IV CK 414/04

Sygn. akt IV CK 414/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 stycznia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Maria Grzelka (sprawozdawca)

SSN Tadeusz Żyznowski

w sprawie z powództwa Zakładu Opieki Zdrowotnej w K.

przeciwko Gminie Miejskiej K. - Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 13 stycznia 2005 r.,

kasacji strony powodowej

od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 16 grudnia 2003 r., sygn. akt VII Ca (…),

oddala kasację.

Uzasadnienie

Powodowy Zespół Opieki Zdrowotnej w K. domagał się od pozwanej Gminy

Miejskiej w K. zwrotu kosztów leczenia dwóch osób bezdomnych, nie objętych

ubezpieczeniem zdrowotnym, z których jedna uległa wypadkowi i doznała urazu

czaszkowo - mózgowego, a druga nagle zachorowała i wymagała natychmiastowej

pomocy lekarskiej w warunkach leczenia szpitalnego.

Obydwie w/w osoby, mimo udzielenia im właściwej pomocy zmarły. Koszt ich

leczenia wyniósł kwotę 28.520; złotych.

2

Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z dnia 16 września 2003 r. uwzględnił powództwo.

Uznał, że w świetle art. 10 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 26 listopada 1990 r. o pomocy

społecznej oraz art. 68 Konstytucji pozwana Gmina miała obowiązek pokrycia wydatków

na świadczenia zdrowotne osób bezdomnych i nieubezpieczonych, oraz nie mogła

skutecznie zasłonić się brakiem wyczerpania wymaganej procedury, przewidzianej w

przepisach o przyznawaniu świadczeń ze środków opieki społecznej. Zdaniem Sądu

Rejonowego, przyjęcie przeciwnego stanowiska prowadziłoby do wniosku, że ryzyko

udzielania świadczeń medycznych osobom bezdomnym i nieubezpieczonym obciąża

samofinansujące się zakłady opieki zdrowotnej, czego nie można akceptować.

W wyniku apelacji pozwanej Sąd Okręgowy w K. zaskarżonym wyrokiem zmienił

wyrok Sądu Rejonowego i powództwo oddalił. Uznał, że wbrew twierdzeniom powoda i

stanowisku Sądu pierwszej instancji przepisy art. 68 Konstytucji oraz art. 10 ust 2 pkt 3

ustawy o pomocy społecznej nie stanowiły źródła roszczenia osób bezdomnych o

przyznanie im przez gminę świadczeń pieniężnych na pokrycie kosztów leczenia ani

prawnej podstawy dochodzenia przez publiczne zakłady opieki zdrowotnej od gminy

zwrotu poniesionych kosztów leczenia takich osób. Stwierdził też, że podstawą

uwzględnienia powództwa w niniejszej sprawie nie mógł być art. 752 k.c., ponieważ

ocena, że wykonując na rzecz pacjentów bezdomnych świadczenia zdrowotne zakład

opieki zdrowotnej podejmuje czynności faktyczne w interesie gminy i na jej rachunek,

wymagałaby przyjęcia, iż pacjenci ci mają co najmniej do gminy roszczenie

cywilnoprawne o zapewnienie kosztów leczenia. Zdaniem Sądu Okręgowego tego

rodzaju roszczenie osobie bezdomnej nie przysługuje.

Sąd Okręgowy powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 października

2002 r. III CKN 152/01 (nie publ.), w którym stwierdzono, że gmina może przyznać,

ubiegającej się o to osobie bezdomnej, świadczenie pieniężne na pokrycie kosztów

leczenia szpitalnego, ale wymagana jest do tego określona procedura w celu

wyjaśnienia sytuacji życiowej takiej osoby oraz wzięcie pod wzgląd możliwości

finansowych gminy; w każdym zaś razie z art. 10 ust 2 pkt 3 ustawy o pomocy

społecznej nie wynika obowiązek gminy przyznania we wszystkich przypadkach

określonych świadczeń, ani obowiązek zwrotu osobie trzeciej poniesionych przez nią

kosztów leczenia osoby bezdomnej.

W kasacji powód zarzucił powyższemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego

art. 752 k.c. w zw. z art. 10 ust 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy

społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), oraz art. 68 Konstytucji przez

3

błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w/w przepisy nie stanowią prawnej

podstawy roszczeń powoda. Wskazał, że publiczny zakład opieki zdrowotnej jest

jednostką samofinansującą, która uzyskuje wpływy za świadczenia medyczne od

Narodowego Funduszu Zdrowia w ramach określonych umów obejmujących osoby

ubezpieczone, lub od osób nieubezpieczonych z ich własnych środków. W przypadku

osoby nieubezpieczonej, będącej jednocześnie osobą bezdomną i nieposiadającą

środków na pokrycie kosztów leczenia, sfinansowanie wydatków zakładu opieki

zdrowotnej jest obowiązkiem gminy, co wynika wyraźnie z art. 10 ust 2 pkt 3 ustawy o

pomocy społecznej. Zdaniem skarżącego, obowiązku tego nie uchyla okoliczność, że

osoba bezdomna, z uwagi na nagłość zachorowania i pozostawanie w stanie

nieprzytomności, nie jest w stanie sama wystąpić do opieki społecznej; wówczas o

udzielenie pomocy finansowej na pokrycie kosztów leczenia może wystąpić zakład

opieki zdrowotnej, co wyraża się w formie dochodzenia zwrotu poniesionych kosztów

leczenia na podstawie art. 752 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Konstytucja RP w art. 68 ust 1 i 2 przewiduje, że każdy ma prawo do ochrony

zdrowia oraz, że obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej, władze publiczne

zapewniają równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków

publicznych, przy czym warunki i zakres udzielania świadczeń określa ustawa.

