V CK 474/04

Sygn. akt V CK 474/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 lutego 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Zbigniew Kwaśniewski

w sprawie z powództwa K. K. i M. T.

przeciwko Bank (…) S.A w K.

o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 18 lutego 2005 r.,

kasacji powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 29 grudnia 2003 r., sygn. akt I

ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia 7 czerwca

2002 r. [sygn. akt II C (…)] i sprawę przekazuje temu Sądowi do ponownego

rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego i kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 29 grudnia 2003 r. Sąd Apelacyjny oddalił kasację powodów,

wniesioną od wyroku Sądu Okręgowego w K. oddalającego ich powództwo o

2

pozbawienie wykonalności nakazu zapłaty z dnia 6 maja 1998 r., wydanego przez Sąd

Rejonowy w K. w sprawie IV Ng (…).

Sąd II instancji podzielił pogląd Sądu Okręgowego, iż nie zaistniało po powstaniu

tytułu egzekucyjnego zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie powodów wygasło (art.

840 § 1 pkt. 2 k.p.c.), ponieważ pisemne oświadczenie powódki M. T. z dnia 2 sierpnia

1999 r. w przedmiocie uchylenia się od skutków prawnych poręczenia okazało się

bezskuteczne. Powodowie bezspornie poręczyli spłatę kredytu uzyskanego od

pozwanego Banku (…) S.A. w K. przez Spółkę z o. o. „N.(...)”, której powód K. K. był

wspólnikiem i prezesem. Nie kwestionowali też nakazu zapłaty z dnia 6 maja 1998 r.,

zasądzającego na rzecz pozwanego Banku od kredytobiorcy i poręczycieli niespłaconą

część kredytu. Po upływie roku od uprawomocnienia się nakazu powódka powzięła

wątpliwości co do rzeczywistej wartości składników majątkowych nabytych przez Spółkę

„N.(...)” za kredyt bankowy. Oba Sądy uznały jednak, iż owe wątpliwości – chociażby

uzasadnione – nie stanowią błędu co do treści czynności prawnej (art. 84 k.c.), a

ponadto nie zostały wywołane przez pozwany Bank, który badał tylko zdolność

kredytową Spółki „N.(...)”. Tym bardziej nie można mówić o podstępnym działaniu strony

pozwanej (art. 86 k.c.).

Sąd Apelacyjny zwrócił również uwagę na rygoryzm przepisów prawa

wekslowego odnoszących się do poręczyciela (art. 30 i 32 prawa wekslowego). Nie

może on mianowicie powoływać się wobec remitenta na stosunki osobiste łączące z

wystawcą.

Sąd odwoławczy odniósł się także do zarzutu nieważności postępowania

pierwszoinstancyjnego z racji rozpoznania sprawy przez ten sam skład orzekający, po

uchyleniu przez Sąd II instancji postanowienia odrzucającego pozew (art. 379 pkt. 4

k.p.c. w związku z art. 386 § 5 k.p.c.). W ocenie Sądu Apelacyjnego, nakaz rozpoznania

sprawy w innym składzie (art. 386 § 5 k.p.c.) aktualizuje się tylko w razie uchylenia

wyroku jako orzeczenia merytorycznego, natomiast postanowienie nie ma takiego

charakteru, w związku z czym nie można do niego stosować – poprzez odesłanie z art.

361 k.p.c. – przepisu art. 386 § 5 k.p.c.

W kasacji powodowie wnieśli o uchylenie obu wyroków i przekazanie sprawy

Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Skarżący powołali się na naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię

art. 84 i 86 k.c. oraz na naruszenie przepisów procesowych, a to art. 227, 378 oraz art.

379 § 2 w związku z art. 386 § 5 k.p.c.

