II CK 569/04

Sygn. akt II CK 569/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 kwietnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Iwona Koper (przewodniczący)

SSN Marek Sychowicz

SSA Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa E. H. i "W.(...)" spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P.

przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie X. oraz Specjalistycznemu Zespołowi Opieki

Zdrowotnej nad Matką i Dzieckiem w P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 7 kwietnia 2005 r., kasacji powódki

E. H. oraz "W.(…)" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. od wyroku Sądu

Apelacyjnego z dnia 24 lutego 2004 r., sygn. akt I ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok w części rozstrzygającej sprawę pomiędzy E. H. i

Skarbem Państwa reprezentowanym przez Wojewodę X. oraz pomiędzy "W.(...)"

spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w P. oraz Specjalistycznym Zespołem

Opieki Zdrowotnej nad Matką i Dzieckiem w P. (pkt 1 i 2 zaskarżonego wyroku) i w

tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Powódka E. H. po zmianie żądania pozwu domagała się ostatecznie zasądzenia

od Skarbu Państwa reprezentowanego przez Wojewodę X. 23812,70 zł, zaś strona

powodowa „W.(...)” spółka z o.o. zasądzenia 8128,40 zł, a nadto zasądzenia od

Specjalistycznego Zespołu Opieki Zdrowotnej nad Matką i Dzieckiem w P. 34070,40 zł

tytułem wynagrodzenia za korzystanie przez pozwanych z nieruchomości położonej w P.

przy ul. S., oznaczonej geodezyjnie nr (...)2.

Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa.

Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 28 lutego 2003 r. powództwo oddalił. Sąd

ten ustalił, że działka nr (...)2 do dnia 14 lipca 1992 r. była własnością Zgromadzenia

Sióstr M.(...). Zgromadzenie to jest także właścicielem sąsiedniej działki nr (...)3, na

której został wybudowany szpital dziecięcy. Podczas wykonywania dobudówki do

szpitala przekroczono granice działki nr (...)3 i zajęto pod budowę 15,53 m 2 działki nr

(...)2. Powódka E. H. nabyła na własność działkę nr (...)2 w dniu 29 grudnia 1994 r., a w

dniu 29 listopada 1995 r. sprzedała ją „W.(...)” spółce z o.o. w P. W dniu 23 listopada

1994 r. właściciel działki nr (...)3 oddał ją, w oparciu o zawartą wówczas umowę,

w nieodpłatne użyczenie szpitalowi dziecięcemu, będącemu jednostką organizacyjną

Skarbu Państwa. Szpital ten uzyskał osobowość prawną z dniem 17 października 1996

r.

W ocenie Sądu I instancji powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie wobec

treści art. 5 k.c., bowiem konieczność wyłączenia z korzystania przez szpital

pomieszczeń znajdujących się w dobudówce zlokalizowanej na działce nr (...)2

spowodowałaby potrzebę przebudowy szpitala i zaprzestanie na ten czas działalności

co najmniej oddziału niemowlęcego.

Sąd Apelacyjny po rozpoznaniu apelacji powodów oddalił ją wyrokiem z dnia 24

lutego 2004 r. Aprobując ustalenia faktyczne Sądu I Instancji, Sąd Apelacyjny uznał, że

powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie z uwagi na treść art. 230 k.c. Przepis ten

wyłącza bowiem stosowanie przepisów dotyczących roszczeń właściciela przeciwko

posiadaczowi o wynagrodzenie za korzystanie z jego rzeczy w przypadku, gdy z

przepisów regulujących stosunki między właścicielem i posiadaczem zależnym wynika,

co innego. Skoro pozwani posiadali nieruchomość jako biorący ją w użyczenie, to brak

było podstaw do obciążenia ich obowiązkiem zapłaty wynagrodzenia za korzystanie z

3

niej. Dlatego też apelację powodów należało oddalić. Bezprzedmiotowe stało się w tej

sytuacji rozważanie zarzutu naruszenia art. 5 k.c., bowiem wobec nieprzysługiwania

powodom prawa do żądania wynagrodzenia za korzystanie z ich nieruchomości nie

mogło być mowy o jego nadużyciu przy dochodzonym żądaniu.

W kasacji opartej o podstawę naruszenia prawa materialnego (art. 393 1 pkt 1

k.p.c.) powodowie zarzucili obrazę art. 230 k.c. poprzez jego błędną wykładnię

prowadzącą do uznania, iż norma ta swoją hipotezą obejmuje stosunki prawne

pomiędzy posiadaczem zależnym, a osobą trzecią. W oparciu o ten zarzut wnieśli

o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie ich żądań, ewentualnie jego

uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi II lub I instancji.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Przy niekwestionowanych w kasacji ustaleniach faktycznych należy podkreślić

także, że skarżący nie podważał również oceny dokonanej przez Sąd Apelacyjny, co do

charakteru umowy zawartej między właścicielem nieruchomości, na której zlokalizowane

są zabudowania przeznaczone na funkcjonowanie szpitala, a ich użytkownikiem. Ocena,

że posiadacz zabudowań szpitalnych uzyskał możliwość ich wykorzystywania w oparciu

o umowę użyczenia stanowiła w ocenie Sądu Apelacyjnego podstawę do oddalenia

powództwa. Art. 230 k.c. wyłączał bowiem możliwość dochodzenia przez właściciela

nieruchomości wynagrodzenia za korzystanie z jej części od posiadacza uprawnionego

do korzystania z rzeczy na podstawie umowy użyczenia.

