II CK 144/04

Sygn. akt II CK 144/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 grudnia 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Helena Ciepła (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Zbigniew Strus

Protokolant Anna Jasińska

w sprawie z powództwa J.Ś.

przeciwko "O." Spółce Akcyjnej

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 19 listopada 2004 r.,

kasacji powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 14 października 2003 r., sygn. akt [...],

oddala kasację i nie obciąża powoda kosztami postępowania

kasacyjnego na rzecz strony pozwanej.

2

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny zaskarżonym orzeczeniem oddalił apelację powoda od

wyroku Sądu Okręgowego oddalającego powództwo o zapłatę wynagrodzenia z

umowy o dzieło. Rozstrzygnięcie to oparł na następujących aprobowanych

ustaleniach Sądu pierwszej instancji.

Sąd Apelacyjny orzeczeniem z dnia 2 czerwca 2002 r. uchylił wyrok wstępny

Sądu Okręgowego w P. uznający dochodzone roszczenie za usprawiedliwione co

do zasady. Stwierdził, że nie doszło między stronami do zawarcia umowy w trybie

przetargu.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy powód zmienił podstawę prawną

powództwa, żądając zasądzenia spornego świadczenia na podstawie przepisów

o bezpodstawnym wzbogaceniu (oświadczenie pełnomocnika powoda k. 294).

Sąd pierwszej instancji uznał, że na skutek przytoczenia nowych okoliczności

faktycznych doszło do zmiany powództwa, którą ocenił jako niedopuszczalną

w świetle art. 193 § 1 k.p.c., gdyż dla zmienionego powództwa byłby właściwy

miejscowo Sąd Okręgowy w W. W konsekwencji uczynił przedmiotem osądu

pierwotne żądanie i oddalił je.

Sąd Apelacyjny podzielił ocenę jurydyczną Sądu pierwszej instancji,

przytaczając jako dodatkowy argument wspierający trafność rozstrzygnięcia tego

Sądu okoliczność, że powód w sposób dorozumiany cofnął pierwotny pozew bez

zrzeczenia się roszczenia, na co pozwany nie wyraził zgody. Z tego względu

wobec niedopuszczalnej zmiany powództwa przedmiotem procesu mogło być

pierwotne żądanie.

W kasacji, opartej na podstawie wywiedzionej z art. 3931

pkt 2 k.p.c.,

skarżący zarzucił naruszenie przepisów:

- art. 193 i art. 15 k.p.c. przez ich błędną wykładnię polegającą

na przyjęciu, iż zmiana powództwa jest niedopuszczalna, także jeżeli

wpływa wyłącznie na właściwość miejscową sądu oraz, że sąd właściwy

w chwili wytoczenia powództwa nie pozostaje właściwy aż do ukończenia

postępowania;

3

- i art. 233 § 1 oraz 235 k.p.c. przez pozbawienie powoda możliwości

merytorycznej obrony jego praw przed sądem.

W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. jest oczywiście nie uzasadniony.

Przepis ten dotyczy bowiem oceny dowodów dokonanej przez Sąd drugiej

instancji, a skarżący uzasadnia jego naruszenie pozbawieniem go możliwości

merytorycznej obrony.

Zarzucając naruszenie art. 193 k.p.c. skarżący nie wskazuje wprawdzie,

który z trzech przepisów tego artykułu jego zdaniem został naruszony, jednakże

zestawienie uzasadnienia tego zarzutu z uznaniem przez Sąd Apelacyjny zmiany

powództwa za niedopuszczalną na podstawie art. 193 § 1 k.p.c. należało przyjąć,

że zarzut naruszenia dotyczy tego przepisu. Nie zasługuje on jednak na

uwzględnienie. Dokonana przez Sąd Apelacyjny wykładnia tego przepisu i przyjęcie

w jej wyniku, że zmiana powództwa wpływająca na właściwość miejscową sądu jest

niedopuszczalna nie mogą być skutecznie zwalczane.

W myśl art. 193 § 1 k.p.c., powód może zmienić powództwo z tym jedynie

zastrzeżeniem, że nie może tą zmianą naruszać właściwości sądu. Przepis ten nie

zawiera żadnych dalszych ograniczeń z czego wynika, że powód może powództwo

zmienić w najszerszym tego słowa znaczeniu.

Przedmiotowa zmiana powództwa, o której mowa w powołanym przepisie

może polegać na przekształceniu obu jego elementów składowych, a więc żądania

pozwu i uzasadniających je okoliczności faktycznych bądź jednego z nich. Może

ona przybrać postać zmiany ilościowej, polegającej na rozszerzeniu albo

ograniczeniu pierwotnego żądania, bądź jakościowej prowadzącej do zmiany

żądania – jego przedmiotu albo rodzaju żądanej ochrony prawnej - lub

przekształcenia podstawy faktycznej powództwa, którą judykatura określa jako

tzw. „wymianę przytoczeń” (por. motywy uchwały połączonych Izb Sądu

Najwyższego - Cywilnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 kwietnia

1972 r., III PZP 17/70, OSNC 1973 r., Nr 5, poz. 72).