Powyższy przepis zawiera normę programową, tj. taką, która nakazuje realizację

określonego celu i skierowana jest do władzy publicznej bez wskazania jak konkretnie

kształtuje się sytuacja prawna obywatela, w stosunku do którego cel ma zostać

osiągnięty oraz jak ma się zachować obywatel, który tę swoją sytuację prawną chce

realizować. Charakter normy programowej ma także art. 10 ust 2 pkt 3 ustawy z dnia 29

listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 87, poz. 506), który, w brzmieniu

nadanym przez ustawę z dnia 18 lipca 1998 r. o zmianie ustawy o powszechnym

ubezpieczeniu zdrowotnym oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 117, poz. 756)

oraz ustawę z dnia 21 stycznia 2000 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z

funkcjonowaniem administracji publicznej (Dz. U. Nr 12, poz. 136), stanowi, że do zadań

własnych gminy z zakresu pomocy społecznej o charakterze obowiązkowym należy

udzielanie zasiłku celowego na pokrycie wydatków na świadczenia zdrowotne osób

bezdomnych i innych osób nie mających dochodu i możliwości ubezpieczenia się na

podstawie przepisów o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym. Także i ten przepis

nie stwarza po stronie osób bezdomnych i innych w nim określonych praw

4

podmiotowych mogących stanowić źródła roszczeń przeciwko gminie lecz wskazuje

tylko cel podlegający realizacji przez władzę samorządową. Gdy się ponadto zważy, że

powyższy przepis nie zawiera sformułowania w rodzaju „osobie bezdomnej przysługuje

świadczenie pieniężne od gminy na pokrycie kosztów leczenia”, a także, że art. 22 ust. 1

w związku z art. 2 ust 4 cyt. ustawy przewiduje możność przyznania pomocy finansowej

na pokrycie wydatków na leczenie w zależności m.in. od możliwości pomocy społecznej,

to wartość prawna art. 10 ust 2 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, jako obejmująca

wyłącznie normę programową, a nie prawa podmiotowe, jawi się szczególnie wyraziście.

Wbrew stanowisku skarżącego, Sąd Okręgowy nie naruszył art. 68 Konstytucji w

zw. z art. 10 ust 2 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej przyjmując, że żaden z tych

przepisów nie stwarzał podstawy do uznania, iż osoby bezdomne leczone przez powoda

mogłyby skutecznie dochodzić od pozwanej Gminy przyznania im określonych

świadczeń pieniężnych. Sąd Okręgowy również nie naruszył wymienionych przepisów

gdy uznał, że nie mogły one stanowić wprost podstawy dochodzenia od pozwanej

zwrotu poniesionych kosztów leczenia. Przepisy te nie regulują bowiem stosunków

prawnych pomiędzy zakładami opieki zdrowotnej i gminami.

Prawną podstawą roszczeń powoda o zwrot kosztów leczenia nie mógł być art.

752 k.c. Świadcząc usługi lecznicze powodowy zakład opieki zdrowotnej prowadził

sprawę osób bezdomnych wymagających leczenia, a nie sprawę pozwanej Gminy i

zgodnie z prawdopodobną wolą tych osób, a nie pozwanej Gminy, podjął czynności, w

związku z którymi poniósł określone wydatki. Zasadniczo więc mógłby domagać się

zwrotu tych wydatków na podstawie art. 752 k.c. od spadkobierców osób leczonych. Od

pozwanej Gminy tylko wówczas powód mógłby domagać się zapłaty, gdyby okazało się,

że Gmina przyznała lecz nie wypłaciła określonych świadczeń pieniężnych, albo gdyby

w okolicznościach rozpoznawanej sprawy można było wyjątkowo uznać, że Gmina

bezwzględnie nie mogła odmówić osobom leczonym przez powoda przyznania

świadczeń pieniężnych na pokrycie kosztów leczenia. W takich przypadkach jednak

prawną podstawą roszczeń powódki stanowiłby art. 405 k.c., a nie art. 752 k.c. Kasacja

nie zawiera zarzutu naruszenia art. 405 k.c. w związku z czym Sąd Najwyższy nie był

władny oceniać zaskarżonego wyroku w świetle instytucji bezpodstawnego

wzbogacenia.

Z przedstawionych względów kasacja podlegała oddaleniu (art. 39312

k.p.c.).