III CK 207/04

Sygn. akt III CK 207/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 stycznia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

SSN Bronisław Czech

w sprawie z powództwa (...) Bank S.A. w K.

przeciwko M. D.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 6 stycznia 2005 r.,

kasacji pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 4 listopada 2003 r., sygn. akt I

ACa (...),

oddala kasację; zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 3600 (trzy tysiące

sześćset) zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powód - (...) Bank S.A. (obecna nazwa po przekształceniach i zmianie nazwy)

dochodził od pozwanego M. D. zapłaty na podstawie dwóch weksli własnych

wystawionych przez tegoż pozwanego [oznaczonych numerami (…) i (…)] Zapłata sumy

wekslowej z obu weksli miała nastąpić w markach niemieckich w 1997 r. i 1998 r. Powód

jako indosatariusz wywodził swoje uprawnienie z dokonanego na jego rzecz kolejnego

2

indosu wspomnianych weksli. Sąd Rejonowy uwzględnił żądanie powoda i nakazał

pozwanemu zapłacić na rzecz Banku R.(…) S.A. [B R.(…) S.A. – obecnie (...) Bank

S.A.] dochodzoną należność z odsetkami od dnia terminu zapłaty obu weksli. W wyniku

wniesienia zarzutów od nakazu zapłaty przez pozwanego wystawcę, Sąd Okręgowy

uchylił nakaz zapłaty i oddalił powództwo z racji przyjęcia nieważności umowy

stanowiącej podstawę wystawienia weksli, tj. umowy z dnia 20 kwietnia 1991 r. Apelacja

wniesiona przez Bank spowodowała zmianę zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego i

utrzymanie w mocy nakazu zapłaty. Kasacja wniesiona z kolei przez stronę pozwaną

została uznana za uzasadnioną w zakresie dotyczącym wskazanych w niej powodów

naruszenia prawa wekslowego i prawa dewizowego z 1989 r. Sąd Najwyższy wyrokiem

z dnia 13 lutego 2003 r. uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego (z dnia 17 stycznia 2001 r.) i

przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rozważał

przede wszystkim trzy zasadnicze zagadnienia prawne: 1) skuteczność prawną indosu

w świetle przepisów prawa dewizowego z 1989 r. oraz skuteczności poręczenia

dokonanego na wekslu przez Bank M.(...) „I.(...) BANK” S.A. (poprzednika prawnego

obecnego powodowego Banku); 2) możliwy zakres zarzutów, jakie pozwany wystawca

mógłby w niniejszej sprawie podnosić wobec indosatariusza wekslowego, skoro

indosatariusz ten nabył na podstawie cesji (art. 509 k.c.) wierzytelności pieniężne

wynikające z umów z dnia 15 kwietnia 1991 r. i 20 kwietnia 1991 r. (kontraktu na

budowę hotelu i tzw. umowy finansowej); 3) problem wyłączenia ochrony prawnej

indosatariusza przewidzianej w art. 17 prawa wekslowego (kwestią ewentualnego

działania powodowego Banku świadomie na szkodę pozwanego wystawcy w rozumieniu

tego przepisu).

Rozpoznając sprawę powtórnie, Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok Sądu

Okręgowego (z dnia 12 maja 2000 r.) i utrzymał w mocy nakaz zapłaty (z dnia 26

sierpnia 1998 r.). Rozstrzygnięcie to oparte zostało o następujące ustalenia faktyczne:

Pozwany M. D. wystawił m.in. weksle numer (…) i (…) (w języku angielskim) o

terminach płatności w dniu 5 listopada 1997 r. i 5 maja 1998 r. Jako remitenta weksli

oznaczył podmiot zagraniczny – I.(…) z L. (w Słowenii). Weksle miały być płatne w

markach niemieckich 643.881,00 marek każdy. Poręczenie na tym wekslu złożył I.(...)

