III CK 541/04

Sygn. akt III CK 541/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 kwietnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący)

SSN Gerard Bieniek (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

w sprawie z powództwa E. K. i S. K.

przeciwko S. M.

o zapłatę,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 kwietnia 2005 r.,

kasacji powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 11 marca 2004 r., sygn. akt I

ACa (…),

oddala kasację i zasądza od powodów na rzecz pozwanego kwotę 1800 zł tytułem

kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powodowie E. i S. K. – właściciele firmy „K.(…)” Usługi Instalacyjno-Budowlane

domagali się zasądzenia od pozwanych S. M. i S. P. właścicieli firmy ogólnobudowlanej

kwoty 92.252,19 zł, na którą wystawili fakturę VAT nr (…), tytułem wynagrodzenia za

wykonane zgodnie z umową nr (…)/2001 roboty budowlano-montażowe. Wobec śmierci

pozwanego S. P. Sąd Okręgowy zawiesił wobec niego postępowanie, zaś wyrokiem

2

częściowym z dnia 31.10.2003 r. oddalił powództwo w stosunku do pozwanego S. M.,

czyniąc następujące ustalenia faktyczne.

W dniu 22.02.2001 r. strony zawarły umowę zgodnie z którą powodowie jako

wykonawcy zobowiązali się do częściowej przebudowy i modernizacji budynku

położonego w Białym Kościele, przy czym zakres ich prac obejmował roboty dotyczące

stanu surowego, roboty wykończeniowe i instalacyjne. Powodowie wykonali jedynie

roboty instalacyjne. Odwołując się do protokołu końcowego i przekazania do użytku

przedmiotowego budynku, powodowie wystawili faktury VAT nr (…), zapłacone w

przeważającej części przez pozwanych. Wystawili też sporną fakturę (…) stanowiącą –

według oświadczenia ich pełnomocnika – końcowe rozliczenie kosztów związanych z

realizacją umowy (…)/2001 r.

Analizując treść tej umowy Sąd Okręgowy przyjął, iż obejmuje ona dwa stosunki

prawne. Pierwszy dotyczy zobowiązania się stron umowy do rozliczenia zadania

objętego umową przez podział osiągniętego w trakcie realizacji zysku. Ten stosunek

prawny Sąd Okręgowy zakwalifikował jako umowną wspólnotę zysku przedsiębiorców

uznając go za umowę spółki cywilnej. Rozliczenie z tej umowy winno nastąpić w toku

postępowania nieprocesowego (art. 868 k.c.). Drugi stosunek prawny łączący strony

oparty jest o reguły prawne umowy o roboty budowlane. W tym zakresie strony ustaliły w

§ 3 umowy (…)/2001, iż obowiązującą formą rozliczenia wynagrodzenia za wykonany

zakres robót jest wynagrodzenie kosztorysowe powykonawcze. Taki kosztorys

powykonawczy nie został sporządzony, a więc nie zostały spełnione wymagania od

wystawienia spornej faktury. Powództwo jest zatem przedwczesne, jego zasadność nie

została wykazana.

Wyrokiem z dnia 11.03.2004 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powodów. Sąd

ten wskazał, iż uzasadnienie żądania w pozwie jako należnej zapłaty za roboty

budowlano-montażowe wg umowy (…)/2001 oraz załączone do pozwu dowody

w postaci umowy nr (…)/2001, faktury (…) i ostatecznego wezwania z jednej strony nie

spełniły wymagania z art. 47912

§ 1 k.p.c. podania wszystkich twierdzeń i dowodów na

ich poparcie, z drugiej zaś załączone do pozwu dowody nie wskazywały jakiej w istocie

należności powodowie dochodzą w sprawie. Podniesiono, że w wezwaniu do zapłaty

mowa jest o kwocie 172.554 zł jako niezapłaconej z ogólnych kosztów poniesionych

przez powodów, która to kwota w żaden sposób nie przystaje do wynagrodzenia

ustalonego w § 3 umowy określonego w wysokości 378.765,17 zł. Brak reakcji

pozwanych na wezwanie do zapłaty uzasadniał niewątpliwie potrzebę powołania w

3

pozwie wszystkich twierdzeń i dowodów, czego nie uczyniono. Powodowie nie wykazali

też, że powołanie dowodów w pozwie nie było możliwe albo że taka potrzeba wynikła

później.

Wyrok ten powodowie zaskarżyli kasacją zarzucając naruszenie art. 382 w

związku z art. 47912

§ 1 k.p.c., art. 233 § 1 w związku z art. 328 § 2 k.p.c. oraz art. 316 §

1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. Wskazując na powyższe wnieśli o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Treść motywów orzeczenia Sądu Apelacyjnego, jak i zarzutów zawartych w

kasacji powodów w pełni uzasadnia wniosek, iż podstawowa kwestia w niniejszej

sprawie związana jest z prawidłową wykładnią art. 47912

§ 1 k.c. oraz zastosowaniem

tego przepisu w niniejszej sprawie. Przepis ten zamieszczony jest w dziale IVa

poświęconym postępowaniu w sprawach gospodarczych. Przepisy tego działu stosuje

się w sprawach ze stosunków cywilnych między przedsiębiorcami, w zakresie

prowadzonej przez nich działalności gospodarczej. Nie może być żadnych wątpliwości,

