V CK 302/04

Sygn. akt V CK 302/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 grudnia 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Maria Grzelka

SSN Hubert Wrzeszcz

Protokolant Piotr Malczewski

w sprawie z powództwa D.K.

przeciwko Skarbowi Państwa - Kuratorium Oświaty

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 16 grudnia 2004 r.,

kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 6 lutego 2004 r., sygn. akt [...],

oddala kasację.

2

Uzasadnienie

Zaskarżony wyrok został wydany na podstawie następujących istotnych

okoliczności:

Powód doznał w okresie dzieciństwa uszkodzenia zdrowia. Za szkodę

odpowiada Skarb Państwa – Kuratorium Oświaty. W 1983 r. została zasądzona na

jego rzecz renta, której wysokość w 1998 r. ustalono w kwocie 1220 zł miesięcznie.

Ze względu na uszkodzenie wzroku w oku prawym, powód jest uznany na okres do

31 lipca 2006 r. za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, z zaleceniem

odpowiedniego zatrudnienia wykluczającego pracę ciężką fizycznie lub psychicznie,

pracę na wysokości, w ruchu pojazdów i maszyn. W okresie od 1998 do 2000 r. był

zarejestrowany jako bezrobotny i wykreślony z rejestru z powodu nie zgłoszenia się

na badanie kontrolne (z powodu pobytu w szpitalu). D.K. cierpi na schorzenia oka

lewego, kręgosłupa i serca, jednak te dolegliwości nie pozostają w związku z

wypadkiem, za który odpowiedzialność ponosi pozwany.

Sąd pierwszej instancji uznał, że zmiany wysokości średniego

wynagrodzenia ogłaszane urzędowo oddają sytuację gospodarczą w kraju i poziom

zamożności społeczeństwa, dlatego uznał je co do zasady i wysokości za właściwy

wskaźnik zmiany stosunków w rozumieniu art. 907 § 2 k.c. w postaci uznawanego

w orzecznictwie sądowym obniżenia wartości pieniądza. Dlatego uwzględniając

powództwo podwyższył zasądzoną w 1998 r. rentę o różnicę między rentą

wypłaconą w każdym miesiącu a średnim wynagrodzeniem za poprzedni kwartał,

w okresie od 11 sierpnia 2000 r. do 11 września 2003 r. wraz z odsetkami

ustawowymi. Na przyszłość jej wysokość została ustalona w kwocie 2225 zł

miesięcznie.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy uwzględnił apelację powoda.

W uzasadnieniu stwierdził, że zmiana siły nabywczej pieniądza jest tylko jedną

z okoliczności usprawiedliwiających ocenę, że doszło do zmiany stosunków.

3

W rozpoznawanej sprawie konieczne było wyjaśnienie rzeczywistej treści

stosunków faktycznych, wśród nich rozmiaru doznanej szkody, tj. porównania

uzyskiwanej renty z zarobkami, które prawdopodobnie mógłby osiągnąć powód,

gdyby nie uległ wypadkowi.

Wykorzystany w postępowaniu odwoławczym dowód w postaci informacji

Powiatowego Urzędu Pracy pozwolił ustalić, że osoba z wykształceniem wyższym

niż uzyskał powód, obsługująca komputer i znająca język angielski mająca przy

tym staż pracy może oczekiwać wynagrodzenia na poziomie co najwyżej 800 zł

brutto. Dlatego żądanie przyznania renty po jej podwyższeniu do kwoty

przekraczającej 2000 zł Sąd uznał za nieusprawiedliwione, tym bardziej przy

uwzględnieniu stopy bezrobocia i trudności w uzyskaniu zatrudnienia przez osoby

niepełnosprawne. Nie nastąpiła zatem zmiana stosunków w rozumieniu art. 907 § 2

k.c..

W kasacji powód w ramach pierwszej podstawy zarzucił naruszenie art. 907

§ 2 i 444 § 2 k.c. przez błędną wykładnię. Drugą podstawę wypełnić miało

naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. przez pominięcie orzeczenia Wojewódzkiego

Zespołu ds. Orzekania Niepełnosprawności z 15 lipca 2003 r. oraz naruszenie art.

365 § 1 i 366 k.p.c. polegające na wyrażeniu oceny, że mimo zmiany stosunków

(tu powód zakłada, że nastąpiła zmiana stosunków) poprzednio ustalona renta

pełni funkcje odszkodowawcze. Skarżący wnosił o zmianę bądź uchylenie

zaskarżonego wyroku oraz zasądzenia kosztów procesu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W kasacji bezpodstawnie przypisano sądowi orzekającemu w drugiej

instancji pogląd przedstawiany w ramach zarzutu naruszenia art. 907 § 2 k.c.

i powtórzony przy formułowaniu drugiej podstawy.