W kasacji trafnie podniesiono, że wyrażając ten pogląd Sąd Apelacyjny pominął

jednak ocenę okoliczności faktycznych wskazujących na zmianę osoby właściciela

nieruchomości. Bezspornym jest, że szpital uzyskał zgodę na bezpłatne korzystanie z

nieruchomości położonej w P. przy ul. S. w oparciu o umowę z dnia 23 listopada 1994 r.

zawartą ze Zgromadzeniem Sióstr M.(...) . Z ustaleń Sądu wynika jednocześnie, że

powódka E. H. nabyła własność działki nr (...)2 w dniu 30 grudnia 1994 r. Na tej działce

znajduje się dobudówka wykorzystywana przez szpital. Na gruncie art. 230 k.c. ocena

roszczeń właściciela rzeczy przeciwko posiadaczowi zależnemu powinna być dokonana

przy uwzględnieniu rodzaju stosunku prawnego łączącego właściciela dochodzącego

zapłaty za korzystanie z jego rzeczy, z jej posiadaczem. Trafnie zarzucono zatem w

kasacji, że o ewentualnym braku uprawnień powodów do domagania się zapłaty za

korzystanie z ich nieruchomości nie mogła rozstrzygać sama treść umowy z dnia 23

listopada 1994 r. zawarta między szpitalem, a poprzednim właścicielem nieruchomości.

Należało ocenić, czy pozwani po dokonanej zmianie właściciela nieruchomości

4

pozostawali nadal jej posiadaczami zależnymi na podstawie zawartej wcześniej umowy

użyczenia, o ile obejmowała ona istotnie dobudówkę położoną na działce nr (...)2.

Powyższe zagadnienie wymaga oceny skutków przeniesienia prawa własności

rzeczy dla istnienia umowy użyczenia zawartej przez poprzedniego właściciela rzeczy.

W przepisach regulujących umowę użyczenia (art. 710-719 k.c.) brak jest unormowań w

tym zakresie, co nakazuje uwzględnić zarówno regulację stosunków prawnych o

charakterze zbliżonym do umowy użyczenia, jak i istotę samej umowy użyczenia.

Sposób korzystania z rzeczy przez biorącego w umowie użyczenia jest zbliżony do

stosunku najmu. Przepisy regulujące najem przewidują, że w razie zbycia rzeczy najętej

w czasie trwania najmu nabywca wstępuje w stosunek najmu w miejsce zbywcy (art.

678 k.c.). Dla oceny, czy podobny skutek ma miejsce w przypadku zbycia rzeczy

użyczonej w czasie trwania umowy użyczenia należy uwzględnić, że umowę użyczenia i

najmu różni odpłatny charakter umowy najmu. Korzystanie z cudzej rzeczy za

wynagrodzeniem co do zasady wzmacnia pozycję takiego posiadacza w stosunku do

podobnych uprawnień osoby korzystającej z rzeczy bez wynagrodzenia. Dla stosunków

z umowy użyczenia jest też istotniejszy niż w przypadku najmu element osobistej więzi

między właścicielem rzeczy, a biorącym rzecz do używania. Jest on zazwyczaj

przyczyną dla której właściciel oddaje swoją rzecz biorącemu ją do używania dla jego

wygody. Nadto nie można pomijać i tej okoliczności, że przepis art. 678 k.c. ma

charakter regulacji szczególnej, co przemawia przeciwko jego stosowaniu w drodze

analogii do innych stosunków prawnych. Uwzględniając powyższe należy opowiedzieć

się za poglądem prezentowanym już w literaturze (por.), że w przypadku zbycia rzeczy

użyczonej w czasie trwania umowy użyczenia, jej nabywca nie wstępuje w stosunek

użyczenia w miejsce zbywcy.

Fakt zatem, że szpital zawarł umowę użyczenia z poprzednim właścicielem

nieruchomości nie stwarzał podstaw dla uznania, że stosunek użyczenia łączył go

również z kolejnymi nabywcami nieruchomości. Nieuzasadniony był zatem pogląd

wyrażony przez Sąd Apelacyjny, że treść umowy użyczenia z dnia 23 listopada 1994 r.

uzasadniała uprawnienie pozwanych do nieodpłatnego korzystania z części działki nr

(...)2 zajętej pod dobudówkę, z której korzysta szpital i powództwo w świetle art. 230 k.c.

nie zasługiwało na uwzględnienie.

Mając zatem na uwadze, że zarzut naruszenia art. 230 k. c. był uzasadniony, Sąd

Najwyższy w oparciu o treść art. 39313

§ 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.