Bank S.A. Bank ten uzyskał w dniu 17 stycznia 1991 r. upoważnienie Prezesa NBP do

udzielania poręczeń i gwarancji w rozliczeniach dewizowych z zagranicą [upoważnienie

nr (…)/91]. Oba weksle były objęte indosem. Pierwszym indosantem był Bank W.(…),

który przeniósł weksle przez indos na rzecz strony powodowej z tym, że indosy nie były

3

opatrzone datami. Pozwanego łączyły z remitentem stosunki handlowe (umowa o

budowę hotelu i umowa finansowa z 1991 r.). Wystawione weksle miały stanowić

zabezpieczenie należności zagranicznego kontrahenta w związku z wybudowaniem

obiektu hotelowego.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że wspomniane upoważnienie Prezesa NBP

powodowało skuteczność udzielonego poręczenia wekslowego, a przekroczenie

zakresu tego upoważnienia nie miało wpływu na ważność poręczenia wekslowego

udzielonego przez poprzednika prawnego powodowego Banku. Zgodnie z art. 21 ust. 3

ustawy z dnia 15 lutego 1989 r. – Prawo dewizowe (Dz. U. Nr 6, poz. 33 ze zm.),

zezwolenie dewizowe udzielone jednej ze stron umowy (wekslowej) rozciągało się na

osoby, których umowa ta dotyczyła. Nabywając weksle na podstawie indosu, powodowy

Bank nie działał na szkodę pozwanego wystawcy w rozumieniu art. 17 prawa

wekslowego. Wprawdzie bank – indosatariusz wiedział o braku zezwolenia dewizowego

po stronie pozwanego na zaciągnięcie kredytu kupieckiego, wiedział też o tym, że

przyczyną uzyskania takiego kredytu u zagranicznego kontrahenta było wzniesienie

hotelu, ale okoliczności te nie świadczą o istnieniu po stronie tego indosatariusza intencji

wyrządzenia szkody wystawcy weksla. Pozwany nawet nie uwiarygodnił szkody, jaką

miałby mu wyrządzić powód, nabywając wierzytelności wekslowe od poprzedników. Z

ustaleń faktycznych wynika, że celem indosatariusza było wyegzekwowanie od

pozwanego należnej mu kwoty. Sąd Apelacyjny stwierdził także, że fakt nabycia

wierzytelności wobec wystawcy weksla, na podstawie cesji nie może podważać zasady,

zgodnie z którą indosatariusz – nabywając weksel na podstawie indosu – nie musi liczyć

się z istnieniem stosunków osobistych łączących wystawcę z remitentem (art. 17 prawa

wekslowego). Nie zmienia tej sytuacji skumulowanie przez powodowy Bank „ról

wekslowych”, tj. awalisty i indosatariusza, ponieważ swoje uprawnienie do uzyskania

zapłaty sumy wekslowej (z weksla nr 11 i 12) powodowy Bank wywodził ze skutecznego

indosu. W konsekwencji brak było podstaw do podnoszenia przez wystawcę zarzutów

wynikających ze stosunku podstawowego (osobistego) wiążącego wystawcę

(pozwanego) z remitentem (ukształtowanych w 1991 r.). Sąd drugiej instancji uznał za

nieuzasadnione wnioski dowodowe zgłoszone przez pozwanego w toku postępowania

apelacyjnego, m.in. z racji reguły wyrażonej w art. 381 k.p.c.

W kasacji pozwanego (wystawcy weksli) podniesiono naruszenie przepisów

prawa procesowego wyeksponowanych w siedmiu grupach tj. art. 39317

k.p.c.; art. 39319

k.p.c. w zw. z art. 386 § 6 k.p.c.; art. 229 k.p.c., art. 230 k.p.c., art. 233 k.p.c. § 1 i § 2 w

4

zw. z art. 391 § 1 k.p.c.; art. 228 § 1 k.p.c.; art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 378 § 1

k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c.; art. 381 k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c., art. 232 k.p.c. oraz

art. 243 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.; art. 244 § 1 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. W

ramach tej podstawy kasacyjnej eksponowano niezastosowanie się Sądu drugiej

instancji do wykładni prawa dokonanej w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego

2003 r., niedokonaniu ustaleń w zakresie daty dokonania indosu weksla na rzecz

obecnej strony powodowej, bezpodstawne przyjęcie przez Sąd Apelacyjny, iż

upoważnienie Prezesa NBP nr (...)/91 jest zezwoleniem dewizowym według przepisów

prawa dewizowego. W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej zgłoszono przede

wszystkim zarzut naruszenia art. 17 prawa wekslowego oraz trzy grupy zarzutów, tj.

naruszenie art. 9 pkt 4 ustawy z dnia 15 lutego 1989 r. – Prawo dewizowe (Dz. U. Nr 6,

poz. 33 ze zm. cyt. dalej jako „prawo dewizowe” z 1989 r.)” w zw. z art. 58 § 1 k.c.; art.

