WK 1/14

Sygn. akt: WK 1/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 maja 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Andrzej Tomczyk (przewodniczący)

SSN Marian Buliński

SSN Edward Matwijów (sprawozdawca)

Protokolant : Marcin Szlaga

przy udziale prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej płk. Jarosława

Ciepłowskiego

w sprawie 1. chor. M. M., 2. st. sierż. rez. P. M., 3. st. chor. rez. Z. S., 4. chor. G.

J., skazanych z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. i innych

k.k., w Izbie Wojskowej na rozprawie w dniu 26 maja 2014 r., z powodu kasacji

wniesionych przez obrońcę G. J. i Naczelnego Prokuratora Wojskowego na

niekorzyść M. M., P. M., Z. S. i G. J. od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w

W. z dnia 15 stycznia 2014 r., utrzymującego w mocy wyrok Wojskowego Sądu

Garnizonowego w W. z dnia 4 lipca 2013 r., w odniesieniu do st. chor. Z. S. i chor.

G. J. oraz prawomocnego wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w W. z dnia 4

lipca 2013 r., w odniesieniu do chor. M. M., st. sierż. rez. P. M.

1. kasację obrońcy G. J. pozostawia bez rozpoznania,

2. uchyla zaskarżony wyrok Wojskowego Sądu Okręgowego w

W. w odniesieniu do Z. S. i G. J. oraz wyrok Wojskowego Sądu

Garnizonowego w W. z dnia 4 lipca 2013 r., w odniesieniu do M.

2

M., P. M., Z. S. i G. J., w części dotyczącej orzeczenia o karze i

przekazuje sprawę Wojskowemu Sądowi Garnizonowemu w W.

do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

Wyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego z dnia 4 lipca 2013 r., zostali

uznani za winnych, między innymi tego, że:

I. chor. M.M.

„w ramach czynu zarzucanego mu w pkt 1 aktu oskarżenia w okresie od bliżej

nieustalonego dnia kwietnia 2006 r. do dnia 29 grudnia 2006 r. na terenie JW […],

działając w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru,

wspólnie i w porozumieniu z innymi żołnierzami z JW […]: st. chor. Z. S., chor. G.

J., st. sierż. P. M., chor. A. W., sierż. W. E. nie mniej niż 30 razy wziął udział w

zaborze w celu przywłaszczenia oleju napędowego o łącznej wartości nie mniejszej

niż 3970 litrów, o wartości nie mniejszej niż 11.910 zł, na szkodę JW […], w ten

sposób, że po tym jak st. chor. Z. S. i chor. G. J. przekazywali jemu i sierż. P. M.

informacje o nadwyżce oleju napędowego w MPS jednostki, a następnie paliwo to

chor. A. W. i sierż. W.E. przelewali do pojazdów patrolu saperskiego, paliwo to

wspólnie z st. sierż. P. M. przy pomocy podległych im żołnierzy patrolu saperskiego

wywoził poza teren jednostki i sprzedał w miejscowościach […] oraz innych bliżej

nieustalonych miejscowościach na terenie województwa za kwotę około 3 zł za 1

litr, z czego st. chor. Z. S. i chor. G. J. przekazywał razem z sierż. P. M. pieniądze

w kwocie 1 zł 50 gr za każdy litr paliwa wywiezionego i sprzedanego poza terenem

jednostki, przy czym z popełnienia przestępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu,

tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 278 § 1 kk w zw. z art. 12 kk w zw.

z art. 65 § 1 kk”.

II. st. sierż. rez. P. M.

3

„w ramach czynu zarzucanego mu w pkt 1 aktu oskarżenia w okresie od bliżej

nieustalonego dnia kwietnia 2006 r. do dnia 29 grudnia 2006 r. na terenie JW […],

działając w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru,

wspólnie i w porozumieniu z innymi żołnierzami z JW […]: st. chor. Z. S., chor. G.

