II CK 673/04

Sygn. akt II CK 673/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 maja 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tadeusz Domińczyk (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Z. P. i K. P.

przeciwko P. G.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 6 maja 2005 r., kasacji pozwanego

od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 26 maja 2004 r., sygn. akt I ACa (…),

1) uchyla zaskarżony wyrok w punkcie I 1) w części zasądzającej kwotę ponad

20.000 zł, w punkcie I 3) oraz w punktach III, IV i V i w tym zakresie przekazuje

sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach

postępowania kasacyjnego;

2) oddala kasację w pozostałej części.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny, po rozpoznaniu apelacji obu stron od wyroku Sądu pierwszej

instancji uwzględniającego powództwo do wysokości kwoty 9.789,20 zł, uwzględnił w

części apelację powodów, zasądzając na ich rzecz wyrokiem reformatoryjnym w pkt I

jego sentencji kwotę 36.869,82 r., z jednoczesnym zobowiązaniem powodów do

2

wydania pozwanemu precyzyjnie oznaczonego samochodu osobowego. Nadto Sąd

odwoławczy oddalił powództwo oraz apelację powodów w pozostałym zakresie, a także

oddalił w całości apelację pozwanego i orzekł o kosztach postępowania.

W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Apelacyjny przyjął, że odpowiedzialność

sprzedawcy z tytułu rękojmi za wady rzeczy sprzedanej ma charakter absolutny, a co za

tym idzie bezwzględny, czyli oparty na zasadzie ryzyka, a skoro z materiału

dowodowego wynika, że pozwany zapewniał powoda iż kupiony przezeń samochód ma

sprawny silnik to takie zapewnienie pozwany złożył na własne ryzyko, co uzasadnia jego

odpowiedzialność na podstawie art. 556 § 1 k.c. W ocenie Sądu odwoławczego, opartej

na analizie dokumentów, powód skutecznie odstąpił od umowy, m.in. w piśmie z dnia 4

marca 1999 r., a zatem na podstawie art. 560 § 2 k.c. w zw. z art. 494 k.c. należy mu się

zwrot ceny zapłaconej za uszkodzony samochód oraz odszkodowanie za szkodę

wynikłą z niewykonania zobowiązania w granicach dodatniego interesu umowy,

ponieważ ma tu odpowiednio zastosowanie art. 471 k.c.

Zdaniem Sądu odwoławczego, szkoda powoda polegała na poczynieniu

nakładów na naprawę zarówno blacharki, silnika i wszystkich innych uszkodzonych

elementów pojazdu, które to nakłady były konieczne dla doprowadzenia samochodu do

stanu używalności i zamykały się łączną kwotą 16.869,82 zł. Jako podstawę żądania

zwrotu tych nakładów w postaci odszkodowania oraz zwrotu 20.000 zł z tytułu

zapłaconej ceny Sąd Apelacyjny wskazał przepisy art. 471 k.c. w zw. z art. 566 § 1 k.c. i

art. 494 k.p.c., zasądzając łącznie kwotę 36.869,82 zł.

Kasacja pozwanego oparta została na obu podstawach kasacyjnych.

W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej skarżący zarzucił niewłaściwe

zastosowanie art. 560 § 1 i 2 k.c., art. 556 k.c., art. 471 k.c. w zw. z art. 566 § 1 k.c., art.

494 k.c. i art. 6 k.c., a nadto niezastosowanie przepisów art. 557 § 1 k.c., art. 560 § 3

k.c. i art. 5 k.c.

Nadto pozwany zarzucił naruszenie następujących przepisów postępowania: art.

386 § 1 k.p.c., art. 385 k.p.c., art. 233 k.p.c., oraz art. 321 k.p.c. w zw. z art. 126 § 1 pkt

4 k.p.c., stwierdzając, że ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu kasacji pozwany wywodzi, że Sąd Apelacyjny bezzasadnie

uznał, że wszelkie nakłady poniesione przez powodów na samochód stanowiły szkodę

bez względu na czas ich poniesienia, podczas gdy znajdujący zastosowanie przepis art.

