IV CK 362/04

Sygn. akt IV CK 362/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 stycznia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Tadeusz Domińczyk

SSN Barbara Myszka

w sprawie z powództwa "G.(…)" Spółki z o.o. w B.

przeciwko "B.(…)" Spółce z o.o. w O.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 7 stycznia 2005 r.,

kasacji strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 9 marca 2004 r., sygn.

akt I ACa (..),

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 9 marca 2004 r. oddalił apelację powodowej

Spółki od wyroku, na podstawie którego Sąd Okręgowy w O. uchylił nakaz zapłaty

wydany w postępowaniu nakazowym i oddalił powództwo. Podstawą tego

rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że powód wypełnił weksel gwarancyjny in blanco,

2

mimo że nie zostały spełnione warunki jego wypełnienia określone w deklaracji

wekslowej.

Według dokonanych ustaleń strony zawarły umowę o wykonanie i montaż przez

powoda stolarki okiennej. Wystawiony przez stronę pozwaną weksel in blanco miał na

celu zabezpieczenie roszczenia powoda o zapłatę ceny dostarczonej i zamontowanej

stolarki. Strony podpisały deklarację wekslową upoważniającą powoda do wypełnienia

weksla do kwoty 220.000 zł „po spełnieniu wszystkich warunków zapisanych w umowie i

w ciągu 21 dni od dnia podpisania faktury przez zamawiającego”. W toku postępowania

po wniesieniu zarzutów od nakazu zapłaty ujawniły się między stronami rozbieżności w

zakresie przyczyn niewykonania umowy. Strona pozwana twierdziła, że odstąpiła od

umowy ze względu na wady fizyczne zamontowanych okien, natomiast powód twierdził,

że wady okien były niewielkie i chciał je usunąć, na co strona pozwana się nie zgodziła

„zrywając” umowę z jej winy. Sąd Apelacyjny uznał, że nie zachodziła potrzeba

wyjaśniania, czy wady były istotne, czy też nieistotne, ani też badania kwestii „słuszności

czy niesłuszności odstąpienia od umowy”. Skoro bowiem powód przyznał, że nie doszło

do definitywnego wykonania umowy, że wykonana przez niego stolarka zawierała

usterki oraz że nie wystawił faktury za wykonanie umowy, to nie zostały spełnione

warunki wskazane w deklaracji wekslowej upoważniające powoda do wypełnienia

weksla. Już z tych względów nakaz zapłaty podlegał uchyleniu, a powództwo oddaleniu.

Rozpoznając kasacje powoda, opartą na podstawie naruszenia art. 1 i 101 prawa

wekslowego przez ich niewłaściwe zastosowanie, wynikające z błędnego założenia, że

nie zachodziła konieczność zbadania stosunku podstawowego, który stanowił źródło

wystawienia weksla gwarancyjnego in blanco, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W judykaturze utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym w postępowaniu

nakazowym po wniesieniu zarzutów od nakazu zapłaty dopuszczalne jest powoływanie

się na podstawę faktyczną i prawną, wynikającą z łączącego strony stosunku prawnego,

w związku z którym został wystawiony weksel gwarancyjny (por. uchwałę składu

siedmiu sędziów SN z dnia 7 stycznia 1967 r. III CZP 19/66, OSNCP 1968, z. 5, poz. 79

i uchwałę Połączonych Izb: Cywilnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24

kwietnia 1972 r. III PZP, OSNCP 1973, z. 5, poz. 72).

W uchwałach tych, które Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym sprawę

w pełni aprobuje wyjaśnione zostało, że wystawienie weksla gwarancyjnego ma na celu

zabezpieczenie zobowiązania ze stosunku cywilnoprawnego (podstawowego) i polega

na tym, iż dłużnik stosunku "podstawowego" podpisuje blankiet wekslowy w miejscach

3

przeznaczonych na podpis zobowiązanego, wręcza wierzycielowi i upoważnia go do

wypełnienia stosownie do wyników obrachunku "podstawowego" stosunku prawnego.

