II KK 3/14

Sygn. akt II KK 3/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 maja 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Szewczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Przemysław Kalinowski

SSA del. do SN Mariusz Młoczkowski

Protokolant Marta Brylińska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Krzysztofa Parchimowicza,

w sprawie M. B. i K. M.

skazanych z art. 280 § 1 k.k. i in.,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 20 maja 2014 r.,

kasacji, wniesionych przez obrońców skazanych

od wyroku Sądu Okręgowego w K.

z dnia 13 czerwca 2013 r.,

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w O.

z dnia 20 listopada 2012 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej skazania K.

M. za przestępstwo opisane w punkcie X aktu oskarżenia,

przypisane w punkcie 11 wyroku Sądu Rejonowego i sprawę w

tym zakresie przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu w K., a w pozostałej części oddala kasację obrońcy

K. M.;

2

2. zarządza zwrot opłaty kasacyjnej w kwocie 450 zł na rzecz

skazanego K. M.;

3. oddala kasację obrońcy skazanego M. B.;

4. obciąża skazanych kosztami postępowania kasacyjnego w

częściach na nich przypadających.

U Z A S A D N I E N I E

Wyrokiem Sądu Rejonowego w O. z dnia 20 listopada 2012 r., oskarżony M.

B. został uznany za winnego przestępstw wyczerpujących znamiona czynów

opisanych w:

1. art. 286 § 1 k.k. i za to skazany na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności;

2. art. 282 k.k. i art. 280 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i za to na podstawie art.

280 § 1 k.k. skazany na karę 2 lat pozbawienia wolności;

3. art. 245 k.k. i art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 282 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i za to

na podstawie art. 14 § 1 k.k. w zw. z art. 282 k.k. skazany na karę roku

pozbawienia wolności;

4. art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 282 k.k. i za to na podstawie art. 14 § 1 k.k. w zw.

z art. 282 k.k. skazany na karę roku pozbawienia wolności;

5. art. 204 § 2 k.k. i za to skazany na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności;

6. art. 263 § 2 k.k. i za to skazany na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności.

8. Na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 i 2 k.k. skazanemu w miejsce powyższych

kar jednostkowych (pkt 1 – 6) wymierzono karę łączną 3 lat i 6 miesięcy

pozbawienia wolności.

Tymże wyrokiem oskarżony K. M. został uznany za winnego popełnienia

przestępstw zakwalifikowanych z:

9. art. 282 k.k. i art. 280 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i za to na podstawie

art. 280 § 1 k.k. skazany na karę 2 lat pozbawienia wolności;

10. art. 204 § 2 k.k. i za to skazany na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności;

11. art. 284 § 1 k.k. i za to skazany na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności;

12. art. 191 § 2 k.k. i za to skazany na karę 3 miesięcy pozbawienia wolności;

13. art. 270 § 1 k.k. i za to skazany na karę 3 miesięcy pozbawienia wolności;

3

14. art. 270 § 1 k.k. i za to skazany na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności.

15. W miejsce kar jednostkowych orzeczonych w pkt 9 – 14 wyroku, na

podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 i 2 k.k., wymierzono skazanemu karę łączną 3 lat

pozbawienia wolności.

Powyższy wyrok zaskarżyli między innymi obrońcy skazanych M. B. i K. M.

Obrońca M. B. zaskarżył wyrok w części dotyczącej punktów 1- 6 i 8,

zarzucając:

1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku mający wpływ

na jego treść, poprzez ustalenie na podstawie nieprawidłowej oceny dowodów,

że M.B. dokonał zarzucanych mu czynów, wyczerpujących dyspozycję art. 282

k.k., w szczególności pominięcie opinii biegłych wykluczających powstanie

uszkodzeń ciała u poszkodowanego M. w czasie przez niego wskazanym;

2. rażącą surowość orzeczonej kary pozbawienia wolności, jako nieadekwatnej do

celów kary i pozostałych zasad określonych w art. 53 k.k., pozostającą w

rażącej dysproporcji w stosunku do kary, jaka została wymierzona za te same

czyny innym oskarżonym (kary grzywny), przy uwzględnieniu społecznej

szkodliwości czynu oraz dyrektyw prewencji ogólnej i szczególnej, czego też,

jak i zasadności zastosowanej dysproporcji sąd nie uzasadnił;

3. obrazę przepisów postępowania: art. 4, 5 § 2, 7, 424 § 1 pkt 1 k.p.k., co miało

wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia przez nierozważenie wszystkich

okoliczności sprawy, w szczególności tych, które przemawiały na korzyść

oskarżonego, rozstrzygnięcie nieusuwalnych wątpliwości na niekorzyść

oskarżonego;

4. nie zaliczenie okresów dwukrotnego tymczasowego aresztowania M. B. na

poczet wymierzonej mu kary pozbawienia wolności.