566 k.c. uzasadnia tylko żądanie naprawienia szkody, którą kupujący poniósł przez to,

że zawarł umowę nie wiedząc o istnieniu wady, a w szczególności może żądać zwrotu

3

kosztów zawarcia umowy, ubezpieczenia, odebrania, przewozu, przechowania.

Zdaniem pozwanego, nie powinien mieć w sprawie zastosowania art. 471 k.c., wobec

zastosowania przepisu szczególnego art. 566 k.c.

Naruszenie art. 233 k.p.c. uzasadnia skarżący pominięciem oceny dowodu

w postaci oświadczenia powodów o odstąpieniu od umowy i nie dokonania jego

wykładni w powiązaniu z pozostałymi okolicznościami sprawy. Zdaniem pozwanego,

powodowie dochodzili odszkodowania na podstawie art. 566 k.c., a Sąd orzekł ponad

żądanie zasądzając kwotę 36,.869,82 zł w oparciu o art. 471 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty sformułowane w ramach drugiej podstawy kasacyjnej okazały się

nieusprawiedliwione. Uzasadnienie zarzutu naruszenia art. 233 k.p.c. zawiera

wewnętrzną sprzeczność bowiem Sąd nie może przekroczyć granic swobodnej oceny

dowodu w taki sposób, aby to przekroczenie miało polegać na pominięciu oceny tego

dowodu. Pominięcie to innymi słowy zaniechanie dokonania oceny dowodu, natomiast o

przekroczeniu przez Sąd granic swobodnej oceny dowodu można mówić tylko wówczas,

gdy Sąd oceny takiej dokonuje, choć z naruszeniem ustawowych wymogów

wynikających z art. 233 § 1 k.p.c. Uzasadnienie w kasacji zarzutu naruszenia tego

przepisu wskutek pominięcia oceny dowodu w postaci oświadczenia powodów o

odstąpieniu od umowy czyni zatem bezzasadnym tak sformułowany zarzut, bowiem

zarzut pominięcia środków dowodowych nie mieści się w podstawie kasacyjnej

odwołującej się do naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. (zob. postanowienie SN z dnia 9 lutego

2000 r., III CKN 587/98, niepubl.). Wbrew stanowisku skarżącego, Sąd Apelacyjny

wskazał na liczne dowody, w tym również na potwierdzenie przez pozwanego

otrzymania od powoda notyfikacji o wadzie oraz o odstąpieniu od umowy (s. 9 i 10

uzasadnienia zaskarżonego wyroku), które uzasadniały dokonane ustalenie, że powód

skutecznie odstąpił od umowy i żądał zwrotu zapłaconej ceny oraz naprawy szkód

poniesionych w następstwie zawarcia umowy. Zarzut naruszenia przepisu art. 321 k.p.c.

zakazującego co do zasady orzekania ponad żądanie, okazał się więc również nietrafny.

W tej sytuacji oceny zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego należało

dokonać z uwzględnieniem stanu faktycznego będącego podstawą do orzekania dla

Sądu drugiej instancji. Zarzuty kasacji naruszenia przepisów art. 560 § 1 i 2 k.c., art. 556

k.c., art. 471 k.c. i art. 494 k.c. ocenić należało jako nieusprawiedliwione, bowiem wbrew

stanowisku skarżącego ustawodawca nie wyłączył możliwości ich kumulatywnego

zastosowania. W wypadku gdy kupujący odstępuje od umowy z powodu wady rzeczy

4

sprzedanej (art. 560 § 2 k.c.) jego uprawnienia określone w art. 494 k.c. obejmują

również roszczenia o naprawienie szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania w

granicach dodatniego interesu umowy, a do zasad tej odpowiedzialności ma

zastosowanie art. 471 k.c. (uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 13 maja 1987 r.,

III CZP 82/86, mająca moc zasady prawnej, OSNC 1987/12/189).

