III CK 674/04

Sygn. akt III CK 674/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 czerwca 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący)

SSN Kazimierz Zawada (sprawozdawca)

SSA Andrzej Struzik

w sprawie z powództwa Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w N.

przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia – (…) Oddziałowi Wojewódzkiemu w K..

o zmianę umowy i zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 9

czerwca 2005 r., kasacji strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 7 lipca

2004 r., sygn. akt I ACa (…),

oddala kasację i nie obciąża strony powodowej kosztami postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w N. wniósł w pozwie

skierowanym przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia, następcy prawnemu (…)

Kasy Chorych, o zmianę zawartej przez strony umowy z dnia 29 grudnia 1999 r. w

części dotyczącej roku 2001 przez zobowiązanie pozwanego do zapłaty powodowi

dodatkowo kwoty 2 187 550,72 zł za wypłaconą pracownikom powoda podwyżkę płac.

W uzasadnieniu pozwu powołał się na to, że wejście w życie z początkiem 2001 r. art.

4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu

przeciętnych wynagrodzeń przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z

1995 r. Nr 1, poz. 2 ze zm. – dalej: „ustawa o negocjacyjnym systemie kształtowania

2

przyrostu przeciętnych wynagrodzeń”) spowodowało nadzwyczajną zmianę stosunków

w rozumieniu art. 3571

k.c.

Z ustaleń dokonanych przez Sąd Okręgowy wynika, że w dniu 30 grudnia 2000 r.

strony zawarły aneks do umowy z 29 grudnia 1999 r. o udzielanie świadczeń

zdrowotnych. Zgodnie z tym aneksem, strona pozwana zobowiązała się przekazać

powodowi kwotę 15 874 400 zł na realizację świadczeń zdrowotnych w roku 2001.

Jednocześnie strony uzgodniły, że ustalenie ostatecznej kwoty należności z tytułu

realizacji umowy oraz rozliczenie wymienionej kwoty nastąpi do 31 grudnia następnego

roku. W kolejnym aneksie, z 31 stycznia 2002 r., dotyczącym zasad ostatecznego

rozliczenia należności z tytułu realizacji kontraktu w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia

2001 r., strony uzgodniły, że kwota 17 187 404 zł przekazana przez stronę pozwaną

powodowi na realizacje świadczeń w zakresie lecznictwa zamkniętego w roku 2001 jest

kwotą ostateczną i wyczerpuje wszelkie zobowiązania strony pozwanej wobec

świadczeniodawcy.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda od oddalającego

powództwo wyroku Sądu Okręgowego z dnia 24 marca 2004 r. Sąd Apelacyjny podzielił

stanowisko Sądu Okręgowego o nieistnieniu w sprawie przesłanek uzasadniających

zastosowanie art. 3571

k.c. W szczególności zgodził się z Sądem Okręgowym, iż nie

można zasadnie przyjąć, że powód zawierając w dniu 30 grudnia 2000 r. aneks nie był

świadomy konieczności podwyżki wynagrodzeń pracowników. Oceny tej nie podważa to,

że publikacja w Dzienniku Ustaw ustawy nowelizującej, którą dodano art. 4a do ustawy

o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń, nastąpiła

dopiero w dniu 24 stycznia 2001 r., prace bowiem nad ustawą nowelizującą oraz jej

treść były relacjonowane w prasie, radiu i telewizji.

W skardze kasacyjnej powód zarzucił wyrokowi Sądu Apelacyjnego naruszenie

art. 3571

k.c. oraz art. 233 § 1 i art. 382 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jakkolwiek w świetle przepisów o postępowaniu kasacyjnym w brzmieniu

obowiązującym do 5 lutego 2005 r., tj. do czasu wejścia w życie art. 3983

§ 3 k.p.c. -

stosowanych w takich sprawach jak niniejsza, według art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia

2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o

ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98), także po tej dacie -

zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów mogą stanowić podstawę

kasacyjną, to jednak, według utrwalonego orzecznictwa, tylko wyjątkowo.

3

Jak było wielokrotnie wyjaśniane w orzecznictwie, naruszać art. 233 § 1 k.p.c. i

tym samym stanowić podstawę kasacji może wyłącznie wykroczenie przez sąd poza

granicę statuowanej tym przepisem zasady swobodnej oceny dowodów, co zakłada w

szczególności wykazanie, że wnioski wyprowadzone przez sąd z zebranego materiału

dowodowego były nielogiczne bądź sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego

albo że sąd oparł swe ustalenia na dowodach nieprawidłowo przeprowadzonych lub

poczynionych bez wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego

(por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2001 r., I CKN 1170/98,

OSNC 2001, nr 4, poz. 64 i cytowane tam orzeczenia).

