V CK 299/04

Sygn. akt V CK 299/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 grudnia 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący)

SSN Maria Grzelka (sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

Protokolant Piotr Malczewski

w sprawie z powództwa M. i K. małżonków R.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "J."

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 16 grudnia 2004 r.,

kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w C.

z dnia 3 lutego 2004 r., sygn. akt [...],

zmienia zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Rejonowego w C. z

dnia 9 października 2003 r. w ten sposób, że

1) oddala powództwo,

2) zasądza od powodów na rzecz pozwanej kwotę 2.418,40

(dwa tysiące czterysta osiemnaście 40/100) tytułem zwrotu

części kosztów procesu za wszystkie instancje.

2

Uzasadnienie

Powodowie domagali się od pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej zapłaty

kwoty 15.855,- złotych tytułem zwrotu wkładu budowlanego wniesionego w związku

z wybudowaniem i przydzieleniem im miejsca postojowego w garażu Spółdzielni.

Twierdzili, że umowa dotycząca w/w miejsca postojowego była nieważna

ponieważ przewidywała ustanowienie na ich rzecz ograniczonego prawa

rzeczowego w postaci spółdzielczego własnościowego prawa do miejsca

postojowego, co było niedopuszczalne.

Podnieśli, że zawierali umowę w przekonaniu, iż będą uprawnieni do zbycia

miejsca postojowego. Okazało się to niemożliwe wobec odmowy ze strony

notariusza sporządzenia umowy sprzedaży. Stan faktyczny był w sprawie

bezsporny. Dnia 4 lutego 1998 r. strony zawarły umowę, na podstawie której

pozwana zobowiązała się przydzielić powodom miejsce postojowe w garażu przy

ul. O. w C. na zasadach spółdzielczego własnościowego prawa do miejsca

postojowego i według warunków przewidzianych w Regulaminie i Statucie

Spółdzielni oraz Prawie Spółdzielczym, a powodowie zobowiązali się ponieść

koszty wybudowania miejsca postojowego oraz użytkować miejsce postojowe

zgodnie z jego przeznaczeniem i uiszczać koszty eksploatacji. Po wpłaceniu

wkładu budowlanego powodowie otrzymali w lutym 2000 r. przydział na miejsce

postojowe nr 68 w podziemnym garażu Spółdzielni i korzystali z tego miejsca do

czasu sprzedaży w 2002 roku spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu

mieszkalnego w C. przy ul. O. 3 m 5. Sąd Rejonowy w C. wyrokiem z dnia 9

października 2003 r. uwzględnił powództwo, a Sąd Okręgowy w C. zaskarżonym

wyrokiem oddalił apelację pozwanej. Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu

Okręgowego, że obowiązujące w czasie zawierania przez strony umowy przepisy

Prawa spółdzielczego nie przewidywały możliwości ustanowienia ograniczonego

prawa rzeczowego w postaci własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu

użytkowego, a jedynie spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego, do którego

stosowało się odpowiednio przepisy dotyczące spółdzielczego własnościowego

3

prawa do lokalu, które – również odpowiednio – miały zastosowanie do garaży oraz

do miejsc postojowych w garażach wielostanowiskowych. Zdaniem Sądu

Okręgowego, pozwana nie mogła skutecznie ustanowić na rzecz powodów

spółdzielczego własnościowego prawa do miejsca postojowego; mogła ustanowić

spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego (garażu, miejsca postojowego), które

jednak stwarzało uprawnienie tylko do korzystania z lokalu (garażu, miejsca

postojowego), nie zaś także do jego zbycia. Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na to, że

spółdzielcze własnościowe prawo do miejsca postojowego (lokalu użytkowego) nie

mieści się w katalogu ograniczonych praw rzeczowych określonym w art. 244 k.c.

Powołał się też na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2001 r., III CKN

464/00 (nie publ.), zgodnie z którym przepisy art. 238 i 239 Prawa spółdzielczego

w brzmieniu po zmianie wprowadzonej ustawą z dnia 7 lipca 1994 r. o zmianie

ustawy – Prawo spółdzielcze...(-) Dz.U. Nr 90, poz. 419) nie pozwalały na

ustanowienie ograniczonego prawa rzeczowego odnośnie do miejsca postojowego

w garażu spółdzielni mieszkaniowej a stwarzały jedynie podstawę do korzystania

przez członka spółdzielni z takiego miejsca bez dalszych skutków mających

charakter prawnorzeczowy.

W kasacji pozwana zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa

materialnego – art. 238 i 239 Prawa spółdzielczego przez jego błędną wykładnię.

Wnosiła o zmianę wyroku i oddalenie powództwa lub o uchylenie wyroku

i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w C. do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podstawą oceny wyrażonej w zaskarżonym wyroku, że powodowie nie mogli

rozporządzić prawem do przydzielonego im miejsca postojowego było stanowisko,

że prawo nie przewidywało ograniczonego prawa rzeczowego w postaci

spółdzielczego własnościowego prawa do miejsca postojowego w garażu

spółdzielni mieszkaniowej, a tylko spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego,

którego treść, stosowana odpowiednio do miejsca postojowego w garażu, nie

obejmowała jednakże możliwości zbycia miejsca postojowego, a jedynie

korzystanie z takiego miejsca. Nie sposób zaprzeczyć, że art. 244 § 1 k.c.

w brzmieniu ustalonym przez art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 25 października 1991 r.