J., chor. M. M., chor. A. W., sierż. W. El. nie mniej niż 30 razy wziął udział w

zaborze w celu przywłaszczenia oleju napędowego w łącznej ilości nie mniejszej

niż 3970 litrów, o wartości nie mniejszej niż 11.910 zł na szkodę JW 1[…], w ten

sposób, że po tym jak st. chor. Z. S. i chor. G. J. przekazywali jemu i chor. M. M.

informacje o nadwyżce oleju napędowego w MPS jednostki, a następnie paliwo to

chor. A. W. i sierż. W. E. przelewali do pojazdów patrolu saperskiego, paliwo to

wspólnie z chor. M. M. przy pomocy ustalonych podległych im żołnierzy patrolu

saperskiego wywoził poza teren jednostki i sprzedawał za około 3 zł za 1 litr w

miejscowościach […]oraz innych bliżej nieustalonych miejscowościach na terenie

województwa za kwotę około 3 zł za 1 litr, z czego st. chor. Z. S. i chor. G. J.

przekazał razem z chor. M. M. pieniądze w kwocie 1 zł 50 gr za każdy litr paliwa

wywiezionego i sprzedanego poza terenem jednostki, przy czym z popełnienia

przestępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu, tj. popełnienia przestępstwa

określonego w art. 278 § 1 kk w zw. z art. 12 kk w zw. z art. 65 § 1 kk”.

III. chor. rez. Z. S.

„w ramach czynu zarzucanego mu aktem oskarżeni w okresie od bliżej

nieustalonego dnia kwietnia 2006 r. do dnia 29 grudnia 2006 r. na terenie JW […],

działając w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru,

wspólnie i w porozumieniu z innymi żołnierzami z JW […]: chor. G. J., chor. M. M.,

st. sierż. P. M., chor. A. W. i sierż. W. E. nie mniej niż 30 razy wziął udział w

zaborze w celu przywłaszczenia oleju napędowego w łącznej ilości nie mniejszej

niż 3970 litrów, o wartości nie mniejszej niż 11.910 zł, na szkodę JW […], w ten

sposób, że razem z chor. G. J. przekazywał chor. M. M. i sierż. P.M. informacje o

nadwyżce oleju napędowego w MPS jednostki, które to paliwo chor. A. W. i sierż.

W. E. przelewali do pojazdów patrolu saperskiego, po czym paliwo to chor. M. M. i

sierż. P. M. przy pomocy ustalonych podległych im żołnierzy patrolu saperskiego

wywozili poza teren jednostki i sprzedawali za około 3 zł za 1 litr w

miejscowościach […] oraz innych bliżej nieustalonych miejscowościach na terenie

4

województwa, za co wspólnie z chor. G. J. otrzymywał od chor. M. M. i sierż. P. M.

pieniądze w kwocie 1 zł 50 gr za każdy litr paliwa wywiezionego i sprzedanego

poza terenem jednostki, przy czym z popełnienia przestępstw uczynił sobie stałe

źródło dochodu, tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 278 § 1 kk w zw. z

art. 12 kk w zw. z art. 65 § 1 kk”.

IV. chor. G. J.

„w ramach czynu zarzucanego mu aktem oskarżenia w okresie od bliżej

nieustalonego dnia kwietnia 2006 r. do dnia 29 grudnia 2006 r. na terenie JW […],

działając w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru,

wspólnie i w porozumieniu z innymi żołnierzami z JW […]: st. chor. Z. S., chor. M.

M., st. sierż. P. M., chor. A. W. i sierż. W. E. nie mniej niż 30 razy wziął udział w

zaborze w celu przywłaszczenia oleju napędowego w łącznej ilości nie mniejszej

niż 3.970 litrów, o wartości nie mniejszej niż 11.910 zł, na szkodę JW […], w ten

sposób, że razem z st. chor. Z. S. przekazywał chor. M. M. i sierż. P.M. informacje

o nadwyżce oleju napędowego w MPS jednostki, które to paliwo chor. A.W. i sierż.

W. E. przelewali do pojazdów patrolu saperskiego, po czym paliwo to chor. M. M. i

sierż. P. M. przy pomocy ustalonych podległych im żołnierzy patrolu saperskiego

wywozili poza teren jednostki i sprzedawali za około 3 zł za 1 litr w

miejscowościach […] oraz innych bliżej nieustalonych miejscowościach na terenie

województwa, za co wspólnie ze st. chor. Z. S. otrzymywał od chor. M. M. i sierż. P.

M. pieniądze w kwocie 1 zł 50 gr. za każdy litr paliwa wywiezionego i sprzedanego

poza terenem jednostki, przy czym z popełnienia przestępstw uczynił sobie stałe

źródło dochodu, tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 278 § 1 kk w zw. z

art. 12 kk w zw. z art. 65 § 1 kk”.