58 § 1 k.c. w zw. z art. 9 pkt 3 i 5, art. 2 pkt 4 lit a) oraz art. 24 ust. 1 Prawa dewizowego

z 1989 r. i art. 40 ustawy o NBP z 1989 r., art. 495 § 1 k.c. w zw. z art. 358 § 1 k.c. oraz

art. 41 prawa wekslowego. W ocenie skarżącego, w niniejszej sprawie zachodzą

okoliczności wyłączające ochronę wierzyciela wekslowego przewidzianą w art. 17 Prawa

wekslowego, co oznacza możliwość podnoszenia przeciwko jego roszczeniu z weksli

zarzutów wynikających ze stosunku osobistego łączącego go z wierzycielem

wekslowym (indosatariuszem).

W konsekwencji skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie - o zmianę

tego wyroku w wyniku oddalenia apelacji strony powodowej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. W kasacji przytoczono obszerny katalog zarzutów naruszenia przepisów prawa

procesowego i prawa materialnego. Z uzasadnienia kasacji wynika to, że motywacja obu

tych grup zarzutów nierzadko pozostawała ze sobą w związku merytorycznym. W

związku z tym, że w niniejszej sprawie najistotniejsze znaczenie mają w zasadzie trzy

zasadnicze problemy eksponowane w kasacji, ich przedstawienie decyduje zarazem o

kompozycji uzasadnienia wyroku kasacyjnego.

Najistotniejsze zagadnienie w niniejszej sprawie to: a) jakie są konsekwencje

prawne wystawienia weksla (weksli) w walucie narodowej (markach niemieckich), jeżeli

w okresie dochodzenia zapłaty sumy wekslowej waluta taka nie funkcjonuje już w

obrocie płatniczym; b) czy udzielono skutecznego poręczenia wekslowego na wekslach,

w świetle przepisów prawa dewizowego obowiązującego w okresie takiego udzielenia;

5

c) czy istniały podstawy poszerzenia ochrony prawnej wystawcy weksla (dłużnika

wekslowego) w rozumieniu art. 17 in fine prawa wekslowego (działanie wierzyciela in

fraudem debitorem).

2. Za nietrafny należy uznać zarzut naruszenia art. 328 § 21 k.p.c. i art. 233 § 1

k.p.c. z motywacją przedstawioną dla usprawiedliwienia tych zarzutów. Nie ma bowiem

podstaw do eksponowania prawidłowości ustaleń faktycznych Sądu Apelacyjnego.

Dokonane na ich podstawie oceny prawne, aczkolwiek miejscami zbyt ogólne lub

syntetyczne, mogły być poddane skutecznie kontroli kasacyjnej i z pewnością mogły

usprawiedliwiać kwestionowane w kasacji rozstrzygnięcie tego Sądu.

3. Istotne znaczenie w niniejszej sprawie miał przede wszystkim zarzut

naruszenia przepisów art. 495 § 1 k.c. w zw. z art. 358 § 1 k.c. oraz art. 41 prawa

wekslowego. W ocenie skarżącego doszło do bezpodstawnego zasądzenia kwot

w nieistniejącej w chwili orzekania kwocie, tj. w markach niemieckich. Według

skarżącego skoro ta waluta narodowa przestała już prawnie istnieć, spełnienie

świadczenia stało się niemożliwe i to z przyczyn, za które żadna ze stron nie ponosi

odpowiedzialności. W tej sytuacji nie może nastąpić zasądzenie od pozwanego

wystawcy weksla sumy wekslowej ani w walucie krajowej ani w markach niemieckich.

Sąd Apelacyjny dopuścił się naruszenia art. 228 § 1 k.p.c., zasądzając zapłatę sumy

wekslowej w markach niemieckich (nieuwzględnienie faktu powszechnie znanego w

postaci wyjścia marki z obiegu płatniczego).

