III CK 458/04

Sygn. akt III CK 458/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 marca 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Tadeusz Domińczyk

SSA Dariusz Zawistowski

w sprawie z powództwa E.(…) sp. j. w L.

przeciwko T.(...). Towarzystwu Ubezpieczeń S.A. w R. i P.(...) S.A. w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 10 marca 2005 r., na rozprawie kasacji strony

pozwanej T.(...). Towarzystwo Ubezpieczeń S.A. w R. i pozwanej P.(...) S.A. w W. od

wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 6 maja 2004 r., sygn. akt I ACa (…),

1) oddala obie kasacje,

2) zasądza od pozwanych na rzecz strony powodowej kwotę 2700 (dwa tysiące

siedemset) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z tym

zastrzeżeniem, że zapłata tej kwoty przez jednego z pozwanych zwalnia

drugiego.

Uzasadnienie

E.(…) Spółka Jawna w L. pozwała P.(...) SA w W. i T.(…) Towarzystwo

Ubezpieczeń SA w R. Domagała się zasądzenia od pozwanych 161 120,72 zł tytułem

2

odpowiedzialności in solidum w następstwie kradzieży przedmiotu zlecenia

spedycyjnego przez niezidentyfikowanego sprawcę.

Sąd Okręgowy powództwo oddalił po dokonaniu następujących ustaleń i ocen

prawnych.

R.(...), spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w L., działając z upoważnienia

R.(...), spółki z siedzibą w F. we Francji, zleciła stronie powodowej zorganizowanie

przewozu samochodowego okien dachowych i kołnierzy uszczelniających z siedziby

spółki R.(...) w L. do L. w Anglii. Termin załadunku towaru ustalono na 11 lipca 2001 r.,

godz. 11. Strona powodowa zleciła przewóz pozwanej spółce P.(...), a ta zleciła go z

kolei – jak sądziła – G. i P. Ż. prowadzącym Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe

I.(...) w C.; termin załadunku został w tym zleceniu określony na 12 lipca 2001 r., godz.

6. Dnia 11 lipca 2001 r. do R.(...) w L. zgłosił się, z naczepą o innym numerze niż

wcześniej podany, kierowca przedkładający dokumenty wystawione na

Przedsiębiorstwo I.(...) w C.. Spółka R.(...) w L. po upewnieniu się, że jest to kierowca

właściwego przewoźnika, wydała mu towar. Towar jednak nie dotarł do odbiorcy. Jak się

bowiem okazało, kierowca, który się zgłosił do R.(...) w L. posługiwał się fałszywymi

dokumentami.

Strona powodowa powołała się na ugodę zawartą 30 października 2002 r. z

francuską spółką R.(...), w której zobowiązała się do zapłacenia tej spółce za zaginioną

przesyłkę „w formie kompensaty wzajemnych wierzytelności”. Ugody jednak nie

przedstawiła twierdząc, że jest ona objęta tajemnicą handlową. Złożyła natomiast

oświadczenia francuskiej spółki R.(...) potwierdzające dokonywanie wpłat na jej rzecz.

Pozwany ubezpieczyciel w dniu 25 lutego 2002 r. odmówił stronie powodowej wypłaty

odszkodowania, którego ona domagała się powołując się na zawartą z nim w dniu 15

lutego 2001 r. umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej spedytora.

Sąd Okręgowy oddalając powództwo wyjaśnił, że strona powodowa nie

udowodniła, iż zaciągnęła wobec zleceniodawcy zobowiązanie do wyrównania szkody

poniesionej przez zleceniodawcę w wyniku utraty przesyłki. Oświadczenia francuskiej

spółki R.(...) o dokonywaniu przez stronę powodową na jej rzecz wpłat nie wystarczało

do udowodnienia ani faktu zaciągnięcia zobowiązania, ani wysokości szkody doznanej

przez stronę powodową.

