I CK 465/04

Sygn. akt I CK 465/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 stycznia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Bronisław Czech

SSN Henryk Pietrzkowski

w sprawie z powództwa Powiatu L.

przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi Gospodarki i Pracy

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 19 stycznia 2005 r.,

kasacji pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 14 stycznia 2004 r., sygn. akt I

ACa (…),

zmienia zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia 18 lutego

2003 r., I C (…) w zakresie uwzględniającym powództwo i orzekającym o kosztach

procesu w pierwszej instancji w ten sposób, że powództwo oddala i znosi między

stronami koszty procesu przed Sądem Okręgowym, natomiast z tytułu zwrotu

kosztów postępowania apelacyjnego i kasacyjnego zasądza od strony powodowej

na rzecz pozwanego Skarbu Państwa - Ministra Gospodarki i Pracy kwotę 5.400

(pięć tysięcy czterysta) zł.

2

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 14 stycznia 2004 r. oddalił apelację pozwanego

Skarbu Państwa – Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej od wyroku Sądu

Okręgowego w W. z dnia 18 lutego 2003 r., na podstawie którego zasądzona została na

rzecz strony powodowej kwota 119.793,23 zł tytułem odsetek od kwoty 729.958,83 zł,

stanowiącej środki Funduszu Pracy, które przekazane zostały z opóźnieniem.

Opóźnienie obejmowało okres od dnia 5 czerwca do dnia 24 grudnia 2001 r.

Stosownie do dokonanych przez Sąd Apelacyjny ustaleń, Prezes Krajowego

Urzędu Pracy jako dysponent Funduszu Pracy – zgodnie z ustawą z dnia 14 grudnia

1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 1997 r. Nr 25, poz. 128 ze

zm.; powoływana dalej jako „ustawa z.p.b.”) – przekazywał stronie powodowej, według

ustalonego algorytmu, środki finansowe na przeciwdziałanie bezrobociu. Wobec

zaległości w wypłacie tych środków należnych w 2000 r., strona powodowa wystąpiła do

Sądu Okręgowego w W. z żądaniem ich zapłaty. W dniu 24 grudnia 2001 r., a więc w

toku procesu, strona pozwana przekazała zaległą należność. W tym zakresie, wobec

cofnięcia pozwu, postępowanie przed Sądem pierwszej instancji zostało prawomocnie

umorzone.

Sądy obu instancji, mając na względzie art. 355 k.c., art. 52 pkt 1, art. 55 ust. 1

pkt 4a i art. 57a ustawy z.p.b., art. 8 pkt 5 i art. 9 pkt 7 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r.

o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 - 2003 (Dz. U. Nr 150,

poz. 983 ze zm.), a także art. 56 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o

samorządzie powiatowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1592 ze zm.;

powoływana dalej jako „ustawa o samorządzie powiatowym”) i art. 167 ust. 2 i 3

Konstytucji RP, uznały, że roszczenie z tytułu odsetek jest co do swej zasady

usprawiedliwione i w konsekwencji na podstawie art. 481 § 1 k.c. zasądziły dochodzoną

kwotę.

Kasacja strony pozwanej oparta została na podstawie naruszenia prawa

materialnego, mianowicie art. 481 § 1 k.c. i art. 8 ustawy o dochodach w latach 1999 –

2000 przez ich zastosowanie oraz art. 52 ust. 2 i art. 57 ust. 1 pkt 25 ustawy z.p.b. przez

ich niezastosowanie. Skarżąca podniosła, że zgodnie z art. 52 ust. 2 ustawy z.p.b.,

odsetki za nieterminowe regulowanie zobowiązań finansowych z Funduszu Pracy,

którego jedynym dysponentem jest minister właściwy do spraw pracy, mogą być

zapłacone wyłącznie ze środków tego Funduszu, a nie z budżetu samorządu

3

powiatowego. Strona powodowa nie może zatem domagać się odsetek i traktować je

jako dochód powiatu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, że objęta wyrokowaniem sytuacja miała miejsce w

roku 2001, a zatem pod rządem ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach

jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000, w jej wersji znowelizowanej -

na podstawie ustawy z dnia 13 października 2000 r. o zmianie ustawy o dochodach

jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000 oraz niektórych innych ustaw

(Dz. U. Nr 95, poz. 1041) - i obowiązującej od 1 stycznia 2001 pod nazwą: ustawa o

dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 – 2001 (Dz. U. z 1999 r.

Nr 150, poz. 983 ze zm.; powoływana dalej jako „ustawa o dochodach w latach 1999 –

2001”). Z ówcześnie obowiązujących przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o

zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w wersji obowiązującej w roku 2001 (tekst

jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 6, poz. 56 ze zm.) wynikało natomiast, że dysponentem

Funduszu Pracy był Prezes Krajowego Urzędu Pracy (art. 52 ust. 2), nie zaś, jak to

błędnie wskazano w kasacji, minister właściwy do spraw pracy. Stan prawny w tym

względzie zmienił się dopiero z dniem 1 kwietnia 2002 r., a więc z chwilą wejścia w życie

ustawy z dnia 1 marca 2002 r. o zmianach w organizacji i funkcjonowaniu centralnych

organów administracji rządowej i jednostek im podporządkowanych oraz o zmianie

niektórych ustaw (Dz. U. Nr 25, poz. 253). Na podstawie tej ustawy doszło bowiem do

zmiany organu realizującego zadania wynikające z funkcji dysponenta Funduszu Pracy.