Argumentacja podniesionego zarzutu świadczy o tym, że skarżący stara się

wykazać tzw. następczą niemożliwość świadczenia, tj. niemożliwość powstającą po

wykreowaniu zobowiązania wekslowego. Z tej racji powinien był podnieść jednak zarzut

naruszenia art. 475 k.c., a nie art. 495 § 1 k.c. Ten ostatni przepis odnosi się bowiem do

sytuacji, w której jedno ze świadczeń stron umowy wzajemnej stało się niemożliwe, a

zobowiązanie wekslowe do takiej kategorii z pewnością nie należy. Niezależnie jednak

od tego należałoby stwierdzić, że zarzut niemożliwości następczej świadczenia jest

bezzasadny.

Treść weksla wskazuje na to, że zapłata sumy wekslowej ma nastąpić w markach

niemieckich (zastrzeżenie zapłaty rzeczywistej w walucie zagranicznej, art. 41 ust. 3

prawa wekslowego). Oznacza to, że wierzyciel wekslowy mógł żądać zapłaty w tejże

walucie. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 25 maja 2001 r. o skutkach wprowadzenia w

niektórych państwach członkowskich Unii Europejskiej waluty euro (Dz. U. Nr 63, poz.

640 ze zm.; cyt. dalej jako ustawa z 2001 r.”), jeżeli wartość świadczenia pieniężnego, w

6

tym wartość zabezpieczenia świadczenia, podlegającego wykonaniu na terytorium RP

wyrażona została w walucie narodowej, a termin spełnienia tego świadczenia przypada

po dniu 31 grudnia 2001 r., świadczenie to powinno być spełnione w euro. Z pewnością

przepis ten ma zastosowanie również do zobowiązań wekslowych, w których zapłata

sumy wekslowej została wyrażona w nieistniejącej już walucie narodowej. Przewidziany

w tym przepisie „termin spełnienia świadczenia” dotyczy daty faktycznego spełnienia

świadczenia (właśnie po 31 grudnia 2001 r.), a nie terminu świadczenia zastrzeżonego

w chwili powstania zobowiązania wekslowego (taką interpretację trafnie przyjęto np. w

piśmie Podsekretarza Stanu z dnia 10 stycznia 2002 r. do izb skarbowych – „Skutki

wprowadzenia wspólnej waluty euro w krajach Unii Europejskiej” – Biuletyn Skarbowy

2002, z. 1, s. 22). Przepis art. 3 ustawy z 2001 r. inspirowany był rozwiązaniami

przyjętymi w art. 3 rozporządzenia Rady UE nr 1103/97 z dnia 17 czerwca 1997, w

sprawie niektórych przepisów dotyczących wprowadzenia euro. Zgodnie z tym

przepisem, wprowadzenie euro nie powoduje ani zmiany postanowień m.in. umowy ani

zwolnienia z długu ani tym bardziej nie stanowi usprawiedliwienia dla odmowy

wykonania zobowiązania; nie upoważnia też żadnej ze stron do jednostronnej zmiany

lub zakończenia zobowiązania.

W tej sytuacji, nie było uzasadnionych podstaw do stwierdzenia, że zobowiązanie

wekslowe dotknięte zostało niemożliwością następczą ze skutkami prowadzącymi do

zwolnienia dłużnika wekslowego od obowiązku świadczenia (art. 475 § 1 k.c.). Tym

samym bezprzedmiotowy pozostaje zarzut naruszenia art. 228 § 1 k.c.

4. W kasacji skarżący starał się w sposób obszerny wykazać bezpodstawność

przyjęcia przez Sąd Apelacyjny skuteczności poręczenia wekslowego udzielonego na

wekslach wystawionych przez wystawcę (s. 3 - 4 i s. 10 -14 kasacji). W ocenie

skarżącego, udzielone poręczenie wekslowe nie może być skuteczne z racji naruszenia

przepisów prawa dewizowego, obowiązujących w chwili udzielania takiego poręczenia.

Sąd Apelacyjny nietrafnie bowiem przyjął, że przekroczenie przez Bank M.(...) „I.(...)

Bank” S.A. granic upoważnienia nr (…)/91 z dnia 17 stycznia 1991 r. nie spowodowało

nieważności poręczenia wekslowego, nieważności wystawionych weksli i w rezultacie –

nabycia wierzytelności wekslowych w wyniku indosu wekslowego.

W uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2003 r.,

w kontekście oceny prawidłowości nabycia wierzytelności wekslowych (weksli) przez

powodowy Bank na podstawie indosu wekslowego, Sąd Najwyższy uznał, że

zasadnicze znaczenie miało przede wszystkim zbadanie tego, czy podmiot poręczający

7

[Bank M.(...)] miał zezwolenie dewizowe na udzielenie poręczenia wekslowego na

wekslu, w którym remitentem był cudzoziemiec dewizowy. Istnienie takiego zezwolenia

po stronie poręczającego zwalniałoby od potrzeby badania tego, czy także inni

uczestnicy stosunku wekslowego dysponowali takim zezwoleniem (art. 21 ust. 3 ustawy

z dnia 15 lutego 1989 r. – Prawo dewizowe; Dz. U. Nr 6, poz. 33 ze zm.; s. 6

uzasadnienia wyroku z dnia 13 lutego 2003 r.).

Rozpoznając sprawę ponownie, Sąd Apelacyjny oceniał istnienie wspomnianego

zezwolenia dewizowego i ostatecznie uznał, że Bank M.(...) uzyskał odpowiednie

upoważnienie Prezesa NBP z dnia 17 stycznia 1991 r., wydane na podstawie art. 40 art.

1 i 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o NBP (Dz. U. Nr 4, poz. 22 ze zm., k. 523, 678

akt sprawy). W pkt I 1. tego upoważnienia [nr (...)/91] upoważniono wspomniany Bank

do „udzielania i przyjmowania poręczeń i gwarancji w rozliczeniach dewizowych z

zagranicą”. Wbrew wywodom kasacji, nie sposób podważać prawnej skuteczności

upoważnienia udzielonego przez Prezesa NBP. W okresie udzielania poręczenia

wekslowego Prezes NBP mógł udzielać instytucjom bankowym odpowiednich zezwoleń

dewizowych na podstawie i w zakresie określonym w art. 40 ustawy o NBP z 1989 r. Nie

znajduje bowiem uzasadnienia stanowisko skarżącego, że przepis art. 24 ust. 1 ustawy

z dnia 15 lutego 1989 r. – Prawo dewizowe (Dz. U. Nr 6, poz. 33 ze zm.) stanowi lex

specialis w stosunku do ogólnego art. 40 ustawy o NBP, z czym skarżący wydaje się

wiązać brak odpowiedniej podstawy prawnej dla wydania upoważnienia z dnia 17

stycznia 1991 r. Jeżeli natomiast w kasacji zakwestionowano w istocie legalność

upoważnienia Prezesa NBP w tym sensie, że – według skarżącego – nie jest ono

„zezwolenie dewizowym w myśl przepisów prawa dewizowego”, to należałoby

stwierdzić, iż zarzut taki nie może być brany pod uwagę. Sformułowany on bowiem

został w ramach naruszenia przepisu prawa procesowego, tj. art. 244 § 1 k.p.c. w zw. z

art. 233 § 1 k.p.c., a zagadnienie w nim wyeksponowane mieści się przecież w obrębie

prawa materialnego. W tej sytuacji nie mogły być także brane pod uwagę dalsze zarzuty

naruszenia prawa procesowego, w których podniesiono brak wszechstronnego

przeprowadzenia postępowania dowodowego (np. pominięcie „dowodu z wywiadu” w

NBP co do faktu, czy Bank M.(...) dysponował odpowiednim zezwoleniem dewizowym

na udzielenie poręczenia wekslowego).

Skuteczność udzielonego poręczenia wekslowego prowadzi do wniosku, że

odpada potrzeba – jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 lutego 2003 r. –

badania tego, czy inni uczestnicy stosunku wekslowego (w tym indosatariusz)

8

dysponowali takim zezwoleniem. Udzielenie zezwolenia dewizowego poręczycielowi

wekslowemu odnosi się bowiem także do innych podmiotów - uczestników stosunku

wekslowego (art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 15 lutego 1989 r. – Prawo dewizowe). Oznacza

to, że powstało skuteczne zobowiązanie wekslowe wystawcy weksla wobec jego

wierzycieli wekslowych, w tym też – wobec powoda – indosatariusza, nabywającego

weksle na podstawie kolejnych indosów wekslowych. Wystawca weksli (pozwany) nie

mógłby podnosić wobec tegoż indosatariusza zarzutów wynikających z przepisów prawa