Wskazując na powyższe naruszenia, obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego

wyroku i uniewinnienie oskarżonego od dokonania czynów przypisanych mu w pkt

1 – 4 wyroku, względnie złagodzenie wymierzonej kary i warunkowe zawieszenie

jej wykonania na okres 2 lat próby, z zaliczeniem okresu tymczasowego

aresztowania albo wymierzenie grzywny, bądź też uchylenie wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

4

Obrońca K. M. zaskarżył wyrok w stosunku do oskarżonego w całości, z tym

że odnośnie „pkt VIII, 9, X, 11, XI, 12, XIII i 14” w zakresie winy, natomiast „pkt IX,

10, XII, 13” odnośnie wymierzonej kary.

Zaskarżając wyrok w zakresie dotyczącym winy oskarżonego wskazał na:

- obrazę przepisów postępowania tj. art. 4, 410, 424 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k., która

miała wpływ na treść wyroku, wnikającą z oparcia orzeczenia o winie K. M.

tylko na dowodach obciążających i pominięciu dowodów korzystnych, bez

należytego uwzględnienia takiego stanowiska;

- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku przez uznanie

oskarżonego za winnego popełnienia przestępstw przypisanych mu w „pkt VIII,

9, X, 11, XI, 12, XIII, 14”, mimo poważnych wątpliwości w tym względzie

wynikających przede wszystkim z wyjaśnień oskarżonego, a także ujawnionego

oraz zebranego materiału dowodowego.

Kwestionując wyrok w zakresie rozstrzygnięć o karze skarżący wskazał na

rażąco niewspółmiernie surową karę, wynikającą z wymierzenia za opisane czyny

kary bezwzględnego pozbawienia wolności zamiast wnioskowanej samoistnej kary

grzywny orzeczonej na podstawie art. 58 § 3 k.k.

Podnosząc powyższe zarzuty autor apelacji wniósł o zmianę zaskarżonego

wyroku przez uniewinnienie K. M. od popełnienia zarzucanych mu czynów

opisanych w pkt VIII, X, XI i XIII wyroku, ewentualnie o uchylenie wyroku w tej

części i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania,

bądź o zmianę wyroku w części dotyczącej czynów opisanych w pkt IX i XII wyroku

i wymierzenie mu:

a. za czyn opisany w pkt IX wyroku tj. występku z art. 204 § 2 k.k., na podstawie

art. 204 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 58 § 3 k.k. kary 100 stawek dziennych,

ustalając wysokość jednej stawki w kwocie 50 zł;

b. za czyn opisany w pkt XII wyroku tj. występku z art. 270 § 1 k.k. przy przyjęciu,

iż czyn ten stanowi wypadek mniejszej wagi, na podstawie art. 270 § 2a k.k.

kary 20 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki w

kwocie 50 zł;

c. na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. kary łącznej 100 stawek dziennych

grzywny, ustalając wysokość jednej stawki w kwocie 50 zł.

5

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 13 czerwca 2013 r., po rozpoznaniu

apelacji utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, uznając apelacje za oczywiście

bezzasadne.

Powyższy wyrok Sądu odwoławczego w całości zaskarżyli obrońcy M. B. i K.

M.

