IV CK 699/04

Sygn. akt IV CK 699/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 marca 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący)

SSN Henryk Pietrzkowski

SSN Tadeusz Żyznowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa H. Ż. i H. W. następczyń prawnych R. Ż.

przeciwko Skarbowi Państwa Wojewodzie X. i Prezydentowi Miasta S.

o wydanie lub zapłatę,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 16 marca 2005 r., na skutek kasacji

powódki H. Ż. od wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia 19 maja 2004 r., sygn. akt I Ca

(…),

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w S. do

ponownego jej rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach procesu za instancję

kasacyjną.

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji

przez zasądzenie od strony powodowej na rzecz pozwanej 2000 zł kosztów procesu za

pierwszą instancję; poza tym oddalił apelację i obciążył powodów kwotą 1.000 zł tytułem

kosztów procesu za instancję apelacyjną.

2

Nie podzielił Sąd drugiej instancji zarzutów i twierdzeń skarżących zmierzających

do wykazania, że zostali pozbawieni możności obrony swych praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.).

W kasacji złożonej przez powódkę H. Ż. skarżąca zarzuciła nieważność

postępowania przed Sądem pierwszej i drugiej instancji (art. 379 pkt 5 k.p.c.) oraz

naruszenie art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności,

pozbawiając stronę powodową prawa do rzetelnego procesu sądowego.

Wskazując na powyższe skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku

oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy Sądowi

pierwszej lub drugiej instancji do ponownego jej rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o

kosztach procesu za instancję kasacyjną.

Pozwany Skarb Państwa – Wojewoda X. wnosił o odmowę przyjęcia kasacji do

rozpoznania ewentualnie o oddalenie kasacji powódek z zasądzeniem kosztów procesu

za instancję kasacyjną.

Sąd Najwyższy – po uwzględnieniu uregulowania zawartego w art. 3 ustawy z

dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego… (Dz. U.

Nr 13, poz. 98) – zważył, co następuje:

Obowiązujący, przed wejściem w życie powołanej ustawy z dnia 22 grudnia 2004

r. system apelacyjno-kasacyjny środków odwoławczych w procesie cywilnym, wyznaczał

sądowi drugiej instancji w postępowaniu apelacyjnym zarówno funkcję kontrolną jak

również zachowującego daleko idącą swobodę jurysdykcyjną i orzekającego in iure et in

facto (por. m.in. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 23 marca 1999 r., III CZP 58/98 – OSNC, nr 7-8, poz. 124).

W pierwszej kolejności skarżąca w kasacji zarzuciła uchybienia w wypełnieniu

przez Sąd drugiej instancji funkcji kontrolnej, co uzasadnia – choćby w ograniczonym

zakresie przedstawienie toku postępowania – poprzedzającego wydanie wyroku przez

Sąd pierwszej instancji, co nastąpiło 18 lutego 2003 r.

Pełnomocnik powódek w piśmie z dnia 12 lutego 2003 r. wnosił „…o przesunięcie

terminu rozprawy, wyznaczony na dzień 18 lutego 2003 r. na godz. 1300

zamiast na

godz. 1030

z uwagi na niemożliwość dojazdu na wskazany wyżej termin”. W piśmie z

dnia 17 lutego 2003 r. tenże pełnomocnik powtórnie podnosi ustalenie wyjątkowo

niekorzystnej godziny rozpoczęcia rozprawy wskazując, że „…dojazd pociągiem na

powyższy termin jest niemożliwy z Warszawy, jak też z Lublina, gdzie pełnomocnik

zamieszkuje”. Wniosek ten nie został uwzględniony a Sąd wyższej instancji w

wykonaniu swojej funkcji kontrolnej stwierdził „…Sam skarżący przyznaje, że możliwy

