III KK 16/14

Sygn. akt III KK 16/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 maja 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Puszkarski

SSA del. do SN Jacek Błaszczyk

Protokolant Anna Korzeniecka-Plewka

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Małgorzaty Wilkosz - Śliwy ,

w sprawie D. K.

skazanego z art. 13 § 1 kk w zw. z art. 286 § 3 kk

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 23 maja 2014 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanego

od wyroku Sądu Rejonowego w B.

z dnia 25 lipca 2013r.

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi Rejonowemu w B.

2

UZASADNIENIE

W dniu 29 marca 2013 r. do Sądu Rejonowego w B. wpłynął akt oskarżenia

przeciwko m.in. D. K., w którym – oskarżając wymienionego o czyn z art. 13 § 1 k.k.

w zw. z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. – prokurator w

oparciu o przepis art. 335 § 1 k.p.k. zamieścił wniosek o skazanie oskarżonego za

zarzucany mu występek bez przeprowadzenia rozprawy i wymierzenie uzgodnionej

z nim kary 8 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem

wykonania tej kary na okres próby 2 lat, kary grzywny w wysokości 50 stawek

dziennych przy określeniu stawki dziennej na kwotę 10 zł oraz orzeczenie

przepadku dokumentu w postaci zaświadczenia.

Na posiedzeniu w dniu 25 lipca 2013 r., po dokonaniu przez oskarżyciela

publicznego, na żądanie Sądu, modyfikacji wniosku poprzez wskazanie, że

zarzucony oskarżonemu czyn wypełnia dyspozycję art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286

§ 3 k.k. i art. 270 § 2a k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., na co wyraził zgodę

uczestniczący w tej czynności procesowej oskarżony, Sąd Rejonowy w B.

wyrokiem z tego samego dnia wydanym pod sygn. … 799/13:

1. uznał oskarżonego D. K. za winnego tego, że „w dniu 06 lutego 2013 r. w B. przy ul

Ś. 11 w lokalu firmy Przedsiębiorstwo Obrotu Wierzytelnościami D. F. M. P.,

działając wspólnie i w porozumieniu z inną osobą, w celu osiągnięcia korzyści

majątkowej, usiłował doprowadzić M. P., prowadzącą działalność gospodarczą pod

firmą Przedsiębiorstwo Obrotu Wierzytelnościami D. F. M. P., do niekorzystnego

rozporządzenia mieniem w kwocie 1 000 zł, w ten sposób, że wyżej wymieniona

inna osoba złożyła pisemny wniosek o udzielenie pożyczki, swój dowód osobisty

oraz przedłożyła jako autentyczny dokument w postaci zaświadczenia o zatrudnieniu

i dochodzie z dnia 28.01.2013 r., który uprzednio został przez niego w styczniu 2013

roku w B. podrobiony w ten sposób, że na ww. dokumencie zawierającym pieczęcie

firmowe w pustych miejscach przeznaczonych do wypełnienia wypisał pismem

ręcznym literowe i cyfrowe zapisy, czym usiłował wprowadzić M. P. w błąd co do

tego, że wyżej wymieniona inna osoba jest zatrudniona przez M. B., prowadzącego

działalność gospodarczą pod firmą M. B. M. B. B. ul. S. 70 A, na umowę o pracę na

czas nieokreślony na stanowisku zaopatrzeniowca na cały etat z miesięcznym

wynagrodzeniem brutto 2 400 zł, netto 1 800 zł oraz co do jej sytuacji

3

finansowej i wysokości osiąganych dochodów oraz zamiaru wywiązania się z

zaciąganego zobowiązania, lecz zamierzonego celu nie osiągnął z uwagi na podjętą

przez funkcjonariuszy Policji interwencję i zatrzymanie wyżej wymienionej innej

osoby oraz odmowę zawarcia i udzielenia pożyczki, czym działał na szkodę M. P., z

tym ustaleniem, że czyn ten stanowi wypadek mniejszej wagi” – tj. przestępstwa

określonego w art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 3 k.k. i art. 270 § 2a k.k. w zw. z art.

11 § 2 k.k. i za to skazał go na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności;

2. na podstawie art. 33 § 2 k.k. wymierzył oskarżonemu karę grzywny w wymiarze 50

stawek dziennych ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 10 zł;

3. na podstawie art. 69 § 1 k.k. i art. 70 § 1 pkt 1 k.k. wykonanie orzeczonej kary

pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres próby 2 lat;

4. na podstawie art. 44 § 1 k.k. orzekł przepadek na rzecz Skarbu Państwa dowodu

rzeczowego w postaci dokumentu zaświadczenia o zarobkach z dnia 28.01.2013 r.;

5. obciążył oskarżonego opłatą sądową, a w pozostałym zakresie zwolnił go od

ponoszenia kosztów sądowych wydatkami w sprawie obciążając Skarb Państwa.

