V CK 391/04

Sygn. akt V CK 391/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 stycznia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Maria Grzelka

SSN Tadeusz Żyznowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa K. B.

przeciwko D. B.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 13 stycznia 2005 r.,

kasacji pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 29 października 2003 r., sygn.

akt I ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego jej rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach procesu za instancję

kasacyjną.

Uzasadnienie

Oddalając powództwo o zwrot przedmiotu pożyczki w kwocie 333.000 marek

niemieckich – Sąd Okręgowy stwierdził, że powód K. B. nie udowodnił, aby udzielił

pozwanej D. B. pożyczki. Wniosek ten poprzedzony został ustaleniami obrazującymi

wysokość poniesionych wydatków na zakup dwóch nieruchomości w M. i kosztów

2

odbudowy oraz remontu zabudowań znajdujących się na tych nieruchomościach, a

także odniesieniu tych kosztów do zasobów i środków finansowych, którymi

dysponowały strony w okresie zakupu nieruchomości i czynionych na nie nakładów.

W uwzględnieniu apelacji powoda Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok i

uwzględnił powództwo do wysokości 170.260,20 euro z odsetkami i kosztami procesu.

Powołując się na zeznania przesłuchanych w instancji apelacyjnej świadków J. K., R. Ś.,

A. S., stron oraz dowód z nagranej na taśmie magnetofonowej rozmowy telefonicznej J.

K. z pozwaną D. B. – Sąd Apelacyjny stwierdził, że materiał dowodowy pozwolił na

ustalenie, iż powód od lipca 1997 r. do października 1998 r. pożyczył pozwanej kwotę

333.000 marek niemieckich. Pieniądze te zostały przeznaczone na zakup i remont

nieruchomości położonych w M. Były one przekazywane sukcesywnie pozwanej, która 2

listopada 1998 r. wystawiła pisemne pokwitowanie na pobraną kwotę 333.000 DEM.

Nastąpiło to w wyniku pogarszających się stosunków małżeńskich między stronami,

które zawarły związek małżeński dnia 12 lipca 1997 r. Powód K. B. wykazał – w ocenie

Sądu Apelacyjnego, że dysponował wystarczającymi środkami finansowymi

pozwalającymi mu na udzielenie żonie D. B. pożyczki w takiej wysokości. Pozwana

natomiast nie zdołała udowodnić, ze jej sytuacja materialna pozwalała na zakup i remont

nieruchomości z własnych środków.

Kasację złożyła pozwana D. B. i z powołaniem się na obie podstawy z art. 3931

k.p.c. zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj. art. 29 ustawy z dnia 12 listopada

1965 r. – Prawo prywatne międzynarodowe, art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 25 maja 2001 r. o

skutkach wprowadzenia w niektórych państwach członkowskich Unii Europejskiej

wspólnej waluty euro, poprzez jego zastosowanie w sytuacji gdy ustalony przez Sąd

termin zwrotu pożyczki przypadał przed dniem 31 grudnia 2001 r., a zobowiązanie

pieniężne z umowy pożyczki powinno być spełnione nie na terytorium Polski, ale w

miejscu zamieszkania wierzyciela tj. w Republice Federalnej Niemiec, art. 58 § 1 k.c. w

zw. z art. 358 § 1 k.c. poprzez jego zastosowanie i uznanie za ważną umowę pożyczki

zawartą między stronami w obcej walucie.

Nadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisu art. 233 § 1 k.p.c. poprzez rażące

przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów polegające na uznaniu, iż pozwana na

zakup i remont nieruchomości zakupionych za kwotę 88.000 zł otrzymała od powoda

kwotę 693.936,50 zł.

Wskazując na powyższe wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego jej rozpoznania przy uwzględnieniu

3

kosztów postępowania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie

apelacji powoda.

Powód K. B. wnosił o oddalenie kasacji z zasądzeniem kosztów procesu za

instancję kasacyjną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zważywszy, że zastosowanie przepisów prawa materialnego może nastąpić tylko

w odniesieniu do prawidłowo ustalonego i niepodważonego stanu faktycznego, który jest

kwestionowany i podważany przez stronę pozwaną w kasacji z powołaniem się na

przepisy k.p.c. mające wypełniać podstawę z art. 3931

pkt 2 tego kodeksu – to

niezbędnym jest i to w pierwszej kolejności odniesienie się do wywodów i zarzutów

kasacji opartych na przewidzianej w art. 3931

pkt 2 k.p.c. podstawie kasacji. Ponieważ

kasacja skierowana jest na wykazanie wadliwości ustaleń stanowiących podstawę

faktyczną zaskarżonego wyroku należy wskazać, że na podstawę tych ustaleń składają

się następujące elementy:

- materiał zebrany w toku postępowania w pierwszej instancji

- materiał zebrany przez sąd drugiej instancji z zachowaniem reguł przewidzianych w

art. 381 i 368 § 1 pkt 4 k.p.c. ograniczających dopuszczalność powołania nowych

faktów i dowodów, uzupełniający materiał zgromadzony w instancji niższej,

- fakty powszechnie znane (art. 213 § 1, 228 § 2 k.p.c.), fakty znane sądowi z urzędu

(art. 228 § 1 k.p.c.), fakty przyznane (art. 229 k.p.c.), fakty niezaprzeczone (art. 230

k.p.c.) i domniemania prawne (art. 234 k.p.c.).

Nowe, własne ustalenia sądu odwoławczego powinny stanowić wynik oceny

sprawy pod kątem faktów i dowodów, które pojawiły się dopiero przed tym sądem

z uwzględnieniem jednakże materiału procesowego zebranego i ocenionego przez sąd

pierwszej instancji (art. 233 § 1 k.p.c. i uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 1999 r., III CZP 59/98 – OSNC 1999 nr 7-8, poz.