3

był wtedy dojazd jedynie pociągiem”. Źródło przeciwstawnego do wypowiedzi

pełnomocnika powódek twierdzenia nie zostało ujawnione. Pominął także Sąd

sprawujący funkcję kontrolną postanowienia § 70 regulaminu wewnętrznego

urzędowania sądów powszechnych stwierdzającego, że przy wyznaczaniu każdej

sprawy na posiedzenie należy uwzględnić warunki komunikacji, z których korzystają

osoby zamieszkałe poza siedzibą sądu orzekającego (ust. 1). Przy wyznaczaniu

kolejności rozpoznawania spraw należy w miarę możności uwzględniać uzasadnione

wnioski stron (ust. 3). Znając te wnioski Sąd drugiej instancji termin rozprawy w instancji

apelacyjnej wyznaczył na dzień 5 maja 2004 r., godz. 930

. Pełnomocnik powódek w

piśmie z dnia 4 maja 2004 r. (fax) wskazywał, że wezwanie na rozprawę – z powodu

ograniczeń związanych z odbywającym się w Warszawie światowym szczytem

gospodarczym – otrzymał 4 maja 2005 r. Wniosek pełnomocnika skarżących nie został

uwzględniony. Treść art. 214 k.p.c. wskazuje na dwa przypadki, przy zaistnieniu których,

w razie nieobecności strony na rozprawie – nakazuje sądowi jej odroczenie: pierwszy, to

stwierdzenie nieprawidłowości w doręczeniu stronie wezwania i drugi, to nadzwyczajne

wydarzenie lub inna znana sądowi przeszkoda, której nie można przezwyciężyć. Nie

wymaga bliższej analizy treść powołanego przepisu art. 214 k.p.c. i definiowanie „innych

przeszkód”, którym przeciwstawiono „nadzwyczajne wydarzenia” skoro Sąd drugiej

instancji w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia w ogóle pominął prawidłowość

zawiadomienia skarżących o terminie rozprawy i przyczyny ich nieobecności. Protokół

rozprawy po odnotowaniu obecności zawiera adnotację „…od pozostałych stron nikt się

nie stawił”.

Sprawowanie wymiaru sprawiedliwości przez każdy Sąd, którego przymioty

określił ustawodawca konstytucyjny (art. 45) w rozumieniu przepisów konstytucyjnych i

zaakceptowanych przez Państwo Polskie norm prawa międzynarodowego,

stanowiących o „prawie do sprawiedliwego sądu” wymaga, w odniesieniu do strony,

która jest adresatem powziętej decyzji sądowej uzasadnienia wydanego orzeczenia ze

wskazaniem, że wzięte zostały pod uwagę i wyczerpane przedstawione przez nią

argumenty. Podjęcie zaś określonej treści rozstrzygnięcia powinno być uzasadnione

przytoczonymi i zrozumiałymi dla zainteresowanych względami prawnymi (faktycznymi).

Obowiązek ten wynikający – z obowiązującego porządku prawnego – jest wyrazem

dążenia ustrojodawcy i prawodawcy do poszanowania godności obywatela i jego

bezpieczeństwa prawnego w demokratycznym państwie prawnym. Brak rozstrzygnięcia

wniosków kierowanych do Sądu, sprawdzenia i odniesienia się do przedstawianych

4

przeszkód uniemożliwiających uczestnictwo w czynnościach Sądu, zdawkowe nie

rozpatrujące istotę rzeczy, czy niepełne – w omawianym zakresie – uzasadnienie nie

spełnia elementarnych wymagań tak rozumianego porządku prawnego. Mnożenie zaś

kolejnych instancji sądowych, wywoływanie dodatkowych dolegliwości i zwiększania

społecznych kosztów wymiaru sprawiedliwości stanowią zaprzeczenie „sądu

sprawiedliwego” oraz godzi w realizację zasady zaufania do państwa a także

stanowionego prawa.

Z powyższego wynika, że kasacja oparta została na usprawiedliwionej oraz

wykazanej podstawie i dlatego zaskarżone orzeczenie podlega uchyleniu

z przekazaniem sprawy do ponownego jej rozpoznania (art. 39313

k.p.c. w poprzednio

obowiązującym brzmieniu).