Strona powodowa we wniesionym po złożeniu apelacji piśmie procesowym

noszącym datę 26 kwietnia 2004 r. wystąpiła o uzupełnienie postępowania dowodowego

3

przez przeprowadzenie dowodów z faksu francuskiej spółki R.(...) z 23 kwietnia 2004 r.

oraz z ugody z 30 października 2002 r.

Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego i zasądził od pozwanych kwotę

132 489,65 zł z zastrzeżeniem, że spełnienie świadczenia przez jednego z pozwanych

zwalnia drugiego; w pozostałej części powództwo oddalił. Według Sądu Apelacyjnego,

spółka R.(...) z L. działająca w imieniu francuskiej spółki R.(...), wystawiając w dniu 9

października 2001 r. fakturę opiewającą na kwotę 132 489, 65 zł obciążyła stronę

powodową równowartością utraconej przesyłki. Strona powodowa zapłaciła francuskiej

spółce kwotę podaną w fakturze. Wynika to z przedstawionych przez stronę powodową

fragmentów ugody zawartej z francuską spółką R.(...) i oświadczeń tej ostatniej, w tym

oświadczenia z dnia 23 kwietnia 2004 r., że cała kwota objęta ugodą została spłacona w

okresie od 1 listopada 2002 r. do 14 kwietnia 2004 r. Sąd Apelacyjny dopuścił dowody

zgłoszone przez stronę powodową w postępowaniu apelacyjnym, uznając, że nie są

spóźnione, ponieważ francuska spółka nie wyraziła wcześniej zgody na ujawnienie

ugody, oświadczenie zaś tej spółki o spłacie całej kwoty objętej ugodą zostało złożone

już po wyroku Sądu Okręgowego. W rezultacie, należało – zdaniem Sądu Apelacyjnego

– przyjąć, iż strona powodowa doznała szkody w wysokości kwoty objętej fakturą z dnia

9 października 2002 r., tj. w wysokości 132 489,65 zł. Wyższej szkody nie udowodniła.

Za szkodę doznana przez stronę powodową odpowiada zarówno pozwana spółka P.(...),

na podstawie art. 471 k.c., jak i pozwany ubezpieczyciel, na podstawie art. 822 k.c.

Strona powodowa zawarła z nim umowę ubezpieczenia swojej odpowiedzialności

cywilnej, obejmującą okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2001 r. Ubezpieczenie

obejmowało odpowiedzialność cywilną strony powodowej jako spedytora wobec

zleceniodawców i osób trzecich. Ubezpieczyciel zobowiązał się do pokrycia w granicach

sumy gwarancyjnej szkód doznanych przez zleceniodawców i osoby trzecie podczas

organizowania czynności ładunkowych, przeładunkowych, przewozowych,

konwojowania, składowania oraz innych związanych z przemieszczaniem przesyłek.

W skardze kasacyjnej pozwana spółka P.(...) zarzuciła Sądowi Apelacyjnemu

wydanie wyroku z naruszeniem art. 803 § 1 i 2 w związku z art. 117 §2 k.c. przez ich

niezastosowanie, pomimo zgłoszonego jeszcze przed Sądem Okręgowym zarzutu

przedawnienia roszczenia dochodzonego od pozwanej, oraz z naruszeniem art. 381,

382, 385 §1 i art. 391 §1 k.p.c. w związku z art. 227 i 232 k.p.c. oraz art. 6 k.c. i art. 368

§1 pkt 4, art. 47912

§1, art. 245, 248 i 253 k.p.c., jak też z naruszeniem art. 233 §1 k.p.c.

4

Pozwany ubezpieczyciel przytoczył natomiast jako podstawy kasacyjne

naruszenie art. 6 k.c., art. 224 §1, art. 233 §1, art. 253, 381 i 47912

k.p.c. oraz art. 3531

k.c. w związku §3 ust.1 pt. 5 wydanych przez tego ubezpieczyciela ogólnych warunków

ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej spedytorów i § 10 ust. 1 lit. i oraz lit. j

postanowień szczegółowych ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej spedytora.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 187 § 1 k.p.c., pozew musi zawierać określone żądanie skierowane

do sądu oraz przytaczać okoliczności faktyczne uzasadniające to żądanie. W myśl art.

