III CK 301/04

Sygn. akt III CK 301/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 lutego 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Iwona Koper (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Skarbu Państwa reprezentowanego przez Ministra Skarbu

Państwa

przeciwko W.(…) S.A. w S.

o stwierdzenie nieważności uchwały,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 9 lutego 2005 r.,

kasacji strony powodowej od wyroku Sądu Okręgowego w L. z dnia 26 lutego 2004 r.,

sygn. akt IX Ga (…),

zmienia zaskarżony wyrok i stwierdza nieważność uchwały nr (...) z dnia 10 lipca

2003 r. Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy pozwanej Spółki oraz

zasądza od strony pozwanej na rzecz strony powodowej kwotę 810 (osiemset

dziesięć) zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie

Skarb Państwa reprezentowany przez Ministra Skarbu Państwa w dniu

12 sierpnia 2003 r. wniósł o stwierdzenie nieważności uchwały nr (...) Zwyczajnego

Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy pozwanej Spółki z dnia 10 lipca 3003 r., jako

2

sprzecznej z art. 390 k.s.h. Na podstawie tej uchwały członkowi rady nadzorczej, który

został wybrany do rady nadzorczej w drodze głosowania oddzielnymi grupami

przyznane zostało dodatkowe wynagrodzenie w wysokości 6.000 zł miesięcznie

w związku z delegowaniem go przez samą radę do pełnienia stałego nadzoru nad

działalnością spółki.

Sąd Okręgowy w L. wyrokiem z dnia 26 lutego 2004 r. oddalił apelację

powodowego Skarbu Państwa od wyroku Sądu Rejonowego w S. oddalającego

powództwo. Według obu orzekających Sądów osobne wynagrodzenie przysługuje na

podstawie art. 390 § 3 k.s.h. wszystkim członkom rady delegowanym do stałego

indywidualnego wykonywania nadzoru, niezależnie od tego, czy członek rady

delegowany został przez grupę akcjonariuszy, czy też przez samą radę.

Kasacja strony powodowej oparta została na podstawie naruszenia art. 390 § 1,

2, 3 k.s.h. przez błędną jego wykładnię oraz art. 425 § 1 k.s.h. przez jego

niezastosowanie. Skarżący wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i „uwzględnienie

powództwa” ewentualnie o uchylenie tego wyroku oraz wyroku Sądu Rejonowego

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istota sporu sprowadza się do wykładni art. 390 § 3 k.s.h., a w konsekwencji do

przesądzenia, czy przepis ten stosuje się jedynie do członków rady nadzorczej

spełniających warunki określone w § 2 tego artykułu, a więc wybranych w drodze

głosowania oddzielnymi grupami i delegowanych przez tę radę do stałego

indywidualnego wykonywania czynności nadzorczych, czy też do tych, którzy nie

spełniają warunków z § 2 omawianego artykułu, lecz zostali delegowani przez radę

nadzorczą do stałego indywidualnego wykonywania nadzoru na podstawie art. 390 § 1

k.s.h. Chodzi więc o ustalenie wzajemnych relacji między § 3 art. 390 k.s.h.,

a pozostałymi przepisami tego artykułu.

Z brzmienia art. 390 § 1 k.s.h. wynika, że rada nadzorcza wykonuje swoje

obowiązki kolegialnie, tylko wyjątkowo może delegować swoich członków do

samodzielnego pełnienia określonych czynności nadzorczych. Taki wyjątek od reguły

należy interpretować w sposób ścisły. W omawianym przepisie wyraźnie zatem

ograniczono zasięg przedmiotowy samodzielnej aktywności delegowanego członka rady

w zakresie wykonywania funkcji kontrolnych. Aktywność ta – jak trafnie podniesiono w

uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2003 r., IV CK 218/02, nie

publik. - mogłaby ograniczać się tylko do określonych (w uchwale rady o delegowaniu)

3

czynności nadzorczych. Delegacja taka nie mogłaby mieć też charakteru stałego, lecz

ograniczać się jedynie do pewnego okresu. O potrzebie dokonania omawianego

delegowania przemawiać mogą względy natury pragmatycznej lub służące usprawnianiu

działalności rady jako organu spółki (np. powierzenie określonych czynności

nadzorczych członkowi najbardziej kompetentnemu). Rada nadzorcza nie mogłaby

delegować swoich członków do stałego, indywidualnego wykonywania czynności

nadzorczych nawet wówczas, gdyby z takiej możliwości nie skorzystały grupy

akcjonariuszy (art. 390 § 2 k.s.h.).

Za przedstawioną interpretacją przemawia przede wszystkim zestawienie treści

przepisu art. 390 § 1 k.s.h. i art. 390 § 3 k.s.h. W obu przepisach ujęto bowiem inaczej

przedmiotowy zakres delegacji i sposób wykonywania takiej delegacji przez

delegowanego członka. Rada nadzorcza mogłaby skorzystać z możliwości delegowania

swych członków do indywidualnego wykonywania czynności nadzorczych, gdyby została

wybrana odrębnymi grupami. W takiej sytuacji każda grupa miałaby prawo delegowania

jednego spośród wybranych przez siebie członków do stałego, indywidualnego

wykonywania czynności nadzorczych (art. 390 § 2 k.s.h.).

Przy rozstrzyganiu zagadnienia kompetencji delegowania członków rady

nadzorczej do stałego, indywidualnego wykonywania czynności nadzorczych, należy

brać też pod uwagę cel regulacji prawnej zawartej w art. 390 § 2 k.s.h. Na pewno jest to

przepis mający na względzie ochronę tzw. praw mniejszości w spółce akcyjnej. Do

ukształtowania składu osobowego rady nadzorczej mogłoby dojść w sposób

przewidziany w art. 385 § 3-9 k.s.h. (wybór członków rady nadzorczej grupami).