Wyrok ten nie został zaskarżony przez strony i uprawomocnił się w dniu 2 sierpnia

2013 r.

Kasację w przedmiotowej sprawie, na niekorzyść skazanego, wniósł w dniu 17

stycznia 2014 r. – na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. – Prokurator Generalny. Zaskarżając

powołane wyżej orzeczenie w całości zarzucił „rażące i mające istotny wpływ na treść

wyroku naruszenie przepisów prawa karnego procesowego - art. 343 § 7 k.p.k. w zw. z

art. 335 § 1 k.p.k., polegające na niezasadnym uznaniu, iż istnieją podstawy do

uwzględnienia wniosku prokuratora o wydanie wobec D. K. wyroku skazującego bez

przeprowadzenia rozprawy i orzeczenie uzgodnionych kar, mimo iż okoliczności

popełnienia przez oskarżonego zarzucanego mu czynu – wobec pominięcia istotnych

okoliczności odnoszących się do jego uprzedniej karalności – budziły istotne wątpliwości,

w konsekwencji czego doszło do rażącego naruszenia przepisu prawa materialnego –

art. 64 § 1 k.k. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy oskarżony dopuścił się

zarzucanego występku w warunkach powrotu do przestępstwa określonego w tym

przepisie”, wnosząc w konkluzji o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w B.

Uczestnicząca w rozprawie przed Sądem Najwyższym prokurator Prokuratury

4

Generalnej poparła kasację i wnioski w niej zawarte.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja Prokuratora Generalnego, tak co do sformułowanego w niej zarzutu

rażącego naruszenia prawa procesowego i w konsekwencji tego również przepisu

prawa materialnego oraz zawartego w niej wniosku, jest zasadna, a ponieważ

wniesiona została na niekorzyść skazanego z zachowaniem terminu określonego w art.

524 § 3 k.p.k. możliwe i konieczne stało się jej uwzględnienie.

Nie ulega wątpliwości, że uwzględnienie przez sąd wniosku prokuratora, o

którym mowa w art. 335 § 1 k.p.k., jest możliwe wyłącznie wówczas, gdy "okoliczności

popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości". Oczywiste jest przy tym

również i to, że „wątpliwości” budzić nie może nie tylko zasadnicza kwestia

sprawstwa czynu przez określoną osobę, ale wszelkie te okoliczności, które są

relewantne dla ustaleń o odpowiedzialności karnej sprawcy, w tym dla właściwej

oceny prawnej czynu będącego przedmiotem osądu. Istnienie tej przesłanki

podlega kontroli sądu, zaś stwierdzenie jakichkolwiek wątpliwości, co do rodzaju

i stopnia zawinienia, skutku przestępnego działania, rozmiaru wyrządzonej

szkody, nakazuje przeprowadzenie postępowania dowodowego, choćby zostały

spełnione pozostałe przesłanki wyrokowania w omawianym trybie (zob. wyroki

Sądu Najwyższego: z dnia 11 września 2008 r., IV KK 292/08, Prok. i Pr. -

orzecz. 2009, nr 2, poz. 16; z dnia 23 lipca 2009 r., III KK 147/09, LEX nr

519652; z dnia 17 listopada 2010 r., III KK 272/10, LEX nr 688675). Wobec

kategorycznego brzmienia powołanego przepisu, sąd - rozpoznający wniosek

prokuratora o wydanie wyroku skazującego i orzeczenie uzgodnionych z

oskarżonym kary lub środka karnego bez przeprowadzenia rozprawy - nie może

uchylić się od zbadania sprawy zarówno pod kątem ustaleń faktycznych i

zawinienia, a także zastosowanych przepisów prawa materialnego, zaś w

sytuacji gdy uzna, że oskarżony nie popełnił zarzucanego mu przestępstwa, gdy

zauważa potrzebę zmiany kwalifikacji prawnej czynu i to niezależnie czy

miałaby to być zmiana w kierunku łagodniejszym, czy też surowszym, bądź też

dostrzega inne wady prawne propozycji oskarżyciela publicznego (np.