iż z takim sporem mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 47912

§ 1

k.p.c. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24.05.2000 r. o zmianie ustawy – kodeks

postępowania cywilnego... (Dz. U. Nr 48, poz. 554) powód w pozwie obowiązany jest

podać wszystkie twierdzenia oraz dowody na ich poparcie pod rygorem utraty prawa

powoływania ich w toku postępowania, chyba że wykaże, iż ich powołanie w pozwie nie

było możliwe albo iż potrzeba powołania wynikła później. U podstaw wprowadzenia tego

przepisu legło to, aby zaostrzyć wymagania stawiane przedsiębiorstwom toczącym

spory w postępowaniu w sprawach gospodarczych. Obowiązek podania wszystkich

twierdzeń i dowodów został nałożony zarówno na powoda (art. 47912

§ 1 k.p.c.),

w odniesieniu do pozwu, jak i pozwanego (art. 47914

§ 2 k.p.c.), w odniesieniu do

odpowiedzi na pozew. Chodziło o realizację postulatu szybkości i sprawności

postępowania w takich sprawach, co leży w interesie osób prowadzących działalność

gospodarczą, a sformułowanie wyższych wymagań od przedsiębiorców uzasadnia

podwyższona staranność oczekiwana w zakresie prowadzonej przez nich działalności

gospodarczej, co znalazło normatywny wyraz w art. 355 § 2 k.c. Jak to stwierdził Sąd

Najwyższy w uchwale z dnia 17.02.2004 r. III CZP 115/03 (dotychczas niepublikowanej)

w postępowaniu w sprawach gospodarczych pozwany traci prawo powoływania

twierdzeń, zarzutów oraz dowodów na ich poparcie, niepowołanych w odpowiedzi na

4

pozew bez względu na ich znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, chyba że wykaże, iż

ich powołanie w odpowiedzi na pozew nie było możliwe albo, że potrzeba powołania

wynikłą później (art. 47914

§ 2 k.p.c.). Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela to

stanowisko i stwierdza, iż mutatis mutandis jej treść w pełni odnosi się także do wykładni

art. 47912

§ 1 k.p.c. Dodać przy tym należy, iż przepis art. 47912

§ 1 podobnie i art. 47914

§ 2 k.p.c. jest normą procesową o charakterze bezwzględnie obowiązującym, co

oznacza, iż jeśli nawet Sąd I instancji (także oddalając żądanie), nie odwołał się do art.

47912

§ 1 k.p.c., to Sąd II instancji jest upoważniony zastosować ten przepis. Powstaje

zatem pytanie, czy zastosowanie art. 47912

, 1 k.p.c. byłą w okolicznościach sprawy

uzasadnione oraz czy w wyniku zastosowania tego przepisu istotnie należało roszczenie

oddalić. Na to pytanie należy odpowiedzieć pozytywnie. Nie sposób bowiem zaprzeczyć,

iż uzasadnienie żądania przedstawione w pozwie, a sprowadzające się do twierdzenia,

iż pozwani winni są powodom dochodzoną pozwem kwotę (tj. 92.252,19 zł) tytułem

należnej zapłaty za roboty budowlano-montażowe wg umowy nr (…)/2001, nie znajduje

dowodowego wsparcia w powołanych w pozwie dowodach w postaci umowy, faktury i

wezwanie do zapłaty. Trafnie Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę na brak powiązań między

wskazaną w wezwaniu kwotą 172.554 zł określoną jako rzeczywiście poniesione i

udokumentowane koszty, o wskazaną w § 3 umowy kwotą 378.765,17 zł jako ustalone

wynagrodzenie kosztorysowe. Już ta okoliczność, z uwagi na prekluzję dowodową z art.

47912

§ 1 k.p.c., uzasadniała wniosek, iż zasadność roszczenia nie została wykazana.

Dodać przy tym należy, iż z dołączonej do pozwu umowy (…)/2001 wynika, iż wskazana

kwota 378.765,17 zł jest wynagrodzeniem kosztorysowym powykonawczym, a do pozwu

takiego dokumentu nie dołączono. Nie można też zasadnie kwestionować stanowiska

Sądu Apelacyjnego, iż brak reakcji pozwanych na wezwanie do zapłaty kwoty objętej

fakturą (…) uzasadnia wniosek, iż pozwani kwestionowali tę należność, a zatem

potrzeba powołania wszystkich twierdzeń i dowodów w pozwie była oczywista, w tym

także dowodu z przesłuchania stron dla wyjaśnienia rzeczywistych intencji

przyświecających im przy zawieraniu umowy. Wbrew temu obowiązkowi, który wynika z

art. 47912

§ 1 k.p.c., a także wbrew potrzebie podejmowania działań leżących w interesie

powodów, pozew (błędnie zresztą skierowany do postępowania upominawczego) nie

zawierał ani wszystkich twierdzeń, ani wszystkich dowodów. Przedstawione zaś w

pozwie dowody trafnie Sąd Apelacyjny ocenił jako nie pozwalające uznać roszczenia za

udowodnione. Z tych względów, na podstawie art. 3 ustawy z dnia 22.12.2004 r. o

5

zmianie ustawy – kodeks postępowania cywilnego (...) Dz. U. z 2003 r. Nr 13, poz. 98 w

związku z art. 39312

k.p.c. orzeczono jak w sentencji.