321 § 1 k.p.c., żądanie powoda uzasadnione przytoczonymi przez niego okolicznościami

faktycznymi wiąże sąd, wyznaczając granice wyrokowania. Przedmiotem dowodzenia w

sprawie są jedynie fakty istotne z punktu widzenia tak zakreślonych granic wyrokowania

(art. 227 k.p.c.).

Treść żądania strony powodowej skierowanego do pozwanej spółki P.(...) oraz

przytoczone na uzasadnienie tego żądania okoliczności faktyczne nakazują

kwalifikować to żądanie jako dochodzenie roszczenia regresowego, a dokładniej:

roszczenia o zwrot przez pozwaną, jako przewoźnika, świadczenia odszkodowawczego

spełnionego przez stronę powodową, jako spedytora, na rzecz francuskiej spółki R.(...),

jako poszkodowanego zleceniodawcy strony powodowej. Termin przedawnienia

roszczeń zwrotnych spedytora przeciwko przewoźnikom, którymi się on posługiwał przy

przewozie przesyłki, oraz początek biegu tego terminu określa art. 804 k.c., a nie – jak

twierdzi w skardze kasacyjnej pozwana spółka P.(...) – art. 803 k.c. Według art. 804 k.c.,

roszczenia przysługujące spedytorowi przeciwko przewoźnikom, którymi się on

posługiwał przy przewozie przesyłki, przedawniają się z upływem sześciu miesięcy od

dnia, kiedy spedytor naprawił szkodę, albo od dnia, kiedy wytoczono przeciwko niemu

powództwo (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 1998 r., I CKN 209/99,

OSNC 2000, nr 7-8, poz. 127). Przytoczony przepis różnicuje początek biegu

przewidzianego w nim sześciomiesięcznego terminu przedawnienia w zależności od

tego, czy poszkodowana strona, która udzieliła zlecenia spedycyjnego, wytoczyła

przeciwko spedytorowi powództwo o naprawienie szkody (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 21 lipca 2004 r., V CK 21/04, Biul. SN 2005, nr 1, s.11). Jeżeli do

wytoczenia takiego powództwa doszło, o początku biegu sześciomiesięcznego terminu

przedawnienia roszczenia zwrotnego spedytora przeciwko przewoźnikowi rozstrzyga

data wytoczenia wspomnianego powództwa; późniejsze spełnienie na rzecz

zleceniodawcy świadczenia odszkodowawczego przez spedytora nie ma znaczenia z

5

punktu widzenia początku biegu omawianego roszczenia zwrotnego (warto przy okazji

zaznaczyć, że podczas obowiązywania art. 611 kodeksu handlowego – odpowiednika

art. 804 k.c. – spedytor pozwany przez zleceniodawcę o naprawienie szkody mógł

przerwać, zgodnie z art. 279 pkt 2 kodeksu zobowiązań, bieg przedawnienia swego

roszczenia regresowego wobec przewoźnika przez przypozwanie go; obecnie art. 123 §

1 pkt 1 k.c. takiej możliwości nie przewiduje, co podważa prawidłowe funkcjonowanie

art. 804 k.c. i wielu innych przepisów przewidujących rozpoczęcie się biegu

przedawnienia roszczenia regresowego od dnia wytoczenia powództwa przeciwko

uprawnionemu do regresu). Jeżeli natomiast zleceniodawca nie wytoczył przeciwko

spedytorowi powództwa o naprawienie szkody, o początku biegu terminu przedawnienia

roszczenia zwrotnego spedytora przeciwko przewoźnikowi decyduje data naprawienia

przez spedytora szkody doznanej przez zleceniodawcę. W sprawie chodzi o drugą

sytuację, ponieważ z twierdzeń strony powodowej wynika, iż nie została ona pozwana

przez swego zleceniodawcę, francuską spółkę R.(...), i szkodę, jaką ten zleceniodawca

poniósł na skutek kradzieży okien oraz akcesoriów, naprawiła dobrowolnie, spełniając