Sąd orzekający nie odmówił znaczenia zmianie siły nabywczej pieniądza, wyraźnie

bowiem stwierdził, że renta wyrównawcza nie może być ustalana i podwyższana

w oderwaniu od rzeczywistych możliwości zarobkowych poszkodowanego przy

założeniu, że nie doznałby szkody. Stanowisko to jest trafne i zostało dostatecznie

uzasadnione kompensacyjnym charakterem tej renty. Z tego Sąd orzekający

wywiódł następny prawidłowy wniosek o istnieniu związku możliwego (a nie

4

koniecznego) między spadkiem siły nabywczej pieniądza a podwyższeniem renty.

Oczekiwany przez skarżącego skutek może być przyjęty dopiero w razie

ustalenia, że nie nastąpiła również zmiana stosunków usprawiedliwiająca jej

zmniejszenie. W razie wystąpienia różnorodnych zjawisk w stosunkach

ekonomicznych lub osobistych poszkodowanego, wpływających na ocenę

wysokości szkody wyrównywanej rentą należy dokonać ich porównania

i dostosować treść orzeczenia do jego wyniku.

W rozpoznawanej sprawie, według dokonanych ustaleń, nie podważanych

przez skarżącego w sposób odpowiadający regułom kontroli kasacyjnej (por. art.

39311

§ 1 k.p.c. w zw. z art. 3931

pkt 2 k.p.c.) wzrost średniego wynagrodzenia

wyrażał spadek wartości pieniądza, chociaż teoretycznie mógł wyrażać także

wzrost zamożności społeczeństwa. Jednocześnie wysoki poziom bezrobocia

doprowadził do deprecjacji pracy ludzkiej, wyrażającej się w gwarantowaniu przez

pracodawców kwoty 800 zł miesięcznie dla osób zdrowych, z podobnymi

umiejętnościami jak powód, lecz z wyższym poziomem wykształcenia i stażem

pracy. Przyjmując – ze względu na brak odmiennych ustaleń – owe braki powoda

jako skutek urazu dokonanego w dzieciństwie, a nie późniejszych schorzeń nie

związanych z urazem, należy uznać prawidłowość wnioskowania przedstawionego

w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że powód nie wykazał prawdopodobieństwa

osiągnięcia wyższych dochodów niż otrzymywana dotychczas renta w kwocie 1220

zł. Powyższe stwierdzenie prowadzi do uznania za nieusprawiedliwiony również

zarzutu naruszenia art. 444 § 2 k.c., ze względu na porównywanie przez

skarżącego z hipotezą tego przepisu stanu faktycznego stwierdzonego przez siebie

,a nie stanu przyjętego za podstawę zaskarżonego wyroku.

Oceniając zarzuty przytoczone w ramach drugiej podstawy kasacji (art. 3931

pkt 2 k.p.c.) należy również uznać je za nie uzasadnione. Sąd orzekający nie

pominął orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania Niepełnosprawności z

dnia 15 lipca 2003 r., skoro przedstawił je na str. 5 odpisu uzasadnienia wyroku.

Zarzut dotyczący art. 365 § 1 k.p.c. i 366 k.p.c. jest nieusprawiedliwiony.

Naruszenie tych przepisów mające wpływ na treść wyroku nastąpiłoby, gdyby sąd

w sprawie rozpoznawanej orzekł, że w wyroku z 1998 r. zasądzono rentę

przewyższającą wówczas szkodę. Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonego

5

orzeczenia stwierdzono, że odszkodowawczy charakter renty nie pozwala

uwzględnić żądania jej podwyższenia, jeśli z innych ujawnionych okoliczności

wynika, że w chwili orzekania i w okresie objętym powództwem należałaby się

powodowi renta niższa od dotychczas zasądzonej. Stanowi to fragment

uzasadnienia uchwały SN z 20 kwietnia 1999 r., III CZP 58/94, a w odniesieniu do

przedmiotu zaskarżonego rozstrzygnięcia może oznaczać tylko to, że sąd nie

dopatrzył się podstaw do jej podwyższenia i wydał rozstrzygnięcie właściwe,

zarówno sytuacji, gdy powodowi według oceny z chwili orzekania należałaby się

renta w dotychczasowej wysokości lub w niższej kwocie.

Odmienna interpretacja dopatrująca się w tym zdaniu rozstrzygnięcia

o sprawie prawomocnie zakończonej jest nieuzasadniona.

Nie znajdując uzasadnionej podstawy kasacyjnej Sąd Najwyższy stosownie

do art. 39312

k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.