Ze względu zaś na to, że art. 382 k.p.c. ma charakter ogólnej dyrektywy,

określającej wespół z art. 381 k.p.c. istotę postępowania apelacyjnego jako kontynuację

merytorycznego rozpoznania sprawy (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 23 marca 1999 r., mającą moc zasady prawnej, III CZP 59/98,

OSNC 1999, nr 7-8, poz. 124), powołanie się na naruszenie art. 382 k.p.c. może

stanowić podstawę kasacyjną jedynie w takich sytuacjach jak pominięcie przez sąd

drugiej instancji części „zebranego materiału" i wydanie orzeczenia wyłącznie na

podstawie materiału zebranego przed sądem pierwszej instancji lub na podstawie

własnego materiału z pominięciem wyników postępowania dowodowego

przeprowadzonego przez sąd pierwszej instancji (zob. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 7 lipca 1999 r., I CKN 504/99, OSNC 2000, nr 1, poz. 17, wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 1999 r., II UKN 520/98, OSNAPUS 2000, nr 9, poz.

372, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 1999 r., II CKN 100/98, OSNC

1999, nr 9, poz. 146, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1998 r., II CKN

815/97, "Wokanda" 1999, nr 1, s. 6 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2002

r., III CKN 495/00, OSNC 2002, nr 11, poz. 143).

Powód w skardze kasacyjnej nie wykazał, że Sąd Apelacyjny dopuścił się tego

rodzaju naruszeń art. 233 § 1 i art. 382 k.p.c., które zgodnie z powyższymi

wyjaśnieniami mogłyby stanowić podstawy kasacyjne.

Nietrafny jest także zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 3571

k.c.

Jeżeliby nawet uznać, że wszystkie pozostałe przesłanki zastosowania tego przepisu

zostały w sprawie spełnione (co do niektórych z tych przesłanek por. np. wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 9 kwietnia 2003 r., I CKN 244/01, LEX nr 78890, i z dnia 17 marca

2005 r., III CK 405/04, niepubl.), to nie sposób się zgodzić ze skarżącym, że w sprawie

są podstawy do przyjęcia, iż strony zawierając w dniu 30 grudnia 2000 r. aneks do

4

łączącej je umowy w części dotyczącej roku 2001 r. nie przewidywały wejścia w życie

art. 4a ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych

wynagrodzeń traktowanego przez powoda jako zdarzenie, które spowodowało

nadzwyczajną zmianę stosunków w rozumieniu art. 3571

k.c. Zakresem zastosowania

art. 3571

k.c. są objęte przypadki nadzwyczajnej zmiany stosunków po zawarciu umowy.

Wejście w życie art. 4a ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu

przeciętnych wynagrodzeń nastąpiło dopiero po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw ustawy

nowelizującej, co miało miejsce 24 stycznia 2001 r. - we wcześniejszej jednak,

wskazanej w tej ustawie dacie 1 stycznia 2001 r. Można więc przyjąć, że wejście w życie

art. 4a ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych

wynagrodzeń rozpatrywane jako zdarzenie wywołujące nadzwyczajną zmianę

stosunków nastąpiło już po zawarciu umowy, tj. - aneksu z 30 grudnia 2000 r.

kształtującego zobowiązanie stron w części dotyczącej roku 2001 r. Przesłanka

nastąpienia nadzwyczajnej zmiany stosunków po zawarciu umowy byłaby zatem w

sprawie spełniona. Stąd jednak, że o wejściu w życie art. 4a ustawy o negocjacyjnym

systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń rozpatrywanym jako

zdarzenie wywołujące nadzwyczajną zmianę stosunków można mówić dopiero po

ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw ustawy nowelizującej, nie można wnosić, iż także

przewidywanie nadzwyczajnej zmiany stosunków łączonej z wejściem w życie tego

przepisu było możliwe dopiero po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw ustawy nowelizującej.

Oznaczałoby to bowiem w istocie pominięcie w sprawie, i w ogóle w analogicznych

przypadkach, przesłanki dotyczącej przewidywania przez strony przy zawarciu umowy

nadzwyczajnej zmiany stosunków. O przewidywaniu przy zawarciu umowy przez strony

nadzwyczajnej zmiany stosunków można mówić wtedy, gdy strony zawierając umowę

były świadome okoliczności prowadzącej do nadzwyczajnej zmiany stosunków.

W przypadku nadzwyczajnej zmiany stosunków łączonej z wejściem w życie ustawy

okolicznością prowadzącą do takiej zmiany jest niewątpliwie uchwalenie ustawy. Ustawa

nowelizująca, którą dodano art. 4a do ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania

przyrostu przeciętnych wynagrodzeń, została uchwalona 22 grudnia 2000 r., a więc

przed zawarciem aneksu kształtującego zobowiązanie stron w części dotyczącej roku

2001. Jej znajomość przez strony w chwili zawarcia aneksu – jak ustalił Sąd Apelacyjny

- na podstawie informacji przekazywanych przez prasę, radio i telewizję wystarczała

więc do przyjęcia przewidywania przez strony wejścia w życie art. 4a ustawy

o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń

5

traktowanego przez powoda jako zdarzenie, które wywołało nadzwyczajną zmianę

stosunków w rozumieniu art. 3571

k.c.

Z przedstawionych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312

k.p.c.

w związku z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks

postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z

2005 r. Nr 13, poz. 98) oddalił skargę kasacyjną; o kosztach zaś postępowania

kasacyjnego orzekł stosując art. 102 k.p.c.