świadczenie odszkodowawcze sukcesywnie, w okresie od 1 listopada 2002 r. do 14

kwietnia 2004 r. Zestawienie daty wytoczenia powództwa wszczynającego niniejszą

sprawę (9 stycznia 2003 r.) z podanymi terminami naprawienia przez stronę powodową

szkody doznanej przez zleceniodawcę prowadzi do wniosku o bezzasadności

podniesionego przez pozwaną spółkę P.(...) zarzutu przedawnienia dochodzonego od

niej roszczenia. Między 1 listopada 2002 r., datą rozpoczęcia się biegu przedawnienia

roszczenia strony powodowej przeciwko pozwanej spółce P.(...) o zwrot uiszczonej w

tym dniu przez stronę powodową zleceniodawcy pierwszej części świadczenia

odszkodowawczego, a 9 stycznia 2003 r., dniem wytoczenia powództwa

przerywającego bieg przedawnienia tego roszczenia (art. 123 §1 pkt 1 k.c.), nie upłynęło

bowiem sześć miesięcy. Roszczenia zaś o zwrot tych części świadczenia

odszkodowawczego, które strona powodowa spełniła po 9 stycznia 2003 r., zaczęły się

przedawniać dopiero w toku sprawy; w odniesieniu do tych roszczeń powództwo zostało

więc wytoczone niewątpliwie przedwcześnie, co jednak nie stanowiło przeszkody w ich

uwzględnieniu wobec zastrzeżenia zawartego w art. 316 §1 in fine k.p.c.

Z przedstawionych przyczyn za chybiony należało uznać nie tylko podniesiony

przez pozwaną spółkę P.(...) zarzut naruszenia art. 803 k.c., ale i zarzut naruszenia art.

117 §2 k.c.

6

Nieistnienie zarzucanej przez pozwaną spółkę P.(...) negatywnej przesłanki

jurysdykcyjnej w postaci przedawnienia dochodzonego od niej roszczenia uzasadniało

zbadanie materialnej zasadności tego roszczenia. Sąd Apelacyjny – jak wiadomo –

uznał jego materialną zasadność. Twierdzeń pozwanej spółki P.(...), podważających

zaskarżony wyrok również w tym zakresie, nie można podzielić.

Przede wszystkim nie można się zgodzić ze skarżącą, że w sprawie nie było

podstaw do przyjęcia odpowiedzialności odszkodowawczej strony powodowej wobec

francuskiej spółki R.(...) w następstwie kradzieży przedmiotu zlecenia spedycyjnego, ani

postaw do stwierdzenia, iż strona powodowa uiściła tej spółce odszkodowanie w kwocie

132 489, 65 zł. Fakt kradzieży przedmiotu zlecenia spedycyjnego jest bezsporny.

Mieściło się również w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 233 §1 k.p.c.)

przyjęcie przez Sąd Apelacyjny, że spółka R.(...) w L. działała w imieniu francuskiej

spółki R.(...) – co nakazywało uznać za kontrahenta strony powodowej, czyli

poszkodowanego jej zleceniodawcę, właśnie francuską spółkę R.(...). Nie budzi też

zastrzeżeń określenie przez Sąd Apelacyjny wysokości szkody spowodowanej

kradzieżą na kwotę wymienioną w fakturze z dnia 9 października 2001 r. i ustalenie, że

odszkodowanie w tej wysokości zostało wypłacone przez stronę powodową

wspomnianej spółce w okresie od 1 listopada 2002 r. do 14 kwietnia 2004 r. Na ustaloną