dotyczące kwestii środków karnych, których orzeczenie jest obligatoryjne), nie

tylko nie może wniosku takiego uwzględnić, lecz wręcz zobligowany jest -

5

stosownie do treści art. 343 § 7 k.p.k. - skierować sprawę do rozpoznania na

zasadach ogólnych, chyba że w toku posiedzenia prokurator za zgodą

oskarżonego dokona modyfikacji wniosku w kierunku przez sąd postulowanym

(zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 28 października 2008 r., V KK 288/08,

OSNKW-R 2008, poz. 2146; z dnia 20 listopada 2008 r., V KK 322/08, OSNKW-

R 2008, poz. 2344; z dnia 11 marca 2009 r., II KK 346/08, LEX nr 491315).

W przedmiotowej sprawie Sąd Rejonowy w B., co trafnie zauważone zostało we

wniesionej kasacji, określonym wyżej wymogom nie sprostał, naruszając w sposób

rażący powołane w petitum nadzwyczajnego środka zaskarżenia przepisy regulujące

przebieg procesu w trybie konsensualnym. Wprawdzie dostrzegając konieczność

modyfikacji wniosku w zakresie czynu zarzuconego D. K. w akcie oskarżenie co do jego

opisu i kwalifikacji prawnej doprowadził do dokonania przez prokuratora, przy akceptacji

oskarżonego, odpowiedniej jego zmiany, przeoczył wszelako, że tak zmodyfikowany

wniosek również nie spełnia wymogów określonych prawem karnym materialnym,

bowiem nie uwzględnia faktu uprzedniej karalności oskarżonego.

Jak wynika z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy, w tym załączonych

odpisów wyroków, D. K. został skazany m.in. prawomocnym wyrokiem Sądu

Rejonowego w B. z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt … 412/10, za popełnione w okresie

od dnia 29 maja 2009 r. do dnia 1 września 2009 r. przestępstwo określone w art. 284 §

2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania na okres próby 2 lat oraz grzywnę w wymiarze 30 stawek

dziennych przy ustalonej stawce dziennej na kwotę 10 zł (k. 79). Z kolei zapisy w karcie

karnej oskarżonego (k. 64 verte) oraz adnotacje zamieszczone na odpisie powołanego

wyżej wyroku (k. 79 verte) nie pozostawiały wątpliwości, że orzeczona powołanym

wyrokiem kara pozbawienia wolności została w całości wykonana. Wykonanie to

zarządzone zostało bowiem postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia 29 lipca

2011 r., sygn. … 2416/11 (k. 60 akt … 412/10), zaś kara pozbawienia wolności w

wymiarze 8 miesięcy wykonywana była do dnia 18 września 2012 r., w tym – w okresie

208 dni – w systemie dozoru elektronicznego w związku z postanowieniami Sądu

Okręgowego w B.: z dnia 7 listopada 2011 r., sygn. … 4728/11/el. (k. 10 akt SN), o

zezwoleniu na wykonywanie kary w tym systemie, i z dnia 4 czerwca 2012 r., …

2434/12/uchyl. el. (k. 11 akt SN), którym zezwolenie powyższe zostało uchylone.

6

Tym samym spełnione zostały określone przepisem art. 64 § 1 k.k. przesłanki

przyjęcia (w opisie czynu i kwalifikacji prawnej) recydywy szczególnej podstawowej,

bowiem D. K. popełnił kolejne podobne przestępstwo umyślne – art. 286 § 3 k.k.

(przeciwko mieniu) w ciągu 5 lat po odbyciu kary co najmniej 6 miesięcy pozbawienia

wolności orzeczonej za przestępstwo z art. 284 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k.

Niewątpliwe jest przy tym również i to, że warunek odbycia kary pozbawienia

wolności w rozumieniu art. 64 § 1 k.k. spełnia także kara tego rodzaju wykonywana w

całości lub w części w systemie dozoru elektronicznego. Zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2

ustawy z dnia 7 września 2007 r. o wykonywaniu kary pozbawienia wolności poza

zakładem karnym w systemie dozoru elektronicznego (Dz. U. z 2010 r. Nr 142, poz. 960

ze zm.) dozór elektroniczny definiowany jest jako system do wykonywania prawomocnie

orzeczonej bezwzględnej kary pozbawienia wolności, polegający na kontrolowaniu

zachowania skazanego przebywającego poza zakładem karnym, przy użyciu aparatury

monitorującej. Tym samym odbycie kary w omawianym systemie nie zmienia jej istoty

jaką jest pozbawienie wolności o charakterze bezwzględnym.