Dodać należy, że ustawa z.p.b. utraciła moc w wyniku wejścia w życie ustawy z dnia 20

kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz.

1001).

Zgodnie ustawą o dochodach w latach 1999 – 2001, dochodami powiatu mogły

być zarówno dotacje z funduszów celowych (art. 9 pkt 3), jak też odsetki czy to od

nieterminowo przekazywanych należności stanowiących dochody powiatu (art. 9 pkt 7),

czy też od środków finansowych powiatu gromadzonych na rachunkach bankowych (art.

8 pkt 7). Podkreślić należy, że również z ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie

powiatowym wynikało, że dochodami powiatu mogły być m.in. dotacje z państwowych

funduszów celowych (art. 56 ust. 2 pkt 3). Sądy obu instancji mając na względzie taki

stan prawny przyjęły, że tym samym powództwo Powiatu L. o zasądzenie odsetek z

tytułu opóźnionego przekazania środków Funduszu Pracy zasługiwało na

uwzględnienie. Stanowisko to nie jest jednak trafne. Przede wszystkim dlatego, że

4

charakter dotacji z funduszów celowych nie jest i nie był jednolity. Istnieje bowiem wiele

rodzajów tych dotacji, przy czym przysługują one na rożne cele i przekazywane są przez

różne organy.

Jeżeli chodzi o omawiane zagadnienie z punktu widzenia przepisów ustawy z.p.b.

w wersji obowiązującej w roku 2001, to należy podkreślić, że wynikało z niej wyraźnie, iż

dysponentem Funduszu Pracy był Prezes Krajowego Urzędu Pracy (art. 52 ust. 2).

Fundusz ten był państwowym funduszem celowym (art. 52 ust. 1), a jego dochodami

były - w myśl art. 55 ustawy z.p.b. - m.in. pochodzące z różnych źródeł obowiązkowe

składki, dotacje budżetu państwa i odsetki od jego środków pozostających na

rachunkach bankowych Krajowego Urzędu Pracy oraz samorządów województw i

powiatów. Wyszczególnienie wśród nich m. in. odsetek od środków pozostających na

rachunkach powiatów oznacza, że skoro odsetki te stanowiły źródło przychodów

Funduszu, to tym samym nie mogły one powiększać dochodów powiatów. Sytuacja

kształtowała się zatem odmiennie niż, przykładowo, w wypadku przekazywania

powiatom – przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych - na

wyodrębniony rachunek środków pieniężnych na podstawie art. 48 ust. 1 pkt 1 ustawy z

dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób

niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm.) z przeznaczeniem na realizację

zadań określonych w tej ustawie (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 17

października 2001 r., III CZP 51/01, OSNCP 2002, nr 4, poz. 47).

Zwrócić należy poza tym uwagę że stosownie do art. 57 ust. 1 pkt 25 ustawy

z.p.b., środki Funduszu Pracy przeznaczane były także na finansowanie odsetek za

nieterminowe regulowanie zobowiązań finansowych z tego Funduszu. Finansowanie

tych odsetek nie obciążało więc – przynajmniej w ostatecznym wyniku - budżetów

samorządów powiatowych.

Przytoczone przepisy ustawy z.p.b. wskazują, że aczkolwiek Prezes Krajowego

Urzędu Pracy przekazywał samorządom województw i powiatom na wyodrębniony

rachunek środki Funduszu Pracy na finansowanie zadań realizowanych w danym

województwie (art. 57a ust. 1 tejże ustawy), to jednakże, jak to trafnie podniesiono w

kasacji, środków tych w żadnym razie nie można zaliczać do dochodów powiatu, o

których mowa w art. 56 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym

oraz w art. 8 i 9 ustawy o dochodach w latach 1999 – 2001. Wszak odsetki od środków

Funduszu Pracy pozostających na rachunkach bankowych samorządów powiatów, jak

to podkreślono wyżej, stanowiły dochód tego Funduszu.

5

Wobec tego, że środki pieniężne przekazywane powiatowi z Funduszu Pracy

przez Prezesa Krajowego Urzędu Pracy nie stanowiły dochodu powiatu, to siłą rzeczy

należy przyjąć, że stronie powodowej nie przysługiwało także na podstawie art. 481 § 1

k.c. roszczenie o odsetki w wypadku przekazania tych środków z opóźnieniem. W

przeciwnym wypadku dochodziłoby do absurdalnej sytuacji, gdyż odsetki z tego tytułu

wpierw pokrywane byłyby ze środków Funduszu Pracy, a następnie powiększałyby

zasoby pieniężne tegoż Funduszu.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy zmienił zaskarżony wyrok i orzekł,

jak w sentencji (art. 39315

k.p.c.).