dewizowego, obowiązującego w chwili wystawienia weksli i umieszczenia na nich

poręczenia wekslowego, a dotyczących tzw. stosunków obligacyjnych wewnętrznych,

łączących wystawcę z remitentem (pierwszym indosantem). Chodzi tu mianowicie o

zarzut naruszenia art. 9 ust. 4 z dnia 15 lutego 1989 r. – Prawo dewizowe. Dzieje się tak

dlatego, ponieważ zgodnie z art. 17 prawa wekslowego wystawca weksla ma prawnie

ograniczoną możliwość obrony przed roszczeniem wekslowym indosatariusza. Nie

może on bowiem bronić się zarzutami opartymi na stosunkach łączących go z

remitentem, tj. wynikających z umowy z dnia 15 kwietnia 1991 r. i umowy z dnia 20

kwietnia 1991 r.

Skoro z racji konsekwencji prawnych przewidzianych w art. 21 ust. 3 ustawy z

dnia 15 lutego 1989 – Prawo dewizowe zarzuty naruszenia tego prawa w ogóle nie

mogły być podnoszone (ponieważ w ogóle nie powstały w sensie prawnym), stąd nie ma

znaczenia to, czy pozwany wystawca weksla nabył również wierzytelności ze stosunków

podstawowych i w jakim czasie. Bezprzedmiotowe zatem pozostają te zarzuty

naruszenia prawa procesowego, w których podnosi się nieustalenie przez Sąd

Apelacyjny daty dokonania indosów na wekslach objętych niniejszym postępowaniem.

5. Zarzut naruszenia art. 17 prawa wekslowego skarżący dostrzega w błędnej

wykładni i niewłaściwym jego zastosowaniu. W ocenie skarżącego, w niniejszej sprawie

zachodziły przesłanki wyłączające ochronę wierzyciela wekslowego (indosatariusza).

Zarzut taki jest bezpodstawny. W świetle ustaleń faktycznych Sądu Apelacyjnego nie

sposób bowiem przyjąć, że istniały podstawy do rozszerzenia ochrony prawnej

pozwanego dłużnika wekslowego w związku z działaniem posiadacza weksla

(indosatariusza) – nabywającego weksel – świadomie na szkodę dłużnika wekslowego

(art. 17 in fine prawa wekslowego).

Wprawdzie skarżący nie twierdził, że istniał stan oczywistego działania na szkodę

pozwanego wystawcy weksla (np. porozumienie koluzyjne między indosantem

a indosatariuszem). Eksponował jednak istnienie łagodniejszej postaci nierzetelności

9

posiadacza weksla (indosatariusza) przejawiający się w intencji „usunięcia zarzutów”

służących wystawcy i wynikających z faktu naruszenia przepisów prawa dewizowego.

Rzecz jasna, taka nierzetelność wierzyciela wekslowego mogłaby być uznana za

działanie in fraudem debitorem w rozumieniu art. 17 in fine prawa wekslowego (por. np.

uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 października 1998 r., II CKN 10/98,

OSNC 1999, z. 2-5, poz. 93); wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2003 r., III CKN

909/00 Prawo Bankowe 2004, z. 7/8, poz. 54). Nie sposób jednak przyjąć, że wystawca

weksla wykazał właśnie taki stan nierzetelności powoda (art. 6 k.c.). Jeżeli uzna się to,

że poręczenia wekslowego na obu wekslach udzielono zgodnie z upoważnieniem

Prezesa NBP z dnia 17 stycznia 1991 r. i to ze wszystkimi konsekwencjami

wynikającymi z art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 15 grudnia 1989 – Prawo dewizowe, to w

ogóle nie pojawia się problem nierzetelnego usuwania zarzutów, które mogłyby służyć

dłużnikowi wekslowemu. Ponadto trudno byłoby założyć istnienie stanu świadomego

działania wierzyciela wekslowego (nabywającej weksel przez indos) in fraudem

debitorem w sytuacji, w której działał on w celu ochrony własnych interesów

wierzycielskich (uzyskania skutecznego zaspokojenia), a indos wekslowy w treści weksli

nie został wyłączony jako sposób zbycia wierzytelności wekslowej.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy oddalił kasację pozwanego jako

nieuzasadnioną (art. 39312

k.p.c.). O kosztach postępowania rozstrzygnięto stosownie

do art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 108 k.p.c.