II CK 388/04

Sygn. akt II CK 388/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 lutego 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Bronisław Czech

SSN Maria Grzelka

w sprawie z powództwa Gminy Miasta Z.

przeciwko S. J.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 3 lutego 2005 r.,

kasacji strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 16 kwietnia 2004 r.,

sygn. akt I ACa (…),

oddala kasację.

Uzasadnienie

Powodowa Gmina Miasta Z. dochodzi zasądzenia od pozwanego S. J. 80.381 zł

zwrotu diet, wypłaconych jemu jako przewodniczącemu rady Miasta Z. III kadencji w

latach 1999 – 2002. Wypłata tych diet następowała mimo nieskładania przez

pozwanego na ręce przewodniczącego zarządu gminy oświadczeń majątkowych, o

których mowa w art. 24 h ust. 6 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

(Dz. U. 2000 r. Nr 142, poz. 1591, ze zm.), zwanej dalej „u.s.g.” Zgodnie z tym

2

przepisem wypłata diety jest uzależniona od złożenia oświadczenia majątkowego przez

radnego, a zatem pobranie diet przez pozwanego wbrew temu wymogowi było

świadczeniem nienależnym, które pozwany obowiązany jest zwrócić zwłaszcza, że jako

adwokat miał pełną świadomość, że pobierane świadczenie mu się nie należy.

Sąd Okręgowy w Ł. wyrokiem z dnia 23 grudnia 2004 r. oddalił powództwo

uznając, że powodowej gminie nie przysługuje żądanie zwrotu pobranych przez

pozwanego świadczeń, gdyż wypłacając je wiedziała, że są nienależne (art. 411 pkt 1

k.c.). Niezależnie od tego pozwany wywiązywał się ze swoich obowiązków

przewodniczącego rady należycie; dodatkowo pełnił funkcję Przewodniczącego Komisji

Integracji Europejskiej Związku Miast Polskich, a zatem żądaniu zwrotu diet sprzeciwia

się także treść art. 411 pkt 2 k.c.

Apelacja powódki od tego orzeczenia została oddalona wyrokiem Sądu

Apelacyjnego z dnia 16 kwietnia 2004 r., który podzielił stanowisko prawne Sądu I – ej

Instancji.

W kasacji od wyroku Sądu Apelacyjnego powódka zarzuciła naruszenie art. 411

pkt 1 i 2 k.c. oraz art. 409 k.c., a nadto art. 5 k.c. „z uwagi na świadome naruszenie

przez pozwanego zasady poszanowania prawa jako jednej z zasad współżycia

społecznego”, wnosząc o uchylenie skarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Obowiązujący w dacie pełnienia przez pozwanego funkcji przewodniczącego rady

przepis art. 24 h ust. 1 u.s.g. stanowił, że radni są obowiązani złożyć oświadczenia o

swoim stanie majątkowym, zawierające w szczególności informacje o zasobach

pieniężnych, nieruchomościach, udziałach i akcjach w spółkach prawa handlowego oraz

o nabyciu od Skarbu Państwa, innej państwowej osoby prawnej, gminy, lub związku

międzygminnego mienia, które podlegało zbyciu w drodze przetargu, a także dane o

prowadzeniu działalności gospodarczej oraz dotyczące zajmowania stanowisk w

spółkach prawa handlowego. Stosownie do treści art. 24 h ust. 4 oświadczenie to składa

się w terminie trzydziestu dni od dnia objęcia mandatu, a kolejne co roku, do dnia 31

marca według stanu na dzień 31 grudnia roku poprzedniego, oraz na dwa miesiące

przed datą wyborów do rad gmin. Według art. 24 h pkt 6 w przypadku naruszenia

terminów określonych w ust. 4, radnemu nie przysługuje dieta do czasu złożenia

oświadczenia.

3

Z treści ostatniego przepisu wynika, że ustawodawca warunkuje wypłatę diety od

złożenia oświadczenia przez radnego o stanie majątkowym. Pobranie zatem diety, mimo

niezłożenia oświadczenia, a zatem w sytuacji, kiedy ona „nie przysługuje”, jest

świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 410 k.c.

Skarżąca gmina eksponuje w kasacji świadomość pozwanego co do pobierania

nienależnych wypłat, podnosząc, że jest on z zawodu adwokatem, a więc osobą, od

której wymaga się profesjonalnej znajomości prawa. Dlatego pobieranie przez

pozwanego nienależnych wypłat jest zdaniem powódki szczególnie naganne, jako

sprzeczne nie tylko z prawem, ale i z zasadami współżycia społecznego.

Pozostawiając na uboczu kwestię oceny moralnej postępowania pozwanego

należy podkreślić, że znajomość prawa i obowiązek jego przestrzegania należy do

podstawowych wymogów działania władzy publicznej, jaką są organy samorządu.

Sformułowana w art. 7 Konstytucji zasada legalizmu w działaniu organów władzy

publicznej należy do podstaw ustrojowych naszego Państwa i wyprzedza obowiązek

przestrzegania prawa przez obywateli. Oceniając zatem spór w niniejszej sprawie w

tym kontekście prawnym należy stwierdzić, iż rozstrzygającym jest to, że powodowa

gmina dokonując wypłaty pozwanemu diet, które mu z racji niezłożenia oświadczeń o

stanie majątkowym, nie przysługiwały, nie może, stosownie do treści art. 411 pkt 1 k.c.,

żądać zwrotu tego świadczenia. Skoro zaś zgodnie z tym przepisem roszczenie o zwrot

nienależnego świadczenia nie przysługuje, to do tej sytuacji nie znajduje w ogóle

zastosowania powołany w kasacji przepis art. 409 k.c. Bezprzedmiotowym też staje się

rozważanie, czy w grę może wchodzić także przepis art. 411 pkt 2 k.c., co oznacza, że

zarzuty kasacji naruszenia tych przepisów regulujących kwestię zwrotu nienależnego

świadczenia są nietrafne. Z kolei nie może być samodzielną podstawą żądania zwrotu

świadczenia art. 5 k.c., któremu w kasacji poświęca się wiele uwagi. Dlatego też kasacja

jako pozbawiona usprawiedliwionych, podlegała oddaleniu na podstawie art. 39312

k.p.c.