Wprawdzie w początkowym okresie obowiązywania ustawy o dozorze

elektronicznym zawarto w niej w art. 34 normę, w myśl której odbycie kary 6 miesięcy

pozbawienia wolności poza zakładem karnym w systemie dozoru elektronicznego nie

stanowiło przesłanki powrotu do przestępstwa, określonej w art. 64 § 1 k.k. lub

przesłanki powrotu do przestępstwa skarbowego, określonej w art. 37 § 1 pkt 4 k.k.s.,

jednak zakresem tej normy objęci byli wyłącznie skazani korzystający z dozoru

zasadniczego, o którym mowa w art. 6 ust. 1 ustawy o dozorze elektronicznym, a zatem

ci, którzy skazani zostali na karę pozbawienia wolności w wymiarze nieprzekraczającym

6 miesięcy, natomiast wyłączeni zostali skazani określeni w art. 6 ust. 2 tej ustawy, tj.

tacy wobec których orzeczono karę pozbawienia wolności w wymiarze nie

przekraczającym jednego roku, jeżeli pozostały do odbycia tej kary czas nie przekraczał

6 miesięcy, a więc korzystający ze schematu dozoru następczego, który miałby

zastosowanie w odniesieniu do D. K.

Kwestia powyższa straciła jednak w ogóle na aktualności, wobec nowelizacji

powołanej ustawy dokonanej ustawą z dnia 21 maja 2010 r. o zmianie ustawy o dozorze

elektronicznym (Dz. U. Nr 101, poz. 647). Ustawa nowelizacyjna, która weszła w życie w

dniu 25 czerwca 2010 r., w art. 1 pkt 24 uchyliła art. 34. Jednocześnie w jej art. 2

7

zastrzeżono, że przepis art. 34 ustawy zmienianej w brzmieniu dotychczasowym ma

zastosowanie tylko do tych skazanych, którzy w dniu wejścia w życie tejże ustawy

zmieniającej odbyli albo odbywają karę pozbawienia wolności w systemie dozoru

elektronicznego. Zastrzeżenie to siłą rzeczy nie dotyczyło więc oskarżonego D. K., który

karę pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego rozpoczął odbywać z

dniem 9 listopada 2011 r. (zob. powołane wyżej postanowienie Sądu Okręgowego w B.

z dnia 4 czerwca 2012 r.), a nadto nie należał do kręgu skazanych, o których była mowa

w art. 6 ust. 1 omawianej ustawy w jego brzmieniu obowiązującym do dnia 25 czerwca

2010 r.

Reasumując stwierdzić zatem należy, że w wypadku D. K., w odniesieniu do

czynu zarzuconego mu w niniejszej sprawie, spełnione zostały przesłanki określone w

art. 64 § 1 k.k. obligujące do przyjęcia jego działania w warunkach powrotu do

przestępstwa. Brak w tym zakresie reakcji ze strony Sądu Rejonowego w B. w trakcie

prowadzonego w trybie art. 343 § 5 k.p.k. posiedzenia i przypisanie w konsekwencji tego

czynu nieuwzględniającego tej bezspornej okoliczności skutkował rażącym

naruszeniem prawa karnego materialnego mającym przy tym istotny wpływ na treść

wyroku z uwagi na pomniejszenie zakresu odpowiedzialności karnej oskarżonego, a w

konsekwencji tego również ewentualnie w zakresie adekwatności zastosowanej wobec

niego represji karnej.

Obligowało to Sąd Najwyższy do uchylenia zaskarżonego kasacją wyroku w

całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Procedując powtórnie Sąd ten władny będzie ponownie skierować na

posiedzenie wniosek prokuratora, o którym mowa w art. 335 § 1 k.p.k. Jego

uwzględnienie będzie wszelako możliwe wyłącznie w wypadku dokonania kolejnej

modyfikacji przez oskarżyciela publicznego i akceptacji przez oskarżonego D. K. Sąd

meriti powinien przy tym rozważyć, czy wobec zmienionej kwalifikacji prawnej,

proponowany dotychczas we wniosku zakres represji karnej będzie adekwatny do

charakteru zarzuconego i ewentualnie przypisanego oskarżonemu czynu. W wypadku

braku porozumienia w tym przedmiocie pomiędzy prokuratorem i oskarżonym, nad

czym ma obowiązek czuwać, postąpi po myśli art. 343 § 7 k.p.k.

Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w części dyspozytywnej wyroku.

8