Obrońca skazanego M. B. w kasacji zarzucił rażące naruszenie prawa

procesowego, polegające na obrazie przepisów:

a. art. 7 i 410 k.p.k. poprzez czynienie ustaleń z pominięciem dowodu z opinii

biegłych sądowych, którzy wykluczyli powstanie u pokrzywdzonego S. M.

obrażeń ciała we wskazanym przez niego czasie i miejscu i dokonanie oceny

dowodu z zeznań pokrzywdzonego S. M. wbrew zasadzie wyrażonej w art. 7

k.p.k.;

b. art. 4 i 5 § 2 k.p.k. przez wydanie orzeczenia bez zachowania zasady

obiektywizmu i rozstrzygnięcie niedających się usunąć wątpliwości na niekorzyść

skazanego mimo, że jego wina w zakresie czynu zarzucanego mu w pkt II aktu

oskarżenia nie została udowodniona w sposób niebudzący wątpliwości w oparciu

o materiał dowodowy ujawniony w toku rozprawy głównej;

c. art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. przez nierozważenie i

nieustosunkowanie się przez Sąd Okręgowy do wszystkich zarzutów i wniosków

apelacyjnych skazanego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, w szczególności

do zarzutów nieprawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału

dowodowego i pominięcia dowodów z opinii biegłych, a także lakoniczne

uzasadnienie stanowiska Sądu odnośnie postawionego zarzutu rażącej

niewspółmierności orzeczonych wobec skazanego kar jednostkowych oraz kary

łącznej pozbawienia wolności;

Autor kasacji podniósł ponadto zarzut rażącej niewspółmierności

orzeczonych kar jednostkowych oraz kary łącznej, będący konsekwencją rażącego

naruszenia wymienionych wyżej przepisów prawa procesowego, skutkujący

wymierzeniem kar, których dolegliwość przekracza stopień winy skazanego, a

także błędne uwzględnienie okoliczności obciążającej, którą Sąd określił jako

znaczny rozmiar działalności przestępczej.

6

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania w

postępowaniu apelacyjnym.

Obrońca K. M. zarzucił w kasacji rażące naruszenie prawa procesowego,

mogące mieść istotny wpływ na treść wyroku, w szczególności art. 457 § 3 w zw. z

art. 433 § 2 k.p.k., polegające na zaniechaniu ustosunkowania się przez Sąd

drugiej instancji do podniesionych w apelacji obrońcy skazanego zarzutów,

zawartych zarówno w petitum środka odwoławczego, jak i w pisemnym

uzasadnieniu, co skutkowało „rażącym naruszeniem zasady integralności części

sentencyjnej wyroku Sądu Okręgowego od procesu wyrokowania w sprawie”.

W oparciu o tak sformułowany zarzut kasacji jej autor wniósł o uchylenie

wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego

rozpoznania, ewentualnie Sądowi pierwszej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja wniesiona przez obrońcę K. M. w zakresie podnoszącym

zaniechanie ustosunkowania się do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 424 § 1

pkt 2 k.p.k. poprzez brak wyjaśnienia podstawy prawnej skazania za przestępstwo

przypisane w punkcie 11 wyroku (pkt X aktu oskarżenia) zasługuje na

uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji ustalił, że P.T. z kwoty około 40.000 zł

przekazanej mu przez A. K. na przechowanie, stanowiącej zarobione przez nią

pieniądze, pożyczył K. M., bez zgody wymienionej, kwotę 12.000 zł na zakup

samochodu. P. T. zażądał zwrotu pożyczki w kwietniu 2009 r., lecz jej nie odzyskał.

Skazany zapewnił bowiem P. T., iż dług spłaci ich wspólny kolega B. U. Sąd

Rejonowy wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 424 § 1 pkt 2 k.p.k. uchylił się

od oceny prawnej ustalonego zdarzenia.

Dostrzeżenia wymaga, że do przyjęcia realizacji znamion określonego w art.

284 § 1 k.k. przestępstwa przywłaszczenia, konieczne jest wykazanie zarówno

obiektywnego rozporządzenia przez sprawcę cudzą rzeczą ruchomą czy prawem

majątkowym, jak też tego, iż jego działaniu towarzyszył zamiar zatrzymania tej

rzeczy, bądź prawa, dla siebie albo dla innej osoby, bez żadnego ku temu tytułu i

ekwiwalentu [animus rem sibi habendi] (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 9 grudnia

2003 r., III KK 165/03; z 11 marca 2003 r., V KK 212/02; z 23 listopada 2006 r., II

7

KK 186/06; z 24 kwietnia 2007 r., IV KK 31/07). Samo przywłaszczenie, jak zgodnie

przyjmuje się w piśmiennictwie i judykaturze, polega na rozporządzeniu rzeczą, czy

też prawem majątkowym, które już uprzednio znajdowały się „w posiadaniu”, czy

„władztwie” przywłaszczającego. Stąd też do znamion przywłaszczenia

określonego w art. 284 k.k. nie należy zabór rzeczy ruchomej, lecz włączenie do

majątku sprawcy posiadanej cudzej rzeczy [lub prawa majątkowego] (por. wyrok

Sądu Najwyższego z 2 września 2004 r., II KK 344/03; Kodeks karny. Część

szczególna. Tom III. Komentarz do art. 278363 k.k. pod red. A. Zolla, Warszawa

2006, s. 210  226).