4

Zmianą powództwa nie są czynności procesowe mające charakter czystej

rektyfikacji, a mianowicie takie jak sprostowanie lub uzupełnienie podstawy

faktycznej pozwu, albo jej nieistotną zmianę. Natomiast stanowi zmianę powództwa

powołanie jego innej podstawy prawnej, z jednoczesnym uzupełnieniem podstawy

faktycznej o nowe okoliczności.

Przenosząc te uwagi ogólne na grunt rozpoznawanej kasacji, rozważania

wymaga przede wszystkim czy w sprawie rzeczywiście nastąpiła zmiana

powództwa, a więc zmiana jego podstawy, tj. istotnych okoliczności faktycznych

uzasadniających żądanie dochodzone pozwem.

Chodzi w szczególności o to czy powołanie się przez powoda na

inny przepis prawa materialnego i uzupełnienie podstawy faktycznej pozwu

zmienia w istocie tę podstawę, czy tylko ją rozwija, czego za zmianę uważać nie

można.

Powód swoje roszczenie wywodził pierwotnie z umowy, jaka jego zdaniem

łączyła strony. Aktualnie opiera je na niesłusznym wzbogaceniu. Powództwo

wywodzone na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu wytacza się

według przepisów o właściwości ogólnej, zgodnie z którymi właściwym do

rozpoznania sprawy byłby Sad Okręgowy w W. Wprawdzie wskazanie przez

powoda przepisu prawa materialnego, mającego stanowić podstawę prawną

żądania, nie jest wymagane, nie pozostaje jednak bez znaczenia dla przebiegu

i wyniku sprawy, bowiem pośrednio określa także okoliczności faktyczne

uzasadniające żądanie i ukierunkowuje całe postępowanie rozpoznawcze

(por. orzecz. Sądu Najwyższego z 23 lutego 1999 r. I CKN 252/98

(OSNC 1999/9/152).

Trafnie zatem sądy obu instancji uznały, że nastąpiła zmiana powództwa,

a nie tylko uzupełnienie podstawy faktycznej pozwu nieskutkujące taką zmianą.

Dowodzi tego dobitnie oświadczenie pełnomocnika powoda w tym przedmiocie

(k. 294), a zwłaszcza fragment o treści „w imieniu powoda wnoszę i wywodzę jak

dotychczas, jednakże na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.

Uzupełniająco poza tym materiałem który został dotychczas wykazany

z przekonaniem powoda iż strony skutecznie zawarły umowę, będę starał się

5

wykazać iż zakres prac wykonanych przez powoda obejmował nie taki zakres, jaki

wynikał ze złożonej oferty tzn. 500 m3

gruntu a około 6000 m3

gruntu”

.

Jak z tego wynika, pierwotne przedstawienie przez powoda stanu

faktycznego nie da się połączyć z późniejszym, gdyż wyłączają się one wzajemnie.

W grę wchodzi zatem zmiana części istotnych okoliczności faktycznych

uzasadniających żądanie powoda, a więc zmiana powództwa. Powód nie zmienił

w całości wszystkich dotychczasowych istotnych elementów pozwu. Nowopowstałe

powództwo pozostaje zatem w związku z pierwotnym co do niektórych elementów,

a to uzasadnia wniosek, że nie nastąpiło cofnięcie pierwotnego powództwa

i wniesienie nowego, jak błędnie przyjął w dodatkowej argumentacji Sąd

Apelacyjny.

Zgodnie z przepisem art. 193 § 1 k.p.c. powód mógł w postępowaniu przed

Sądem pierwszej instancji dokonać zmiany swego powództwa bez zgody

pozwanego, jednak pod warunkiem, że sąd ten byłby właściwy do jego

rozpoznania. Jak z powyższego wynika warunek ten w przedmiotowej sprawie nie

został spełniony. W konsekwencji należy stwierdzić, że Sądy obu instancji

prawidłowo uznały zmianę powództwa za niedopuszczalną i słusznie rozpoznały

merytorycznie pierwotne żądanie. Jego ocena materialnoprawna nie mogła być

poddana kontroli kasacyjnej, gdyż nie była w kasacji kwestionowana.

W konfrontacji zatem z treścią uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie daje

się obronić zarzut skarżącego, jakoby nie doszło do niedopuszczalnej zmiany

powództwa w rozumieniu art. 193 § 1 k.p.c. Bezzasadność zarzutu naruszenia

tego przepisu czyni bezprzedmiotowym rozważanie zarzutu naruszenia zasady

perpetuatio fori z art. 15 § 1 k.p.c. Należy zauważyć, że podzielenie poglądu

skarżącego prezentowanego w kasacji prowadziłoby do obejścia przepisów

o właściwości sądu przez późniejszą zmianę powództwa.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy oddalił kasację jako bezzasadną (art. 39312

k.p.c.), orzekając o kosztach postępowania na podstawie art. 102 w związku z art.

39319

k.p.c.