I CK 512/04

Sygn. akt I CK 512/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 lutego 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Frąckowiak

SSA Dariusz Zawistowski

w sprawie z powództwa Miasta W.

przeciwko M.(...) S.A. w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 4 lutego 2005 r.,

kasacji strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 4 marca 2004 r., sygn.

akt I ACa (…),

oddala kasację i zasądza od strony powodowej na rzecz pozwanej kwotę 5.400 zł

tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Strona powodowa – Miasto W. domagała się zasądzenia od pozwanej M.(...) S.A.

kwoty 579.600 zł z odsetkami z tytułu opłat rocznych za użytkowanie wieczyste gruntu w

latach 1999 – 2001, Sąd Okręgowy powództwo oddalił, a Sąd Apelacyjny wyrokiem z

dnia 4.03.2004 r. oddalił apelacji strony powodowej.

2

W sprawie tej ustalono, że strony w dniu 2.02.1998 r. zawarły umowę o oddanie

gruntu w użytkowanie wieczyste i sprzedaży budynków. Na jej podstawie powodowa

Gmina ustanowiła na rzecz pozwanej użytkowanie wieczyste gruntu w postaci działki nr

(...)/2 o pow. 2.660 m2

, położoną w W. oraz użytkowanie wieczyste w udziale

wynoszącym 0,9289 części w działce nr (...)4 o pow. 1008 m2

, także położoną w W., na

okres 99 lat. Umową tą sprzedała też powodowa Gmina stronie pozwanej budynki

położone na tych działkach, przeznaczone do rozbiórki. Strony ustaliły, iż opłaty roczne

za użytkowanie wieczyste stanowią 3 % ceny przedmiotowego gruntu i płatne będą

począwszy od 1999 r. w terminie ustawowym tj. 31 marca. Powodowa Gmina ustanowiła

też na działce nr (...)/1 na rzecz każdoczesnego użytkownika wieczystego działki (...)/2 i

(...)4 służebność gruntową polegającą na prawie przechodu i przejazdu przez działkę

(...)/1 do tzw. prześwitów na A. oraz na ul. K. i N. Jednocześnie powodowa Gmina

zobowiązała się ustanowić – po porozumieniu z właściwymi wspólnotami

mieszkaniowymi – w odrębnym akcie notarialnym dalszą służebność w terminie 2

miesięcy.

Na podstawie umowy z dnia 2.02.1998 r. zawartej w formie aktu notarialnego

strony wniosły do sądu wieczystoksięgowego o wpis w dziale II księgi wieczystej KW

(...)5, prowadzonej dla działki nr (...)4 (po przyłączeniu do tej księgi działki (...)/2) jako

użytkownika wieczystego działek (...)/2 i 14 strony pozwanej. Postanowieniem z dnia

6.04.2000 r. Sąd Rejonowy odmówił dokonania wpisu, następny wniosek także został

oddalony postanowieniem z 3.01.2002 r. i dopiero postanowieniem z dnia 12.02.2003 r.

rozpoznając wniosek powoda z dnia 25.11.2002 r. Sąd dokonał wpisu w KW nr (...)5

dotyczącej działki (...)4 prawa użytkowania wieczystego na rzecz strony pozwanej do

0.9289 części oraz w KW (...)4 dotyczącej działki (...)/2, wpisu użytkowania wieczystego

tej działki na rzecz pozwanej.

Sąd I instancji oddalając powództwo stwierdził, iż skoro wpis użytkowania

wieczystego ma charakter konstytutywny, to prawo to powstało z dniem 25.11.2002 r. tj.

z datą złożenia wniosku o wpis, który został uwzględniony. Żądanie zatem opłat

rocznych za użytkowanie wieczyste w latach 1999 - 2001 nie jest uzasadnione. Pogląd

ten aprobował Sąd Apelacyjny.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyła kasacją powodowa Gmina zarzucając

naruszenie prawa materialnego tj. art. 71 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce

nieruchomościami przez uznanie, że obowiązek ponoszenia opłaty z tytułu użytkowania

wieczystego powstaje z chwilą wpisu tego prawa do księgi wieczystej, a nie z chwilą

3

zawarcia aktu notarialnego zawierającego umowę o ustanowieniu użytkowania

wieczystego oraz art. 29 ustawy z dnia 6.07.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece w

związku z art. 28 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez błędną wykładnię

polegającą na przyjęciu, iż prawo użytkowania wieczystego powstało z chwilą wpisu z

mocą wsteczną od 25.11.2002 r. a nie z datą złożenia pierwszego wniosku

wieczystoksięgowego zamieszczonego w akcie notarialnym w dniu 2.02.1998 r. Nadto

zarzucono naruszenie przepisów postępowania tj. art. 233 § 1 k.p.c. przy ocenie

wniosku wieczystoksięgowego z dnia 25.11.2002 r.

Wskazując na powyższe powodowa Gmina domagała się zmiany wyroku przez

uwzględnienie powództwa względnie jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wstępnie należy stwierdzić, że wbrew zarzutom kasacji co do naruszenia przepisu

art. 233 § 1 k.p.c., stan faktyczny niniejszej sprawy jest bezsporny. W szczególności,

jeśli powodowa Gmina zarzuca naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. przez to, że Sąd

Apelacyjny uznał wniosek z dnia 25.11.2002 r. o wpis prawa użytkowania wieczystego

za odrębny wniosek wieczystoksięgowy, niezależny od wniosku zawartego w akcie

notarialnym w dniu 2.02.1998 r., to taki zarzut dotyczy oceny prawnej, a nie ustaleń

faktycznych. Nie sposób przecież kwestionować istnienia wniosku wieczystoksięgowego

z dnia 25.11.2002 r. i tego powodowa Gmina nie czyni. W konsekwencji, przy

bezspornie ustalonym stanie faktycznym należy rozważyć jedynie zarzuty naruszenia

prawa materialnego.