124).

Powołany przepis art. 233 § 1 k.p.c. nakłada, także na sąd drugiej instancji (art.

391 § 1 k.p.c.) obowiązek wszechstronnego rozważenia zebranego materiału

dowodowego a także – w myśl powołanych powyżej przepisów – ustosunkowania się do

argumentacji, którą kierował się – przy ocenie dowodów – Sąd pierwszej instancji. W

razie zaistnienia rozbieżności, niezbędnym minimum jest wskazanie przez sąd drugiej

instancji wadliwości, którymi dotknięte są ustalenia bądź ocena wyrażona przez sąd

pierwszej instancji (por. m. in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia

4

2000 r., II CKN 924/98 – OSNC 2000 nr 11, poz. 207). W rozpoznawanej sprawie

niespornym wydaje się fakt, że dokument na który powołuje się powód K. B. stanowi

potwierdzenie uprzednio wydatkowanych kwot przeznaczonych – według twierdzeń

powoda – na nabycie, odbudowę bądź remont budynków na zakupionej przez D. B.

nieruchomości położonej w M. Jednakże powód poza wskazaniem dwóch wpłat na

zakup nieruchomości nie wskazał i przytoczył innych wpłat do wysokości spornej kwoty,

a został on określony jako pozbawiony skłonności do obdarowywania pozwanej i

wykazywaną dbałością o uzyskanie pokwitowania udzielonych jej pożyczek. Takich

pokwitowań na poszczególne kwoty – wpłacane jak stwierdza pożyczkodawca – powód

nie przedstawił. Pokwitowanie jest zatem zbiorczym dokumentem, zawierającym – jak

można wnosić sumę udzielonych pożyczek, na przestrzeni od daty zakupu

nieruchomości do jej odbudowy i przeprowadzenia remontu. Pozwana D. B. nie

zaprzeczyła także, że „.. na remont środki łożyliśmy wspólnie”. Pokwitowanie,

stanowiące podstawę roszczenia powoda, nie zawiera elementów pozwalających na

odtworzenie danych związanych ze świadczeniem powoda na rzecz tej – wspólnej

zdaniem pozwanej – inwestycji. Nie przedstawił powód w toku procesu sposobu

ustalenia, czy wyliczenia tej spornej kwoty, ani też bliższych okoliczności złożenia przez

pozwaną podpisu potwierdzającego pobranie całej spornej kwoty. Sąd Okręgowy

analizował – przedstawiane sposób rozbieżny – możliwości płatnicze i źródła dochodów,

każdej ze stron wskazując, że powód pobranymi ze swojego konta DM zaspokajał

potrzeby swojej rodziny. Sąd Okręgowy nie wyłączył udziału finansowego powoda w

prowadzonej inwestycji na nieruchomości w M.

Ustalenie Sądu Apelacyjnego, że pozwana nie zdołała udowodnić, że jej sytuacja

majątkowa pozwalała na zakup i remont nieruchomości z własnych środków nie da się w

pełni pogodzić z relacją tego Sądu o postawie pozwanej, która przyznawała, że

otrzymała od powoda różne kwoty na poczet zakupu i remont nieruchomości w M. To

ostatnie stwierdzenie pozostaje w zgodności z twierdzeniami pozwanej D. B. Kwoty te

nie zostały ustalone. Po stronie pozwanej nie zachodzi brak konsekwencji. Druga teza

Sądu Apelacyjnego jakoby powód wykazał, iż dysponował dostatecznymi środkami na

udzielenie żonie pożyczki w zasądzonej wysokości została sformułowana w oderwaniu

od ustaleń Sądu Okręgowego oraz wielkości ogółem poniesionych przez pozwaną

wydatków na podjętą inwestycję w M. Ustalenia i wyrażone oceny w zaskarżonym

wyroku nie pozwalają na odparcie zarzutu o naruszeniu art. 233 § 1 k.p.c. Świadek A. S.

relacjonowała tylko o wysokości środków przeznaczonych na zakup i odbudowę

5

budynku a nie wysokości pożyczki, co potwierdziła przed Sądem Apelacyjnym. Zeznania

św. J. K. dotyczą – jak można wnioskować – tylko kwoty stanowiącej równowartość

zakupu nieruchomości. Zeznania zatem świadka R. Ś. stanowiące zdaniem Sądu

Apelacyjnego podstawę do uznania, że pozwana mówiła mu, iż pożyczała pieniądze od

męża nie mogły stanowić podstawy do ustalenia, że skarżąca otrzymała pożyczkę w

zasądzonej wysokości 333.000 DM ani też przesądzać o miejscu zawarcia tej umowy

pożyczki, co wiąże się z zarzutem naruszenia art. 29 prawa prywatnego

międzynarodowego. Jak to na wstępie podniesiono zarzuty dotyczące prawa

materialnego mogą być rozważane przez instancję kasacyjną tylko w odniesieniu do

ustalonego i niepodważonego stanu faktycznego, który w przedmiotowej sprawie został

skutecznie podważony w kasacji pozwanej D. B. (por. m. in. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 7 marca 1997 r., II CKN 18/97 – OSNC 1997, nr 8, poz. 112). Na marginesie należy

zauważyć, że skarżąca zarzucając naruszenie zasady walutowości (art. 358 k.c.) pomija

przepisy prawa dewizowego mogące wyłączać wymienioną zasadę walutowości, która

nie obowiązuje w zakresie zaciągania zobowiązań w walucie obcej nie wymagających

zezwolenia dewizowego.

Skoro podstawa kasacji przewidziana w art. 3931

pkt 2 k.p.c. okazała się

uzasadniona kasacja podlega uwzględnieniu (art. 39313

k.p.c.).