Innymi słowy można przyjąć, że przywłaszczeniem w rozumieniu przepisu art.

284 § 1 k.k. jest tylko bezprawne, z wyłączeniem osoby uprawnionej,

rozporządzenie rzeczą ruchomą albo prawem majątkowym znajdującymi się w

posiadaniu sprawcy, przez włączenie jej do swojego majątku i powiększenie w ten

sposób swego stanu posiadania lub stanu posiadania innej osoby albo

wykonywanie w inny sposób w stosunku do nich uprawnień właścicielskich, bądź

też ich przeznaczenie na cel inny niż przekazanie właścicielowi.

Te rozważania jurydyczne sąd powinien mieć na względzie dokonując

prawnokarnej oceny zachowania oskarżonego w kontekście czynu zarzucanego

mu w pkt X aktu oskarżenia.

Wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k.,

Sąd odwoławczy pominął zarzut naruszenia art. 424 § 1 pkt 2 k.p.k. poprzez brak

wyjaśnienia podstawy prawnej skazania za omawiany czyn, poprzestając na

stwierdzeniu, że w tym zakresie o winie oskarżonego świadczą zeznania świadka A.

K. W opisanej sytuacji Sąd Okręgowy nie dopełnił zatem obowiązku wykazania

dlaczego omówiony zarzut i podana przez skarżącego argumentacja, są trafne lub

nietrafne. Sąd ten był bowiem zobowiązany nie tylko do niepomijania tego zarzutu,

lecz przede wszystkim do rzetelnego ustosunkowania się do niego. Pominięcie

analizy zarzutu apelacyjnego mogło i niewątpliwie miało istotny wpływ na treść

zaskarżonego wyroku, gdyż w istocie nie wiadomo dlaczego, z jakich konkretnych

przyczyn przedmiotowy zarzut i popierające go argumenty obrońcy, uznano za

niezasadne w stopniu oczywistym.

8

Natomiast w pozostałym zakresie dotyczącym braku oceny zarzutu nie

przesłuchania w charakterze świadka A. koleżanki M. M., kwestionowania

fałszerstwa dokumentu rzekomo wystawionego przez prof. M. K. oraz błędnej

oceny zeznań S. M., Sąd odwoławczy w zakresie minimalnym, ale w realiach tej

sprawy w sposób wystarczający, wskazał główne powody braku akceptacji

zarzutów apelacyjnych, natomiast w pozostałej części odwołał się do pisemnych

wywodów uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji, które trafnie podzielił,

uznając że nie wymagają one powtórzenia.

Zważyć należy, że informacje o nazwisku świadka o imieniu A. pochodziły

wyłącznie od oskarżonego, przy czym były one tak nieprecyzyjne, iż nie było

możliwe jednoznaczne ustalenie tożsamości świadka i tym samym

przeprowadzenie dowodu z jego zeznań. Odnosząc się zaś do kwestii sfałszowania

dokumentu rzekomo wystawionego przez prof. M. K. stwierdzić należy, że

sprawstwo i wina oskarżonego, co do tego czynu nie podlegają dyskusji. Trafnie

wskazano bowiem, że świadczą o nich zeznania wymienionego profesora oraz

świadka P. T., który zeznał wprost, że K. M. chwalił się faktem podrobienia

zaświadczenia lekarskiego i przekazania go swemu obrońcy w celu dołączenia do

wniosku o ułaskawienie.

Bezpodstawne jest również podważanie oceny wiarygodności zeznań

świadka S. M. Sąd Okręgowy w tym zakresie podzielił w całości argumentację

Sądu Rejonowego trafnie opartą na zeznaniach P. T., licznych prostytutek oraz

opiniach lekarskich. Argumentacja Sądu odwoławczego w tym zakresie, jakkolwiek

lakoniczna, jest wystarczająca i przekonująca. Zaznaczyć w tym miejscu wypada,

że opinie lekarskie są konsekwentnie błędnie odczytywane przez obrońców.