Niezakwestionowanym elementem ustalonego stanu faktycznego jest m.in. ustalenie, że

pozwany zapewniał powoda, iż będący przedmiotem umowy sprzedaży powypadkowy

samochód ma sprawny silnik. Istniejące ustalenie, że pozwany na własne ryzyko złożył

powodowi zapewnienie o sprawności silnika ma ten skutek, że przesądza również o

nienależytym wykonaniu przez pozwanego sprzedawcę zobowiązania, w następstwie

wydania powodowi samochodu z uszkodzonym silnikiem, która to okoliczność dowodzi

zarazem wystąpienia takiej właśnie wady fizycznej przedmiotu sprzedaży. Istnienie

przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej na zasadach ogólnych uzasadnia

roszczenie o naprawienie szkody także w granicach dodatniego interesu umowy,

również w razie realizacji przez kupującego uprawnień z tytułu rękojmi określonych

w art. 566 § 1 zd. 1 k.c. Ten ostatni przepis wyraźnie wyodrębnia bowiem dwa

wykluczające się stany faktyczne: 1) gdy szkoda jest następstwem okoliczności, za które

sprzedawca ponosi odpowiedzialność oraz 2) gdy szkoda jest następstwem

okoliczności, za które sprzedawca nie ponosi odpowiedzialności. W niniejszej sprawie

występuje pierwsza z wymienionych sytuacji, bowiem szkoda, za którą sprzedawca

odpowiada to uszczerbek powodów spowodowany koniecznością poniesienia wydatków

na naprawę silnika, który w świetle zapewnień sprzedawcy miał być sprawny.

Jednakże obowiązek pozwanego naprawienia na podstawie art. 566 § 1 zd. 1

k.c., w granicach dodatniego interesu umowy, szkody poniesionej przez powodów

ogranicza się jednak tylko do szkody poniesionej wskutek istnienia wady. Za wadę w

rozumieniu tego przepisu nie mogą być jednak uznane w stanie faktycznym tej sprawy –

uszkodzenia nadwozia pojazdu. Wymienione uszkodzenia nadwozia sprzedanego

pojazdu były elementem określającym przedmiot sprzedaży, którego zewnętrzny stan

znany był kupującym i przekładał się wprost na wysokość określonej umową ceny.

Nakłady poniesione przez powodów na naprawę uszkodzonego nadwozia nie mogą

więc być traktowane jako element szkody poniesionej wskutek istnienia wady.

Tymczasem Sąd Apelacyjny naruszył przepis art. 566 § 1 zd. 1 k.c. przez jego

częściowo błędne zastosowanie wskutek uprzedniego wadliwego uznania za szkodę

powodów, poniesioną wskutek istnienia wady, także tych nakładów, które zostały przez

5

nich poniesione na naprawę „blacharki” i wszystkich innych uszkodzonych elementów,

wśród których wymieniono także elementy nadwozia pojazdu.

Tymczasem obowiązek sprzedawcy naprawienia kupującemu poniesionej szkody

na podstawie art. 566 § 1 zd. 1 k.c. obejmuje co prawda odszkodowanie ustalone z

uwzględnieniem granic dodatniego interesu umowy, ale zarazem podlegające

ograniczeniom do wysokości tylko takiej szkody, która została poniesiona wskutek

istnienia wady.

W tej sytuacji zarzut kasacji naruszenia przepisu art. 566 § 1 zd. 1 k.c. okazał się

uzasadniony, bowiem zasądzona tytułem odszkodowania łączna kwota 16.869,82 zł

wykracza w stanie faktycznym tej sprawy poza wysokość szkody, o której stanowi

powołany przepis.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w pkt I 1) w części

zasądzającej kwotę ponad 20 000 zł, oraz w wymienionych w sentencji punktach

rozstrzygających o kosztach procesu, działając na podstawie art. 39313

§ 1 k.p.c. w zw.

z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania

cywilnego… (Dz. U. 2005 r. Nr 13, poz. 98). W pozostałej części kasacja pozwanego,

jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu na podstawie art.

39312

k.p.c. w zw. z art. 3 powołanej wcześniej ustawy.