił powodowi ochrony zatrudniania, gdyż

stwierdził, że przysługuje mu ochrona dłuższa niż na podstawie ustawy, czyli

jeszcze przez rok po zakończeniu członkostwa w radzie pracowników na podstawie

wskazanego porozumienia i zasądził odszkodowanie na podstawie art. 56 w

związku z art. 58 k.p.

Skarżący nie zgadza się z tym rozstrzygnięciem, jednak Sąd Najwyższy nie

rozpoznaje już sprawy jako kolejna powszechna (trzecia) instancja, lecz tylko

skargę kasacyjną, a zatem tylko w granicach zarzutów jej podstaw (art. 39813

§ 1

k.p.c.; por. wyroki Sądu Najwyższego z 23 czerwca 2010 r., II CSK 667/09, LEX nr

852542, z 19 maja 2011 r., I PK 264/10, LEX nr 896462, z 24 listopada 2010 r.,

I PK 78/10, LEX nr 725005)). W skardze kasacyjnej nie ma zarzutów, które

uzasadniałyby zmianę zaskarżonego wyroku. Skarżący w ogóle nie zarzuca

naruszenia art. 56 k.p. Nie zarzuca, że § 4 porozumienia z 19 kwietnia 2007 r. nie

należy do przepisów, które ma na uwadze art. 56 § 1 k.p., czyli do „przepisów o

7

rozwiązywaniu umów o pracę”. Nie zarzuca również, że § 4 tego porozumienia nie

jest przepisem prawa pracy w rozumieniu art. 9 § 1 k.p., w szczególności, iż nie jest

to przepis należący do „innych opartych na ustawie porozumień zbiorowych”. Dalej,

nie zarzuca sprzeczności § 4 porozumienia z ustawą z 2006 r. Przeciwnie,

konstrukcja zarzutu wskazuje, że skarżący traktuje § 4 ust. 1 porozumienia jako

źródło zobowiązania, choć nieobowiązujące ze względu na naruszenie art. 3531

k.c. w związku z art. 9 § 4 k.p. przez naruszenie zasady równego traktowania w

zatrudnieniu i przekroczenie granic „swobody stron zawierających porozumienie”.

Ponadto nieobwiązujące ze względu na naruszenie art. 8 k.p. w związku z art. 9 § 4

k.p., wobec sprzeczności przedłużonej ochrony zatrudnienia „ze społeczno –

gospodarczym przeznaczeniem pracodawcy do kształtowania tak zatrudnienia, aby

cele wynikające z zakresu jego działania były realizowane”, a także dlatego, że

zapis porozumienia nie uwzględniał „interesu pracodawcy”, „interesów

pracowników”, bo „naruszał zasadę równego traktowania w zatrudnieniu przez

ponad ustawową ochronę byłych członków rady” oraz był sprzeczny z „zasadami

współżycia społecznego”.

Zarzut naruszenia art. 3531

k.c. nie jest uprawniony, gdyż powód nie zawarł

indywidualnej umowy z pracodawcą w kwestii przedłużenia ochrony zatrudnienia w

związku z funkcją w radzie pracowników. Porozumienie z 19 kwietnia 2007 r.

zostało zawarte pomiędzy Radą Pracowników i pracodawcą na podstawie art. 5

ustawy z 7 kwietnia 2006 r. o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi

konsultacji. Częścią tego porozumienia są zapisy zawarte w § 4 porozumienia, a

dotyczące dłuższej ochrony zatrudnienia członków rady pracowników. Przepis art.

3531

k.c. nie został naruszony. Nie ma zastosowania z tego względu, że w ocenie

mocy i skutków takiego porozumienia pierwszeństwo mają przepisy prawa pracy

(art. 300 k.p.). Jak zauważono skarżący nie zarzuca, że zawarte porozumienie było

sprzeczne z art. 9 § 1 k.p. albo z ustawą z 7 kwietnia 2006 r., w szczególności z jej

art. 1 i art. 5. Skarżący nie zarzuca, że porozumienie nie stanowi źródła prawa

pracy czy w ogóle źródła zobowiązania pracodawcy. Nawet gdyby rozważać

regulację z art. 3531

k.c., to skarżący odwołuje się do art. 9 § 4 k.p. i tym samym

niejako pośrednio potwierdza, że nie chodzi mu od podważanie porozumienia jako

źródła prawa pracy (zobowiązania), lecz tylko o stwierdzenie jego

8

nieobowiązywania, ze względu na naruszenie zasady równego traktowania w

zatrudnieniu. Czym innym jest jednak samo źródło prawa (zobowiązania) i czym

innym przypadek, gdy regulacja narusza art. 9 § 4 k.p. (por. wyrok Sądu

Najwyższego z 11 września 2012 r., II PK 36/12, OSNP 2013 nr 15-16, poz. 179).