Za przypisany oskarżonym czyn z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k.,

Sąd pierwszej instancji skazał:

1. chor. M. M. na karę roku pozbawienia wolności, grzywnę w wymiarze 50 stawek

dziennych po 20 zł, zobowiązał na podstawie art. 46 § 1 k.k. do naprawienia

wyrządzonej szkody solidarnie z pozostałymi oskarżonymi poprzez zapłatę na

rzecz JW. […] kwotę 11 910 zł, a ponadto orzekł środek karny w postaci podania

wyroku do publicznej wiadomości na apelu żołnierzy zawodowych JW. […].

5

W związku ze skazaniem chor. M. M. na jednostkowe kary pozbawienia

wolności za przypisane mu przestępstwo z art. 231 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k.

(kara roku pozbawienia wolności), z art. 351 k.k. (kara 2 miesięcy pozbawienia

wolności), z art. 350 § 2 k.k. (kara 2 miesięcy pozbawienia wolności), z art.190 § 1

k.k. (kara 2 miesięcy pozbawienia wolności), z art. 245 k.k. (kara 3 miesięcy

pozbawienia wolności), z art. 233 § 1 k.k. (kara 3 miesięcy pozbawienia wolności) –

na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k., w miejsce jednostkowych kar

pozbawienia wolności Sąd orzekł karę łączną 2 lat pozbawienia wolności, której

wykonanie warunkowo zawiesił na okres próby 5 lat (art. 69 § 1, 2 i 3 k.k. oraz art.

70 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k.).

2. st. sierż. rez. P. M. na karę roku pozbawienia wolności, grzywnę w kwocie 50

stawek dziennych po 20 zł każda, na podstawie art. 46 § 1 k.k. zobowiązał do

naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody solidarnie wraz z pozostałymi

oskarżonymi poprzez zapłatę na rzecz JW. [...] kwoty 11 910 zł, a ponadto orzekł

środek karny w postaci podania wyroku do publicznej wiadomości na apelu

żołnierzy zawodowych JW. […].

W związku ze skazaniem P. M. ponadto za popełnienie przestępstwa z art.

231 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. oraz z art. 233 § 1 k.k. – na podstawie art. 85

k.k. i 86 § 1 k.k., w miejsce jednostkowych kar pozbawienia wolności Sąd orzekł

karę łączną 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania

na okres próby 5 lat (art. 69 § 1, 2 i 3 k.k., art. 70 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k.).

3. st. chor. rez. Z. S. na karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, której

wykonanie warunkowo zawiesił na okres próby 3 lat (art. 69 § 1, 2 i 3 k.k. oraz art.

70 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k.), grzywnę w wysokości 50 stawek dziennych po

30 zł każda, na podstawie art. 46 § 1 k.k. zobowiązał oskarżonego do naprawienia

wyrządzonej przestępstwem szkody solidarnie z pozostałymi oskarżonymi poprzez

zapłatę na rzecz JW. […] kwoty 11 910 zł oraz orzekł środek karny w postaci

podania wyroku do publicznej wiadomości na apelu żołnierzy zawodowych.

4. chor. G. J. na karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania na okres próby 3 lat (art. 69 § 1,2 i 3 k.k. oraz art. 70 §

2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k.), grzywnę w wysokości 50 stawek dziennych po 20 zł

każda, na podstawie art. 46 § 1 k.k. zobowiązał oskarżonego do naprawienia

6

wyrządzonej przestępstwem szkody solidarnie z pozostałymi oskarżonymi poprzez

zapłatę na rzecz JW. […] kwoty 11 910 zł oraz orzekł środek karny w postaci

podania wyroku do publicznej wiadomości na apelu żołnierzy zawodowych JW. […].

Wyrokiem z dnia 15 stycznia 2014 r., Wojskowy Sąd Okręgowy nie

uwzględnił apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego st. chor. rez. Z. S. oraz

oskarżonego chor. G. J. i zaskarżony wyrok, w odniesieniu do obu oskarżonych,

utrzymał w mocy.

Kasację od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 15 stycznia

2014 r., utrzymującego w mocy wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego w W. z

dnia 4 lipca 2013 r., w odniesieniu do chor. G. J., wniósł jego obrońca.

Natomiast Naczelny Prokurator Wojskowy, na podstawie art. 672a k.p.k. w

zw. z art. 521 § 1 k.p.k. i art. 425 § 2 k.p.k., w kasacji wniesionej na niekorzyść,

zaskarżył wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego z dnia 4 lipca 2013 r., który

uprawomocnił się w pierwszej instancji w stosunku do M. M. i P. M. oraz tenże

wyrok w stosunku do Z. S. i G. J. i utrzymujący go w mocy wyrok Wojskowego

Sądu Okręgowego z dnia 15 stycznia 2014 r. – w części dotyczącej rozstrzygnięcia

o karze za czyny z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k., a w

stosunku do chor. M. M. i st. sierż. rez. P. M. – także w części dotyczącej

orzeczenia o karze łącznej.