3

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Bezzasadne są zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego. W kasacji nie

przedstawiono istotnych argumentów uzasadniających skuteczność uchylenia się przez

powódkę od następstw prawnych oświadczenia woli o poręczeniu kredytu. Trafność

wszechstronnych ustaleń sądowych i wywodów prawnych w omawianym zakresie

zaświadcza o prawidłowej wykładni art. 84 i 86 k.c. Trudno uznać za rzeczywiste

wątpliwości powódki co do kondycji finansowej Spółki z o. o. „N.(...)” przy uwzględnieniu

roli, jaką pełnił jej mąż w tejże Spółce. Trafne są też uwagi Sądu Apelacyjnego

odnoszące się do instytucji poręczenia. W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 30

września 1996 r., III CZP 85/96 (OSNC 1996, z. 12, poz. 153), Sąd Najwyższy wyraził

pogląd, że poręczyciel nie może uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia

woli z powodu błędu wywołanego podstępnie przez dłużnika co do jego wypłacalności w

dacie poręczenia. Odpowiedzialność poręczyciela ma charakter zobiektywizowany i jest

oparta na zasadzie ryzyka. Poręczyciel gwarantuje mianowicie kredytodawcy – własnym

majątkiem – wypłacalność kredytobiorcy.

Dla rozstrzygnięcia tej sprawy zasadnicze znaczenie miały ustalenia faktyczne, w

tym ustalenie, że po stronie kredytodawcy nie było działania podstępnego. Ustalenia

sądowe nie zostały skutecznie zakwestionowane; powołany art. 227 k.p.c. ma na tyle

ogólny charakter, że nie może stać się samodzielną przesłanką zaskarżenia.

W kasacji został ponowiony zarzut nieważności postępowania

pierwszoinstancyjnego, ponieważ bezspornie postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia

27 lipca 2002 r. pozew został nieprawomocnie odrzucony, a po uchyleniu tego

postanowienia przez Sąd II instancji sprawa była prowadzona i rozstrzygnięta przez ten

sam skład orzekający. Problem ten aktualizuje się na tle uregulowania zamieszczonego

w art. 386 § 5 k.p.c., przewidującego nakaz rozpoznania w innym składzie sprawy

przekazanej do ponownego rozpoznania, po uchyleniu wyroku w instancji odwoławczej.

Niezadośćuczynienie temu wymaganiu oznacza sprzeczność składu orzekającego z

przepisami prawa (art. 379 pkt. 4 k.p.c.) i w konsekwencji – nieważność postępowania

(zob. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2002 r., V CKN 1867/00 –

OSNC 2003, z. 11, poz. 156). Zachodzi jednak pytanie, czy art. 386 § 5 k.p.c. ma

zastosowanie w postępowaniu zażaleniowym. W uchwale z dnia 25 sierpnia 1989 r., III

CZP 72/89 (Przegląd Sądowy 1993 z. 3, str. 73), Sąd Najwyższy – odnosząc się do

obowiązującego wówczas art. 388 § 1 k.p.c. – opowiedział się za taką możliwością, z

zaznaczeniem, że obowiązek rozpoznawania sprawy w innym składzie odnosi się

4

jedynie do zakresu, który był przedmiotem uchylonego orzeczenia. W rozpoznawanej

sprawie postępowanie zażaleniowe nie było incydentalne, lecz dotyczyło odrzucenia

pozwu, a więc orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Takie orzeczenie,

podobnie jak postanowienie umarzające postępowanie, jest zbliżone swym charakterem

do wyroku, podlegając też zaskarżeniu kasacyjnemu (art. 392 k.p.c., od 6 lutego 2005 r.

– art. 3981

§ 1 k.p.c.). Z tej właśnie przyczyny, a także dla ochrony niezawisłości

sędziowskiej, wyrażającej się tu swobodą wypowiedzi w kwestii przysługiwania ochrony

prawnej w postępowaniu sądowym, należy przyjąć, iż nakaz rozpoznania sprawy w

innym składzie (art. 386 § 5 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c.) obowiązuje także po

uchyleniu przez sąd drugiej instancji postanowienia sądu pierwszej instancji

odrzucającego pozew (por. też orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 1987 r.,

II CZ 13/87, nie publ.).

Konsekwencją tej wykładni jest uznanie, że postępowanie przed Sądem

Okręgowym dotknięte było nieważnością (art. 379 pkt. 4 k.p.c. w związku z art. 386 § 5 i

397 § 2 k.p.c.). Sąd Apelacyjny naruszył więc art. 378 § 1 k.p.c., a rodzaj uchybienia

procesowego wywołuje konieczność uchylenia obu wyroków i przekazanie sprawy

Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania (art. 39313

§ 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2

k.p.c.).