Ocena tego zarzutu skargi jest zatem negatywna, gdyż skarżący pomija pierwotną

(zasadniczą) podstawę porozumienia wynikającą z ustawy z 2006 r., w której to

prawodawca uznał za uzasadnione i konieczne w świetle dyrektywy nr 2002/14/WE

Parlamentu Europejskiego i Rady z 11 marca 2002 r. ustanawiającej ogólne

ramowe warunki informowania i przeprowadzania konsultacji z pracownikami we

Wspólnocie Europejskiej zapewnienie określonej ochrony zatrudnienia członkom

rady pracowników w okresie członkostwa w radzie. Zgodnie z art. 7 tej dyrektywy

państwa członkowskie zapewnią, że przedstawiciele pracowników, w toku

wykonywania przez nich swoich funkcji, będą mieli zapewnioną właściwą ochronę i

gwarancje, które umożliwią im właściwe wykonywanie obowiązków, jakie zostały im

powierzone. Z kolei art. 17 ust. 1 ustawy z 7 kwietnia 2006 r. o informowaniu

pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji stanowi, że pracodawca nie

może bez zgody rady pracowników wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z

pracownikiem będącym jej członkiem w okresie jego członkostwa w radzie

pracowników. Porozumienie z 19 kwietnia 2007 r. nie stworzyło więc całkowicie

nowej instytucji w zakresie ochrony zatrudnienia, lecz nawiązywało do ochrony

zatrudnienia określonej w ustawie i wydłużyło ją o rok. Przepis art. 9 § 4 k.p. ma na

uwadze zgodność źródeł prawa ujmowanych normatywnie. Skarżący nie wskazuje

przepisu ustawy, jako punktu odniesienia do oceny, że § 4 ust. 1 porozumienia

narusza zasadę równego traktowania w zatrudnieniu (art. 9 § 4 k.p.). Wyżej

zauważono, że ochronny zapis porozumienia ma swe pierwotne oparcie w ustawie

z 2006 r. (art. 17 ust. 1) i w zakresie dalszej ochrony nie różni się rodzajowo od

ochrony, którą prawodawca przyznaje innym chronionym pracownikom pełniącym

podobne funkcje, przykładowo w związkach zawodowych (art. 32 ustawy z 23 maja

1991 r. o związkach zawodowych) czy w radzie pracowniczej (art. 6 ustawy z 25

września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego). Również w

doktrynie można spotkać pogląd, że celowe byłoby, żeby po zakończeniu

działalności w radzie pracowników jej członek przez pewien okres podlegał dalszej

9

ustawowej ochronie (K.W. Baran, Komentarz do art. 17 ustawy o informowaniu

pracowników i przeprowadzeniu z nimi konsultacji). Skarżący nie wykazał zatem, że

§ 4 ust. 1 porozumienia narusza zasadę równego traktowania w zatrudnieniu. Na

podstawie tych samych argumentów można uzasadniać nietrafność zarzutu

naruszenia art. 8 k.p., gdyż klauzule generalne wyprzedza porozumienie

pracodawcy i rady pracowników, czyli jasne co do treści zobowiązanie (§ 4 ust. 1),

które kauzalnie kotwiczy się w ustawie z 2006 r. Przyjęte w porozumieniu

rozwiązanie nie może być więc uznane za sprzeczne ze „społeczno-gospodarczym

przeznaczeniem prawa pracodawcy do kształtowania zatrudnienia”, gdyż prawo to

nie jest nieograniczone, a poza tym pracodawca sam przyjął określone

porozumienie. Z porozumienia nie wynika też szczególne uprzywilejowanie dla

pracownika, albowiem miało swoją kazuę, której tu nie trzeba definiować, skoro

wskazano wyżej, że ochrony członków rady pracowników wymaga dyrektywa unijna

i ustawa z 2006 r. Na tej płaszczyźnie nie można jako kontrargumentów powoływać

„interesu (innych) pracowników”, gdyż z istoty rzeczy ochrona zatrudnienia odnosiła

się tylko do kliku osób (rady pracowników). Z tych samych przyczyn nie można

stwierdzić nieważności porozumienia, że względu na sprzeczność z zasadami

współżycia społecznego. Innymi słowy skarżący nie podważył zobowiązania

pracodawcy wynikającego z § 4 ust. 1 porozumienia. Nie zarzucał też naruszenia

art. 53 k.p., o którym jedynie wspomniano w kontekście zarzutu naruszenia zasad

współżycia społecznego.

Z tych motywów zarzuty skargi kasacyjnej okazały się niezasadne i dlatego

orzeczono jak w sentencji (art. 39814

k.p.c.).