Treść art. 27 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U.

z 2004 r. Nr 261, poz. 2603) jednoznacznie wskazuje, że oddanie nieruchomości

gruntowej w użytkowanie wieczyste wymaga:

- zawarcia umowy w formie aktu notarialnego

- wpisu do księgi wieczystej.

Oba te wymagania muszą być spełnione kumulatywnie. Umowne oddanie

nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste wymaga więc konstytutywnego

wpisu do księgi wieczystej, podobnie jak umowne przeniesienie tego prawa. Wpis

konstytutywny do księgi wieczystej oznacza, że powstanie określonego prawa i jego

przejście na nabywcę uzależnione zostało od dokonania wpisu w księdze wieczystej.

Taki skutek konstytutywnego wpisu jest oczywisty, a zaprzeczenie trafności tego

wniosku pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z art. 27 ustawy o gospodarce

4

nieruchomościami. Jak się wydaje, z tym oczywistym stwierdzeniem zgadza się też

powodowa Gmina.

W uchwale z dnia 21.05.2002 r. III CZP 29/02 (OSNC 2003, nr 6, poz. 70) Sąd

Najwyższy stwierdził, że wpis użytkowania wieczystego do księgi wieczystej ma moc

wsteczną od daty złożenia wniosku o wpis (art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o

księgach wieczystych i hipotece – Dz.U. z 2002 r. Nr 124, poz. 1341). W ten sposób

przesądzono, że nie tylko skutki wpisu cofają się do daty złożenia wniosku, lecz samo

powstanie użytkowania wieczystego lub jego przejście wiąże się z datą złożenia

wniosku o wpis. Od tej daty należy liczyć termin, na jaki prawo to zostało ustanowione.

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu tej uchwały podkreślił jednak rzecz oczywistą, a

mianowicie że skutek wsteczny wynikający z art. 29 ustawy o księgach wieczystych

związany jest z wpisem dokonanym. Inaczej rzecz ujmując, w razie dokonania wpisu

datą powstania prawa użytkowania wieczystego jest data złożenia wniosku. Tak trafnie

przyjęły sądy obu instancji.

Powstaje zatem pytanie, jaka konkretnie data złożenia wniosku w niniejszej

sprawie wchodzi w rachubę przy ocenie zastosowania art. 29 ustawy w księdze

wieczystej i hipotece. Chodzi więc o ustalenie daty powstania użytkowania wieczystego.

W sprawie jest poza sporem, co dokumentuje zawiadomienie sądu

wieczystoksięgowego, iż wpis użytkowania wieczystego zarówno w KW (...)5,

obejmującej działkę (...)4, jak i w KW (...)4 obejmującej działkę nr (...)/2 został dokonany

w wyniku wniosku wieczystoksięgowego złożonego w dniu 25.11.2002 r. W sprawie jest

także bezsporne, iż dwa uprzednio złożone wnioski ustawy zostały prawomocnie

oddalone postanowieniem z dnia 6.04.2000 r. i 3.01.2002 r. Oddalenie nastąpiło na

podstawie art. 6269

k.p.c., gdyż istniały przeszkody do jego dokonania. Po usunięciu

tych przeszkód, trzeci wniosek został uwzględniony. W tej sytuacji, nie jest możliwe

wiązanie powstania użytkowania wieczystego z dniem złożenia pierwszego wniosku

wieczystoksięgowego, gdyż wniosek ten został oddalony, podobnie jak drugi wniosek.

Wpis użytkowania wieczystego nastąpił dopiero w wyniku uwzględnienia wniosku

złożonego w dniu 25.11.2002 r. i tylko ta data jest miarodajna - przy zastosowaniu art.

29 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, dla ustalenia daty powstania prawa

użytkowania wieczystego.

Zgodnie z art. 238 k.c. wieczysty użytkownik uiszcza przez czas trwania swego

prawa opłatę roczną. Początek tego trwania wyznacza data powstania prawa

użytkowania wieczystego. Powstanie zaś tego prawa wymaga wpisu konstytutywnego.

5

Bez wpisu prawo użytkowania wieczystego nie powstaje, a zatem brak podstawy

prawnej do pobierania opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego z tej prostej

przyczyny, że prawo to nie powstało. Odnosząc to do okoliczności niniejszej sprawy

należy stwierdzić, iż skoro prawo użytkowania wieczystego powstało z dniem

25.11.2002 r., to brak podstawy prawnej do żądania opłaty rocznej za lata 1999 -2001 r.

Jeśli zaś pozwana korzystała z podmiotowego gruntu we wskazanym okresie bez tytułu

prawnego (a taki tytuł prawny w postaci użytkowania wieczystego powstał dopiero

25.11.2002 r.), to rzeczą powodowej Gminy było rozważenie możliwości obciążenia

pozwanej wynagrodzeniem za bezumowne korzystanie z nieruchomości.

Z tych przyczyn, na podstawie art. 39312

k.p.c. orzeczono jak w sentencji.