Obrońca chor. G. J. zarzucił:

„- rażące naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na treść orzeczenia, to jest

obrazę przepisów art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., polegającą na braku

odniesienia i ustosunkowania się przez Wojskowy Sąd Okręgowy do wszystkich

zarzutów apelacji i wspierającej ją argumentacji, a w odniesieniu do zarzutów, co

do których Sąd to uczynił, wywód jest na tyle ogólnikowy, że nie można prześledzić

dochodzenia do wniosków końcowych, co w ostateczności skutkowało utrzymaniem

w mocy wyroku Sądu I instancji, przez co zaakceptowano w toku kontroli

instancyjnej naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania, tj. art. 2 § 2

k.p.k., art. 4 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 167 k.p.k., art. 366 § 1 k.p.k., art. 410 k.p.k.

poprzez:

7

- naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów wyrażającej się w błędnej

wykładni wszystkich wyjaśnień chor. M. M. i st. sierż. P. M. polegającej na

przypisaniu im waloru pełnej wiarygodności,

- naruszenie zasady prawdy materialnej i obiektywizmu polegającej na braku

ustalenia ilości paliw, w tym rotacyjnego w stacji MPS, dziennych wielkości

tankowanego paliwa wynikających z rozkazów, dat i wielkości dostaw paliwa do

jednostki 1230, jak również ustalenia rzędu wielkości 0,5% błędu pomiaru,

- naruszenie norm art. 5 § 2 k.p.k. i przyjęcie, że chor. G. J. uczestniczył w

przekazywaniu i sprzedaży paliwa w sytuacji, gdy żadne postępowanie nie ustaliło

mechanizmu powstawania i przekazywania „nadwyżek” paliwa”.

Podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonych

orzeczeń Sądów I i II instancji i przekazanie sprawy chor. G. J. do ponownego

rozpoznania Sądowi I instancji.

Natomiast Naczelny Prokurator Wojskowy zarzucając rażące i mające istotny

wpływ na treść, w odniesieniu do wydanego wyroku Wojskowego Sądu

Garnizonowego, naruszenia prawa materialnego, tj. art. 73 § 2 k.k. w zw. z art. 65 §

1 k.k., polegające na niewymierzeniu wobec wymienionych w kasacji sprawców,

którzy uczynili sobie z popełnionego przestępstwa z art. 278 § 1 k.k., stałe źródło

dochodu, obligatoryjnego dozoru pomimo tego, że sąd orzekający w przedmiotowej

sprawie zawiesił wykonanie kary pozbawienia wolności w stosunku do wszystkich

skazanych, w tym w stosunku do chor. M. M. i st. sierż. rez. P. M. orzeczonej jako –

kary łącznej, a w odniesieniu do wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego

utrzymanie w mocy oczywiście wadliwego rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji

z rażącym naruszeniem art. 440 k.p.k. w zw. z art. 73 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k.

Na tej podstawie Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego kasacją

orzeczenia w części dotyczącej orzeczenia o karze wobec wyżej wymienionych

skazanych i przekazanie w tym zakresie sprawy Sądowi pierwszej instancji do

ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na kasację obrońcy chor. G. J.o, prokurator wniósł o

pozostawienie jej bez rozpoznania.

8

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

1. Co do kasacji obrońcy chor. G. J.

Już na wstępie stwierdzić należy, że kasacja obrońcy tego oskarżonego jest

niedopuszczalna. Stosownie bowiem do art. 523 § 2 k.p.k., kasację na korzyść

oskarżonego, jeżeli nie podnosi uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k.,

można wnosić jedynie w razie skazania oskarżonego za przestępstwo lub

przestępstwo skarbowe na karę pozbawienia wolności bez warunkowego

zawieszenia jej wykonania.

A contrario, zatem nie jest dopuszczalna kasacja, jeżeli w wyroku

skazującym wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności warunkowo

zawieszono, jak to miało miejsce w tej sprawie, a wskazane przez skarżącego

okoliczności nie należą do zamkniętego katalogu naruszeń określonych w § 1 art.

439 k.p.k.

Z tych też powodów należało rozstrzygnąć jak w pkt. 1 wyroku.