kwotę szkody wskazuje przede wszystkim powołana faktura, a na fakt uiszczenia w

wymienionym okresie odszkodowania w tej kwocie - przede wszystkim oświadczenia

francuskiej spółki R.(...). Do tych zaś dowodów nie można odnieść zasadnie

podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów natury procesowej. W szczególności

dowodu z oświadczenia francuskiej spółki R.(...) potwierdzającego zapłatę dokonaną w

toku postępowania apelacyjnego nie można uznać za dowód dopuszczony z

naruszeniem art. 381 k.p.c. Podstawę prawną odpowiedzialności strony powodowej jako

spedytora za wskazaną wyżej szkodę, doznaną przez francuskiego zleceniodawcę w

wyniku kradzieży okien i akcesoriów stanowił art. 799 k.c. Według tego przepisu,

spedytor jest odpowiedzialny za przewoźników i dalszych spedytorów, którymi się

posługuje przy wykonaniu zlecenia, chyba że nie ponosi winy w wyborze. Przepis ten

ustanawia więc odpowiedzialność spedytora za przewoźników i dalszych spedytorów

opartą na domniemanej winie w wyborze. Przy czym, inaczej niż przewidziano w

zawierającym podobne uregulowanie art. 429 k.c., odpowiedzialności, o której mowa w

art. 799 k.c., nie uchyla wykazanie powierzenia przez spedytora wykonania czynności

podmiotowi, który w zakresie swej działalności zawodowej trudni się wykonywaniem

7

takich czynności. Jest to w pełni zrozumiałe – choć nie zawsze dostrzegane, czego

dowodzi glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 1998 r., I CKN 209/99,

OSP 2000, z. 12, poz. 184 – ze względu na to, że zarówno umowa przewozu (art. 774

k.c.), jak umowa spedycji (art. 794 k.c.) należą do umów, w których stroną spełniającą

świadczenie charakterystyczne (przewóz, usługi spedycyjne) może być tylko podmiot

kwalifikowany przez działanie w zakresie swego przedsiębiorstwa. Z dokonanych w

sprawie ustaleń nie wynika, aby w odniesieniu do strony powodowej doszło do obalenia

wynikającego z art.799 k.c. domniemania winy w wyborze przewoźnika w osobie

pozwanej spółki P.(...). W okolicznościach sprawy ciężar dowodu w tym zakresie

spoczywał, zgodnie z art. 6 k.c., na pozwanej spółce P.(...) jako zainteresowanej w

obaleniu tego domniemania.

W tej sytuacji dowód z dokumentu ugody strony powodowej z francuską spółką

R.(...) z dnia 30 października 2002 r., do którego w toku dotychczasowego

postępowania przywiązywano tak wielką wagę, nie miał w sprawie istotnego znaczenia.

Przesłanką roszczenia zwrotnego spedytora przeciwko przewoźnikowi jest naprawienie

przez spedytora, w ramach ponoszonej wobec zleceniodawcy odpowiedzialności,

szkody doznanej przez zleceniodawcę. W sprawie, jak wyżej wyjaśniono, przesłanka ta

została wykazana w sposób nie budzący wątpliwości: na wynikającą z ustawy

odpowiedzialność odszkodowawczą ex contractu strony powodowej wobec francuskiej

spółki R.(...) wskazuje przede wszystkim bezsporny fakt utraty przedmiotu zlecenia

spedycyjnego i okoliczności jego utraty, a na wysokość należnego z tego tytułu

odszkodowania i jego uiszczenie - faktura z dnia 9 października 2001 r. oraz

oświadczenia złożone przez francuską spółkę R.(...). Trudno w tym stanie rzeczy

zaaprobować podtrzymywane w skardze kasacyjnej pozwanej spółki P.(...) twierdzenie,

