I CK 296/04

Sygn. akt I CK 296/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 grudnia 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Domińczyk (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSA Wojciech Kościołek (sprawozdawca)

Protokolant Beata Rogalska

w sprawie z powództwa M.M.

przeciwko A.S.

o rozwiązanie umowy dożywocia,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 8 grudnia 2004 r.,

kasacji powódki

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 19 lutego 2004 r., sygn. akt [...],

oddala kasację.

2

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację powódki M.M. od

wyroku Sądu Okręgowego w W., oddalającego powództwo o rozwiązanie umowy

dożywocia, zawartej w dniu 1 czerwca 1998 r. z pozwaną A.S., której przedmiotem

była nieruchomość lokalowa położona w W.

U podstaw rozstrzygnięcia wskazał Sąd Apelacyjny, że strony pozostają

w stosunku pokrewieństwa, gdyż powódka jest siostrą babki pozwanej. Zawarcie

umowy dożywocia poprzedziły wieloletnie, zgodne stosunki rodzinne, których

potwierdzeniem było, m.in., wyrażenie przez powódkę zgody na wykup za

pieniądze matki pozwanej mieszkania zajmowanego przez powódkę w W. Choroba

nowotworowa matki pozwanej i chęć zabezpieczenia prawa pozwanej do

wykupionego mieszkania doprowadziły do zmiany początkowej formy

zadysponowania majątkiem powódki na rzecz pozwanej z pierwotnej formy

rozrządzenia testamentowego, na umowę dożywocia.

W dniu 1 czerwca 1998 r. strony zawarły umowę o dożywocie, której

przedmiotem było wykupione wcześniej mieszkanie. Pogarszający się stan zdrowia

powódki (wówczas 87 letniej) wpłynął na decyzję o wyjeździe z W. do G., gdzie

zamieszkała z pozwaną i jej matką. Do wyjazdu doszło za aprobatą powódki. W

styczniu 2000 r. zmarła matka pozwanej. Sytuacja ta, a także konieczność łączenia

przez pozwaną studiów z pracą zarobkową, doprowadziła do podjęcia przez strony

decyzji o zamieszkaniu powódki najpierw u babki pozwanej, a następnie w domu

pomocy społecznej w T. Pozwana odwiedzała powódkę w ośrodku dwa razy w

tygodniu, dowożąc jej różne rzeczy, była w stałym kontakcie z opiekunami.

Powódka pokrywała koszty pobytu w domu z własnych pieniędzy (750 zł

miesięcznie), które otrzymywała w postaci emerytury (ok. 830 zł miesięcznie). Była

zadowolona z pobytu w T., gdzie mieszkała od września 2000 r do lutego 2001 r. W

3

lutym 2001 r. została zabrana z ośrodka przez A.K. Od tego czasu stosunki stron

zostały zerwane.

W ocenie Sądu Apelacyjnego powództwo nie jest usprawiedliwione, skoro

zerwanie stosunków między stronami nie stanowiło efektu zdarzeń świadczących

o wyjątkowo nagannym zachowaniu pozwanej. Jedyny obciążający pozwaną

zarzut, niewłaściwego pełnienia obowiązków umownych, łączył się z pokrywaniem

kosztów pobytu w domu pomocy z emerytury powódki. Okoliczność ta nie stanowiła

jednak – w ocenie sądu drugiej instancji – wyrazu nagannego zachowania

pozwanej i chęci krzywdzenia powódki.

Kasację od wyroku złożyła powódka. Zarzuciła naruszenie prawa

materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 908 § 1 k.c.

i art. 913 § 2 k.c. Na tej podstawie domagała się zmiany zaskarżonego wyroku

i wyroku sądu pierwszej instancji przez uwzględnienie powództwa w całości,

ewentualnie uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy sądowi

drugiej instancji do ponownego rozpoznania

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje stanowisko, że cechą wspólną

wszystkich zdarzeń, które kwalifikują wypadek z art. 913 § 2 k.c. jako „wyjątkowy”,

jest krzywdzenie dożywotnika, agresja i zła wola po stronie jego kontrahenta (por.

między innymi wyrok z dnia 9 kwietnia 1997 r. , III CKN 50/97, OSNC 1997, nr 9,

poz. 133 i wyrok z dnia 9 listopada 2000 r. , II CKN 342/00 nie publik.).

W rozpoznawanej sprawie sądy obu instancji uczyniły to zagadnienie

przedmiotem postępowania dowodowego, a następnie ustaleń faktycznych i oceny.

W przeciwieństwie do twierdzeń pozwu z ustaleń tych wynika, że obecny stan

niechęci powódki wobec pozwanej nie stanowi efektu negatywnego zachowania

pozwanej względem powódki, lecz splotu zdarzeń życiowych nie odpowiadających

przesłankom art. 913 § 2 k.c.

W świetle nie kwestionowanych ustaleń faktycznych sądu drugiej instancji -

pobyt powódki w domu pomocy społecznej nie wynikał z zamiaru pozwanej

wyrządzenia krzywdy powódce, lecz stanowił efekt zgodnego z wolą obu stron

rozwiązania sytuacji, która powstała po śmierci matki pozwanej. Co więcej, jak

4

wynika z ustaleń sądów obu instancji, przez pierwsze miesiące pobyt ten nie

zakłócał kontaktów obu stron. Kształtowanie w sposób odmienny od pierwotnie

umówionego wzajemnych obowiązków umowy o dożywocie nie narusza treści art.

908 k.c.

Zasadniczo też nie wymusza w stosunkach rodzinnych, formalnego

potwierdzenia zmiany zakresu obowiązków, w drodze notarialnej czynności zmiany

postanowień umowy o dożywocie.

Należy podkreślić nieprawdziwość zarzutów powódki wobec pozwanej

o wyjątkowo nagannym zachowaniu, które wskazała w pozwie. Potwierdza to

trafność stanowiska Sądu drugiej instancji, że przyczyna aktualnie negatywnej

oceny pozwanej ze strony powódki nie obciąża pozwanej. Wyklucza to zasadność

roszczenia opartego na podstawie art. 913 § 2 k.c.

Dokonana przez Sąd drugiej instancji ocena prawna sprawy jest

w konsekwencji bezbłędna.

Zgodny z wolą dożywotnika pobyt w domu pomocy społecznej i na jego

własny koszt, sam w sobie, nie stanowi dostatecznej podstawy rozwiązania umowy

o dożywocie.

W tym stanie kasacja jako bezzasadna podlega oddaleniu na podstawie art.

39312

k.p.c.