2. Co do kasacji prokuratora wniesionej na niekorzyść oskarżonych.

Kasacja Zastępcy Prokuratora Generalnego Naczelnego Prokuratora Wojskowego

jest zasadna, bowiem wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego z dnia 4 lipca 2013

r., w stosunku do M. M., P. M., Z. S. i G. J. oraz wyrok Wojskowego Sądu

Okręgowego z dnia 15 stycznia 2014 r., utrzymujący w mocy orzeczenie Sądu

pierwszej instancji w części dotyczącej rozstrzygnięcia o karze za czyny z art. 278 §

1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k., a w stosunku do M. M. i P. M.,

także w części dotyczącej orzeczenia o karze łącznej, zapadły z rażącym

naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na treść zaskarżonych

orzeczeń.

Wszyscy oskarżeni w tej sprawie zostali skazani na kary pozbawienia

wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, między innymi za czyny,

które zostały zakwalifikowane jako występek z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.

w zw. z art. 65 § 1 k.k.

Zgodnie z tym ostatnim (art. 65 § 1 k.k.), przepisy dotyczące wymiaru kary,

środków karnych oraz środków związanych z poddaniem sprawcy próbie,

przewidziane wobec sprawcy określonego w art. 64 § 2 k.k., stosuje się także do

sprawcy, który z popełnienia przestępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu.

9

Mając na względzie to, że M. M., P. M., Z. S. i G. J. zostali skazani w

warunkach art. 65 § 1 k.k., przy wymiarze kary, środków karnych oraz środków

związanych z poddaniem sprawcy próbie, stosować należało w stosunku do nich

rygory określone w art. 64 § 2 k.k.

Artykuł 73 § 2 k.k. przewiduje, że zawieszając wykonanie kary pozbawienia

wolności sąd obligatoryjnie orzeka dozór wobec sprawcy określonego w art. 64 § 2

k.k. Przepis ten zatem, zgodnie z art. 65 § 1 k.k., także miał zastosowanie wobec

oskarżonych.

Z przytoczonych wyżej powodów Zastępca Prokuratora Generalnego

Naczelny Prokurator Wojskowy trafnie zarzucił obrazę przepisów art. 73 § 2 k.k. w

zw. z art. 65 § 1 k.k., przez Sąd pierwszej instancji, który nie orzekł wobec

oskarżonych obligatoryjnego dozoru kuratora przy wymierzeniu kar jednostkowych

oraz kar łącznych.

Podobnie, obrazy przepisów prawa materialnego, o których była mowa wyżej,

wskutek nie orzeczenia dozoru kuratora dopuścił się Wojskowy Sąd Okręgowy w W.

w toku postępowania odwoławczego wobec Z. S. i G. J.

Naczelny Prokurator Wojskowy zasadnie wskazał, że zaskarżone orzeczenia

powinny być uchylone w części orzeczenia o karze. Jak bowiem przyjęto w uchwale

7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2010 r. „w postępowaniu

kasacyjnym nie jest możliwe uchylenie orzeczenia wyłącznie w części, której

orzeczenie to nie zawiera, a więc co do braku w nim rozstrzygnięcia w kwestii

środka karnego lub kary, którego umieszczenie było obowiązkiem sądu, gdyż

przedmiotem zaskarżenia i zarzutu, a w konsekwencji uchylenia orzeczenia można

uczynić tylko tę jego zaskarżoną część, która obarczona jest owym brakiem, a

uchylenie powinno wówczas nastąpić w zakresie umożliwiającym usunięcie tego

uchybienia (I KZP 36/09, OSNKW 2010, z. 5, poz. 40).

Akceptacja tego stanowiska implikowała uchylenie zaskarżonego wyroku

Sądu pierwszej instancji w części dotyczącej orzeczenia o karze wobec M. M., P.

M., Z. S. i G. J. oraz utrzymującego go w mocy wyroku Wojskowego Sądu

Okręgowego w W. w odniesieniu do Z. S. i G. J. i przekazanie sprawy w tym

zakresie Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

10

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd pierwszej instancji powinien mieć

na uwadze, że pomimo zakresu uchylenia wyroku co do całości rozstrzygnięcia o

karze, uchybienia wystąpiły jedynie w zakresie środka probacyjnego, czego

dotyczył też zarzut kasacji.

Mając to na względzie, zgodnie z art. 443 k.p.k., Sąd pierwszej instancji, pomimo

uchylenia sprawy w szerszym zakresie, będzie mógł orzec na niekorzyść jedynie co

do uchybienia będącego przedmiotem kasacji.