że źródłem zobowiązania strony powodowej wobec francuskiej spółki R.(...) do

naprawienia szkody mogłaby być dopiero wspomniana ugoda w razie prawidłowego

dowiedzenia jej zawarcia. Dokument tej ugody może stanowić, co najwyżej – i tak go w

istocie traktował Sąd Apelacyjny – dodatkowe potwierdzenie odpowiedzialności ex

contractu strony powodowej względem francuskiego zleceniodawcy. W rezultacie,

eksponowane w rozpatrywanej skardze kasacyjnej zarzuty kwestionujące dowód „z

fragmentów ugody” należy uznać za nie mogące odnieść zamierzonego skutku,

ponieważ podnoszone w nich uchybienia przepisom postępowania nie mogły mieć

istotnego wpływu na wynik sprawy i tym samym stanowić podstawy skargi kasacyjnej

(art. 3931

pkt 2 k.p.c.).

8

Roszczenie regresowe dochodzone od spółki P.(...) miało podstawę prawną w

art. 471k.c. w związku z art. 472 k.c. i art. 90 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. – Prawo

przewozowe (jedn. tekst: Dz. U z 2000 r. Nr 50, poz. 601 ze zm.). Sąd Apelacyjny trafnie

przyjął, że spółka P.(...) zawiniła zaginięcie przesyłki nie sprawdzając, czy skierowana

do niej oferta na wykonanie przewozu rzeczywiście pochodziła od prowadzących

Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe I.(...) G. i P. Ż., z którymi spółka ta nigdy

wcześniej nie współpracowała. Sprawdzenie w urzędach - skarbowym i statystycznym -

istnienia tych przedsiębiorców było niewystarczające, ponieważ nie mogło zapobiec

takim przypadkom, jak ten, który się wydarzył w sprawie: przedsiębiorcy G. i P. Ż.

istnieli, jednak oferta nie pochodziła w rzeczywistości od nich. Kwestionowanie

powyższych ustaleń przez skarżącą nosi znamiona gołosłownej polemiki.

Nie zasługuje na uwzględnienie również skarga kasacyjna pozwanego

ubezpieczyciela.

Zawarte w niej liczne zarzuty dotyczące przepisów postępowania i przepisu art. 6

k.c., skierowane na podważenie prawidłowości ustaleń faktycznych, dowodzących

istnienia zobowiązania strony powodowej do naprawienia szkody na kwotę 132 489,65

zł, doznanej przez francuską spółkę R.(...) w wyniku kradzieży przedmiotu zlecenia

spedycyjnego, należy uznać za chybione z przyczyn, o których była mowa przy

rozpatrywaniu skargi kasacyjnej spółki P.(...).

Wspomniane zobowiązanie było niewątpliwie objęte zawartą przez stronę

powodową ze skarżącym umową ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej spedytora.

Sąd Apelacyjny zasądzając w związku z wymienioną umową od pozwanego

ubezpieczyciela dochodzoną kwotę na podstawie art. 822 k.c. nie naruszył także art.

3531

k.c. przez niezastosowanie się do powołanych w skardze kasacyjnej postanowień

wzorców umownych, przy których użyciu umowa ta została zawarta.

Do zastosowania postanowienia wyłączającego odpowiedzialność

ubezpieczyciela w razie zawinienia utraty przesyłki przez nadawcę nie było podstaw w

ustalonym stanie faktycznym sprawy. Z niepodważonych skutecznie ustaleń Sądu

Apelacyjnego (co do naruszenia art. 233 §1 jako podstawy skargi kasacyjnej w stanie

prawnym obowiązującym do 5 lutego 2005 r. por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

20 maja 2004 r., II CK 354/03, Biul. SN 2004, nr 12, s. 7) wynika, że spółka R.(...)

działająca w imieniu francuskiego zleceniodawcy usługi spedycyjnej wydając przesyłkę

kierowcy legitymującemu się dokumentami wystawionymi na I.(...) nie naruszyła

wymaganych reguł staranności.