4

o zmianie ustawy – Kodeks cywilny... (-) (Dz.U. Nr 115, poz. 496), oraz art. 238 § 1

Prawa spółdzielczego w brzmieniu wynikającym z art. 1 pkt 122 lit. „a” ustawy

z dnia 7 lipca 1994 r. o zmianie ustawy – Prawo spółdzielcze ... (-) (Dz.U. nr 90,

poz. 419) przewidywały ograniczone prawo rzeczowe w postaci spółdzielczego

prawa do lokalu użytkowego, nie zaś własnościowego spółdzielczego prawa do

lokalu użytkowego. Gdyby więc uznać, że zamiarem stron wyrażonym w umowie

z dnia 4 lutego 1998 r. było ustanowienie ograniczonego prawa rzeczowego,

a jednocześnie w zbywalności takiego prawa upatrywać jedynej podstawy do

przyjęcia, że miejsce postojowe przydzielone powodom mogło być przedmiotem

sprzedaży, to należałoby uznać zaskarżony wyrok za trafny, a kasację za

bezzasadną w części dotyczącej ustanowienia spółdzielczego prawa do miejsca

postojowego jako ograniczonego prawa rzeczowego. Rzecz jednak w tym, że –

wbrew stanowisku Sądu Okręgowego – umowa z dnia 4 lutego 1998 r. nie wyrażała

woli ustanowienia na rzecz powodów ograniczonego prawa rzeczowego.

Nie wynika to z brzmienia umowy (nigdzie strony nie użyły określenia „ograniczone

prawo rzeczowe”) ani z żadnych dowodów. Przeciwnie, odesłanie w umowie do

Prawa spółdzielczego wskazywało na zamiar ustanowienia odnośnie do miejsca

postojowego takiego prawa, jakie unormowane było w art. 238 i 239 ustawy z dnia

16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze w brzmieniu obowiązującym w dniu

4 lutego 1998 r., tj. z uwzględnieniem zmian wprowadzonych nowelą z dnia 7 lipca

1994 r.

Tym prawem było spółdzielcze prawo do miejsca postojowego w garażu

Spółdzielni, które nie było ograniczonym prawem rzeczowym, ale przez

odpowiednie stosowanie do niego spółdzielczego prawa do lokalu użytkowego, do

którego znajdowały zastosowanie odpowiednio przepisy dotyczące spółdzielczego

własnościowego prawa do lokalu (art. 239 w zw. z art. 238 Prawa spółdzielczego)

było prawem zbywalnym (art. 223 § 1 zdanie pierwsze Prawa spółdzielczego).

Odpowiedniość, o której mowa w art. 239 Prawa spółdzielczego w tym się właśnie

wyrażała, że prawo do miejsca postojowego nie będąc prawem rzeczowym rządziło

się jednak, w zakresie możliwości jego zbycia, regułami przewidzianymi dla

spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. Tym też – jak się wydaje – należy

tłumaczyć zwrot „na zasadach spółdzielczego własnościowego prawa do miejsca

5

postojowego” użyty przez strony w umowie z dnia 4 lutego 1998 r. Samo

uprawnienie do korzystania nie było charakterystyczne dla własnościowego prawa

do lokalu spółdzielczego lecz z natury rzeczy właściwe było także dla uprawnienia

do miejsca postojowego. Gdyby to uprawnienie miało wyczerpywać istotę prawa do

miejsca postojowego zbędne byłoby odesłanie zawarte w art. 239 i art. 238 Prawa

spółdzielczego. Zatem, powyższe odesłanie, w części dotyczącej miejsc

postojowych w wielostanowiskowych lokalach garażowych spółdzielni

mieszkaniowej, należało tłumaczyć przede wszystkim jako obejmujące zbywalność

własnościowego prawa do lokalu spółdzielczego (art. 223 § 1 zd. pierwsze Prawa

spółdzielczego).

Z przedstawionych względów, w rozpoznawanej sprawie, brak było podstaw

do przyjęcia, że powodowie nie mogli sprzedać przysługującego im prawa do

miejsca postojowego nr 68, oraz, że z uwagi na błąd co do charakteru prawa

będącego przedmiotem umowy stron z dnia 4 lutego 1998 r. powodowi mogli

skutecznie uchylić się od skutków swojego oświadczenia woli w powyższej umowie

i przez to doprowadzić do uznania nieważności umowy (art. 84 § 1 k.c.). Prawo,

o które strony się umówiły nie było ograniczonym prawem rzeczowym ale było

prawem zbywalnym, którego cecha zbywalności wynikała z odpowiedniego

stosowania spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu.

Przedstawionego poglądu w niczym nie zmienia wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 5 października 2001 r. III CKN 464/00 (nie publ.), na który powołał się Sąd

Okręgowy w zaskarżonym orzeczeniu. W wyroku tym Sąd Najwyższy nie zajmował

się kwestią zbywalności prawa do miejsca postojowego w garażu spółdzielni

mieszkaniowej, a problematykę treści tego prawa odniósł wyłącznie do stanu

faktycznego rozpoznawanej sprawy, w której rozstrzygnięciu podlegało zagadnienie

związania członkostwa w spółdzielni mieszkaniowej z samym tylko uprawnieniem

do miejsca postojowego.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy uznał za usprawiedliwiony

zarzut kasacji, co do naruszenia w zaskarżonym wyroku art. 238 i 239 Prawa

spółdzielczego przez mylne rozumienie odpowiedniego stosowania przepisów

o spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu do prawa do miejsca

6

postojowego. W związku z tym Sąd Najwyższy zmienił zaskarżony wyrok oraz

poprzedzający go wyrok Sądu pierwszej instancji i oddalił powództwo (art. 39315

k.p.c.).

O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 108 § 1 k.p.c.