Kasacja wniesiona przez obrońcę M. B. okazała się bezzasadna.

Zarzuty skargi wskazane w punkcie a. i b. dotyczą bezpośrednio wyroku

Sądu pierwszej instancji, w związku z tym nie są zasadne. Wypada przypomnieć,

że kasacja stanowi nadzwyczajny środek zaskarżenia skierowany przeciwko

prawomocnym wyrokom sądów odwoławczych kończących postępowanie, a nie

wyrokom sądów pierwszej instancji (art. 519 k.p.k.). Temu służy bowiem apelacja.

Także zarzut rażącej obrazy art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. nie

zasługuje na uwzględnienie, chociaż uzasadnienie wyroku Sądu odwoławczego jest

9

bardzo lakoniczne. Pomimo tego argumentacja Sądu Okręgowego pozwala na

pozytywną ocenę rozumowania tego Sądu. Nie pominięto w niej żadnego zarzutu

apelacji, a stanowisko Sądu w stosunku do każdego z zarzutów jest oczywiste.

Jak wcześniej zasygnalizowano, wbrew wywodom obrońcy, opinie lekarskie

sporządzone w sprawie (k. 840, 1012, 1878, 2094, 2142 i 2180) nie wykluczają

powstania obrażeń u S. M. w czasie przez niego podanym. Wręcz przeciwnie, ze

wszystkich opinii wynika wprost, że obrażenia te mogły powstać w czasie i

okolicznościach podanych przez pokrzywdzonego. Oceny tej nie zmienia fakt, iż

biegli nie byli w stanie precyzyjnie określić czasu powstania obrażeń.

Pogłębiona analiza uzasadnienia Sądu Rejonowego prowadzi do

oczywistego wniosku, że Sąd ten nie uchylił się od oceny zeznań M. S. i M. K. (s.

22-23), poświęcając obu tym świadkom należytą uwagę. Wiarygodność zeznań

tych świadków oceniono w kontekście całego zgromadzonego w sprawie materiału

dowodowego, wskazując i rozważając zarówno punkty z nim zbieżne, a zatem

argumenty przemawiające za uznaniem wiarygodności zeznań, jak i te, które

przemawiały – w części – przeciwko tej wiarygodności. Trafna jest w tej części

argumentacja Sądu odwoławczego, iż zarzuty skarżącego mają charakter stricte

polemiczny i są wyrazem przyjętej przez skazanego linii obrony.

Także analiza i ocena zeznań złożonych przez świadka J. S. zasługuje na

pełną aprobatę. Nie ma bowiem uzasadnionych podstaw do kwestionowania opinii

biegłego psychologa, z której wprost wynika, że J. S. zeznawała niespójnie,

niekonsekwentnie i przedstawiała zdarzenia w sposób zniekształcony adekwatnie

do przyjętej linii obrony (k. 1839-1840). Skarżący nie przedstawił żadnych

argumentów, który podważałby trafność tej oceny, poprzestając na kilku

ogólnikowych stwierdzeniach. Te zaś w żadnym zakresie nie mogą być uznane za

trafne.

Odnosząc się w końcu do zarzutu rażącej niewspółmierności wymierzonych

skazanemu kar jednostkowych i łącznej stwierdzić należy, iż jest on

niedopuszczalny. Wynika to wprost z brzmienia art. 523 § 1 in fine k.p.k.

W toku ponownego rozpoznania sprawy Sąd Okręgowy w K. oceni raz

jeszcze zarzuty apelacji obrońcy K. M. w odniesieniu do czynu przypisanego

oskarżonemu w pkt 11 wyroku Sądu Rejonowego. Rozpoznając środek

10

odwoławczy Sąd uwzględni wymogi płynące z art. 433 § 2 i art. 457 § 3 k.p.k. oraz

wskazania Sądu kasacyjnego.

Wobec częściowego uwzględnienia kasacji obrońcy K. M., zgodnie z art. 527

§ 4 k.p.k. orzeczono o zwrocie uiszczonej przezeń opłaty.

Podsumowując, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.