9

Postanowienie zastrzegające, że spedytor nie może zaspokoić roszczeń osób

trzecich ani złożyć im obietnicy zapłaty odszkodowania bez zgody ubezpieczyciela,

przypomina rozwiązanie przyjęte obecnie w art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r.

o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i

Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. Nr 124, po. 1152 ze zm. –

dalej: „ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych”). Według powołanego przepisu,

zaspokojenie lub uznanie przez osobę objętą ubezpieczeniem obowiązkowym

odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w

związku z ruchem tych pojazdów lub przez osobę objętą ubezpieczeniem

obowiązkowym odpowiedzialności cywilnej rolników z tytułu posiadania gospodarstwa

rolnego roszczenia o naprawienie wyrządzonej przez nią szkody nie ma skutków

prawnych względem zakładu ubezpieczeń lub Polskiego Biura Ubezpieczycieli

Komunikacyjnych, które nie wyraziły na to uprzednio zgody. Rozwiązanie to jest

przejawem nieufności do dowodów uznania roszczenia o spełnienie świadczenia i do

dowodów dobrowolnego spełnienia świadczenia przy ustalaniu istnienia zobowiązania

objętego ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej, ze względu na możliwość

fingowania tych dowodów na szkodę ubezpieczyciela. W przytoczonym przepisie

problem rozwiązano w ten sposób, że wymienione dowody uznano za wystarczające do

przyjęcia istnienia zobowiązania objętego obowiązkowym ubezpieczeniem

odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych lub obowiązkowym

ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej rolników tylko wtedy, gdy uznanie przez

ubezpieczonego (i zarazem ubezpieczającego) roszczenia o naprawienie szkody albo

dobrowolne zaspokojenie tego roszczenia nastąpiło za uprzednią zgodą

ubezpieczyciela. W innych sytuacjach jest to wykluczone. Co oczywiście nie oznacza,

że uznanie przez ubezpieczonego roszczenia o naprawienie szkody lub dobrowolne jej

naprawienie bez uprzedniej zgody ubezpieczyciela uchyla samo przez się

odpowiedzialność ubezpieczyciela z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia

odpowiedzialności cywilnej. W takich razach ustalenie istnienia zobowiązania objętego

obowiązkowym ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej wymienionym w art. 4 pkt. 1

lub w art. 4 pkt. 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych może nastąpić jedynie po

ocenie dowodu uznania roszczenia lub dowodu dobrowolnego zaspokojenia roszczenia

w ramach całokształtu zebranego materiału dowodowego zgodnie z zasadą wyrażoną w

art. 233 § 1 k.p.c. Ogólniejszy charakter założenia leżącego u podstaw rozwiązania

przyjętego w art. 21 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, zbieżnego z

10

myślą przyświecającą normie art. 233 §1 k.p.c., sprawia, że podobnie jak wspomniane

rozwiązanie należy interpretować postanowienia wzorców umowy zastrzegających, że

ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej nie może uznać objętego tym

ubezpieczeniem roszczenia ani dobrowolnie go zaspokoić bez zgody ubezpieczyciela;

dotyczy to także postanowienia wzorca umownego powołanego w skardze kasacyjnej

pozwanego ubezpieczyciela. Wymaganie, które ma na względzie to ostatnie

postanowienie, zostało w sprawie spełnione. Istnienie zobowiązania strony powodowej

objętego zawartą przez nią umową ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zostało

ustalone – o czym była już wcześniej mowa - przy uwzględnieniu oświadczeń

francuskiej spółki R.(...) stwierdzających zapłatę odszkodowania w ramach całokształtu

zebranego w sprawie materiału dowodowego ocenionego zgodnie z art. 233 §1 k.p.c.

Mając powyżej na względzie, orzeczono jak w sentencji (art. 39312

k.p.c. w

związku z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – kodeks

postępowania cywilnego oraz ustawy – prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z

2005 r. Nr 13, poz. 98). Podstawę rozstrzygnięcia o kosztach procesu stanowiły przepisy

art. 98 i 108 §1 k.p.c.