Akcjonariusze reprezentujący określoną w tych przepisach część kapitału zakładowego

mogą wybrać przedstawiciela do rady, co byłoby niemożliwe w razie dokonywania tego

wyboru przez walne zgromadzenie na zasadach ogólnych (art. 414 i art. 385 § 1 k.s.h.).

Przepis art. 390 § 2 k.s.h. przewiduje prawne konsekwencje ukształtowania składu

osobowego rady nadzorczej w wyniku aktywności określonych grup akcjonariuszy w

postaci możliwości delegowania przez grupę członków rady do stałego, indywidualnego

wykonywania czynności nadzorczych. W ten sposób przejawiać się może istotny wpływ

akcjonariuszy mniejszościowych na działalność spółki, ponieważ wykonywanie

czynności nadzorczych przez członków rady delegowanych przez grupy dokonywać się

będzie także w interesie tych akcjonariuszy.

W literaturze słusznie zwrócono uwagę na to, że stały, indywidualny nadzór

członka rady, wybranego w ramach głosowania grupami, jest wykonywany przede

4

wszystkim w interesie akcjonariuszy mniejszościowych, którzy utworzyli grupę

i doprowadzili do wybrania członka rady. Delegowani członkowie mogą uczestniczyć w

posiedzeniach zarządu z głosem doradczym, a zarząd obowiązany jest zawiadamiać ich

o każdym swoim posiedzeniu (art. 390 § 2 k.s.h.). Gdyby przyjąć, że rada nadzorcza

mogłaby zawsze delegować swoich członków do stałego, indywidualnego wykonywania

czynności nadzorczych, w praktyce mogłoby dojść do swoistej destrukcji uprawnień grup

mniejszościowych przewidzianych w art. 390 § 2 k.s.h. w postaci mnożenia członków

delegowanych i np. pokrywania się zakresu ich czynności nadzorczych. W rezultacie

należałoby uznać za nieuzasadnioną taką interpretację przepisów art. 390 k.s.h.,

zgodnie z którą rada nadzorcza mogłaby nie tylko delegować swoich członków do

samodzielnego pełnienia określonych czynności nadzorczych (art. 390 § 1 k.s.h.), ale

także do stałego, indywidualnego wykonywania takich czynności. To ostatnie

uprawnienie zastrzeżone byłoby bowiem tylko dla grup akcjonariuszy w sytuacji, w której

rada nadzorcza została wybrana w drodze głosowania oddzielnymi grupami (art. 385

§ 3-9 k.s.h.).

Podnieść należy, że przewidziane w art. 390 § 3 k.s.h. „osobne wynagrodzenie"

przysługiwać może jedynie członkowi rady nadzorczej delegowanemu do stałego,

indywidualnego wykonywania czynności nadzorczych na podstawie art. 390 § 2 k.s.h.

Przepis art. 390 § 3 k.s.h. wyraźnie nawiązuje do treści art. 390 § 2 k.s.h. Ponadto - jak

wskazano - prawną podstawę delegacji do stałego, indywidualnego wykonywania

czynności nadzorczych stanowi jedynie przepis art. 390 § 2 k.s.h. W literaturze słusznie

podkreślono, że omawiany przepis przewiduje ex lege obowiązek przyznania przez

spółkę „osobnego wynagrodzenia" członkowi delegowanemu przez grupy akcjonariuszy.

Walne zgromadzenie określa tylko wysokość takiego wynagrodzenia i może powierzyć

to uprawnienie radzie nadzorczej (art. 390 § 3 k.s.h.). Członkom rady nadzorczej może

być przyznane wynagrodzenie (wynagrodzenie podstawowe) i wówczas określa je statut

spółki lub uchwała walnego zgromadzenia (art. 392 § 1 k.s.h.).

W zakresie rozstrzygnięcia zagadnienia kompetencji rady nadzorczej do

delegowania członków do stałego indywidualnego wykonywania czynności nadzorczych

nie ma decydującego znaczenia treść art. 390 § 3 zd. 3 k.s.h. Zgodnie z tym przepisem,

do członków rady delegowanych do stałego indywidualnego wykonywania nadzoru

(czynności nadzorczych) stosuje się zakaz konkurencji przewidziany w art. 380 k.s.h.

Nie byłoby uzasadnione rozumowanie, że skoro zakaz taki obejmuje każdego członka

rady delegowanego do stałego indywidualnego wykonywania nadzoru (czynności

5

nadzorczych), to usprawiedliwiony byłby wniosek, że bez znaczenia pozostawałaby

wówczas podstawa delegacji członka (na podstawie uchwały rady, art. 390 § 1 k.s.h. lub

na podstawie uchwały grupy akcjonariuszy, art. 390 § 2 k.s.h.). W literaturze broni się

trafnego stanowiska, że dla członka rady nadzorczej nie przewidziano wprawdzie

odpowiednika zakazu określonego w art. 380 k.s.h., co nie oznacza, że członków tych

nie wiąże ogólny obowiązek lojalności wobec spółki. Obowiązek taki wyprowadza się z

samego stosunku członkostwa w radzie nadzorczej.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy, uznając kasację powoda za

uzasadnioną, na podstawie art. 39315

§ k.p.c. oraz art. 98 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39319

k.p.c. orzekł jak w sentencji.