Przez te czynności przydana zostaje wierzytelności dodatkowa podstawa w postaci

zobowiązania wekslowego. Wierzycielowi przysługują wówczas dwa roszczenia,

mianowicie ze stosunku kauzalnego oraz z weksla. Umożliwia to wierzycielowi

dochodzenie roszczeń nie tylko w drodze zwykłego procesu, lecz także w postępowaniu

odrębnym nakazowym. Łączność między zobowiązaniem z weksla gwarancyjnego a

zobowiązaniem ze stosunku "podstawowego" oznacza, że zaspokojenie jednego

powoduje wygaśnięcie drugiego oraz, że bezpodstawność roszczenia cywilnoprawnego

pociąga za sobą bezpodstawność roszczenia opartego na wekslu. Nie można natomiast

zaakceptować rozumowania odwrotnego - przedstawionego w zaskarżonym wyroku -

według którego bezpodstawność roszczenia opartego na wekslu pociąga za sobą

bezpodstawność roszczenia cywilnoprawnego, i daje sądowi podstawę tylko z tej

przyczyny do uchylenia nakazu zapłaty i oddalenia powództwa. Takie rozumowanie

prowadzi do pozbawienia powoda dochodzenia roszczenia cywilnoprawnego w innym

procesie. Powód nie może też żądać rozpoznania sprawy w zwykłym postępowaniu,

gdyż kodeks postępowania cywilnego już nie przewiduje odmowy wydania nakazu

zapłaty i przysługującego powodowi żądania skierowania sprawy do zwykłego

postępowania (art. 490 w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 1996 r.).

Po uchyleniu art. 490 k.p.c. (art. 1 pkt 78 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. zmianie

Kodeksu postępowania cywilnego…., Dz. U. Nr 43, poz. 189) i niezamieszczenie

w kodeksie postępowania cywilnego przepisu, który pozwalałby - po wydaniu nakazu

i wniesieniu zarzutów - na przekazanie sprawy do postępowania zwykłego, wyraźnie

wskazuje na to, że sąd - skoro już przeprowadza rozprawę na skutek zarzutów

pozwanego - powinien sprawę załatwić merytorycznie przez zbadanie stosunku

podstawowego, będącego źródłem wystawionego weksla gwarancyjnego in blanco.

Pamiętać bowiem należy, że po wniesieniu zarzutów od nakazu zapłaty, wydanego na

podstawie weksla gwarancyjnego, spór z płaszczyzny stosunku prawa wekslowego

przenosi się na ogólną płaszczyznę stosunku prawa cywilnego. Strony mogą zatem

powoływać się na podstawy faktyczne i prawne wynikające z łączącego je stosunku

prawnego, który jest źródłem dochodzonego przez powoda roszczenia

cywilnoprawnego, nawet jeśli okaże się, że roszczenie wekslowe nie istnieje (por. wyrok

SN z dnia 14 marca 1997 r., I CKN 48/97, OSNC 1997, nr 9, poz. 124).

4

Okoliczność, że powód przyznał, że nie doszło do definitywnego wykonania

umowy, że wykonana przez niego stolarka zawierała usterki a ponadto, że nie wystawił

faktury za wykonanie umowy, może co najwyżej prowadzić do ustalenia, że weksel in

blanco (art.10 prawa wekslowego) nie został wystawiony zgodnie z zawartym

porozumieniem i w konsekwencji uzasadniać stwierdzenie, że osoba na nim podpisana

(strona pozwana) nie staje się zobowiązana wekslowo. Nie oznacza to – co należy z

całą mocą podkreślić, zważywszy na pogląd zaprezentowany w zaskarżonym wyroku -

że w stosunku do osoby takiej w ogóle nie można dochodzić roszczenia ze stosunku,

który stanowił podstawę wystawienia weksla gwarancyjnego in blanco. Wręcz odwrotnie

roszczenie może być dochodzone i może okazać się skuteczne, jeśli podniesione

zarzuty okażą się nieuzasadnione. Sąd Apelacyjny nie dostrzegając różnicy między

wekslem niezupełnym gwarancyjnym a wekslem trasowanym naruszył – jak trafnie

wykazano w kasacji - art. 1 i 101 prawa wekslowego przez ich zastosowanie.

Z przytoczonych względów należało orzec, jak w sentencji (art. 39313

§ 1 i art.

108 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39319

k.p.c.).