II CK 599/04

Sygn. akt II CK 599/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 kwietnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

SSA Dariusz Zawistowski

w sprawie z powództwa M. C.

przeciwko (…) Zakładowi Ubezpieczeń - Spółce Akcyjnej Inspektorat w K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 22 kwietnia 2005 r., kasacji strony

pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 18 czerwca 2004 r., sygn. akt II Ca

(…),

oddala kasację i zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1.200,- (jeden

tysiąc dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w K. oddalił apelację pozwanego (…) Zakładu Ubezpieczeń S.A.

Inspektorat w K. od wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia 30 marca 2004 r.

zasądzającego na rzecz powoda M. C. kwotę 10.440,92 zł. Kwota ta stanowi

zwaloryzowane przez Sąd Rejonowy świadczenie należne powodowi z umowy

ubezpieczenia zaopatrzenia dzieci, jaką jego matka zawarła w poprzednikiem prawnym

pozwanego Zakładu w dniu 3 października 1988 r. Okres ubezpieczenia i czas

2

opłacania składek wynosił piętnaście lat. Sumę ubezpieczenia stanowiło 100.000 zł,

które miało co roku wzrastać o 28% i w efekcie dać kwotę 520.000 zł (przed

denominacją). Przeciętne wynagrodzenie w dacie zawarcia umowy wynosiło 53.090 zł,

natomiast na dzień zamknięcia rozprawy 2.276,84 zł. Sąd dokonał waloryzacji

świadczenia należnego powodowi w oparciu o kryterium przeciętnego wynagrodzenia w

gospodarce narodowej, dokonując przeliczenia zarówno należnego powodowi

świadczenia, jak i składek, które powód powinien zapłacić, aby świadczenie uzyskać.

Sąd wziął również pod uwagę sytuację materialną, zarobkową i rodzinną powoda,

sytuację ekonomiczną pozwanego oraz zasady współżycia społecznego.

Oddalając apelację strony pozwanej Sąd drugiej instancji podzielił stanowisko

Sądu Rejonowego wskazując dodatkowo, że przedmiotem waloryzacji nie jest suma

ubezpieczenia określona w umowie (suma nominalna), lecz świadczenie pieniężne

ubezpieczyciela będące elementem jego zobowiązania od chwili zawarcia umowy. Za

niezasadne uznał Sąd stanowisko pozwanego Zakładu, że kryterium waloryzacji

powinien stanowić matematyczny schemat przyjęty przez skarżącego i dla niego

korzystny. W sprawie chodzi bowiem o waloryzację sądową, a nie ekonomiczną.

Ponadto Sąd podkreślił, że w sprawie zastosowano pewne reguły odnoszące się do

sądowej waloryzacji świadczeń pieniężnych wypracowane w orzecznictwie.

Zaaprobował także wybór miernika waloryzacji.

Kasacja pozwanego oparta została na obu podstawach. W ramach naruszenia

przepisów prawa materialnego skarżący wskazuje art. 3581

§ 3 k.c. przez jego błędną

wykładnię oraz art. 5 k.c. w wyniku nieuzasadnionego przysporzenia majątkowego na

rzecz powoda kosztem majątku pozwanego, a także art. 3581

§ 2 k.c. przez

nieuwzględnienie, że w umowie zawarto klauzulę waloryzacyjną. W ramach naruszenia

przepisów postępowania podnosi się naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. przez przyjęcie

ustaleń Sądu Rejonowego, że suma ubezpieczenia miała wzrastać o 28% rocznie, gdy

tymczasem w rzeczywistości miała ona wzrastać o 8,8%.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest niezasadna, a w odniesieniu do niektórych zarzutów wręcz

oczywiście niezasadna. To ostatnie stwierdzenie odnosi się do zarzutu naruszenia art.

233 § 1 k.p.c. Na k. 6 znajduje się bowiem dokument, z którego wynika, że procentowy

wzrost sumy ubezpieczenia rzeczywiście początkowo określony został na 8,8% rocznie.

Jednak od dnia 1 stycznia 1988 r., a więc jeszcze przed zawarciem umowy przez matkę

powoda z poprzednikiem prawnym pozwanego, procent ten został podwyższony do 28

3

rocznie. Zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. przez Sąd drugiej instancji jest nie tylko

oczywiście niezasadny, ale wręcz należy ocenić go jako nadużycie.

Nie znajdują usprawiedliwionych podstaw także zarzuty naruszenia prawa

materialnego. Po pierwsze, nie mogło dojść do naruszenia art. 5 k.c. w postaci

określonej w kasacji. Przepis ten reguluje bowiem tzw. nadużycie prawa podmiotowego i

nie może być stosowany w sytuacji, w której doszło do wzbogacenia z jednej strony i

zubożenia z drugiej - bez podstawy prawnej. W tego rodzaju okolicznościach znajdują

zastosowanie art. 405 i nast. k.c., a nie art. 5. Skarżący nie formułuje zaś zarzutu

wykonywania przez powoda przysługującego mu roszczenia w sposób sprzeczny ze

społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia

społecznego.

Po drugie, skarżący zdaje się nie rozumieć na czym polega umowna waloryzacja

świadczenia pieniężnego. Zgodnie z art. 3581

§ 2 k.c. strony mogą zastrzec w umowie,

że wysokość świadczenia pieniężnego zostanie ustalona według innego niż pieniądz

miernika wartości. Oznacza to dopuszczalność umieszczenia w umowie tzw. klauzul

waloryzacyjnych (walutowej, złotej, indeksowej) i rzeczywiście, umieszczenie takiej

klauzuli wyłącza możliwość dokonania waloryzacji sądowej. Ujemne skutki zmiany siły

nabywczej pieniądza zostają bowiem przez same strony uwzględnione i, przynajmniej w

założeniu, wyeliminowane. Jednak w rozpoznawanej sprawie umowa ubezpieczenia

zaopatrzenia dzieci zawarta pomiędzy matką powoda i poprzednikiem prawnym

pozwanego takiej klauzuli nie zawierała; byłaby ona zresztą w ówczesnym stanie

prawnym niedozwolona.

Po trzecie, nie został naruszony art. 3581

§ 3 k.c. Zastosowane przez Sąd

Rejonowy i aprobowane przez Sąd Okręgowy kryterium przeciętnego wynagrodzenia

jako podstawa przerachowania świadczenia należnego powodowi było w

okolicznościach sprawy prawidłowe. Sąd uwzględnił przy tym także interesy pozwanego,

o czym najlepiej świadczy wysokość zasądzonej kwoty, która nie sięga

dziesięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia, chociaż świadczenie należne

powodowi według treści umowy stanowiło mniej więcej właśnie dziesięciokrotność

przeciętnego wynagrodzenia z 1988 r.

Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił kasację jako nie znajdującą

usprawiedliwionych podstaw, kierując się treścią 39312

k.p.c. mającym w sprawie

zastosowanie na mocy art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks

postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U.

4

2005 r. Nr 13, poz. 98). O kosztach orzeczono zgodnie z art. 98 § 1 i art. 108 § 1 k.p.c.).