V CK 799/04

Sygn. akt V CK 799/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 czerwca 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący)

SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

w sprawie z powództwa J. K. i A. K.

przeciwko Bankowi P. (…) S.A. w K.

o ustalenie i zwolnienie spod egzekucji, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w

dniu 24 czerwca 2005 r., kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w G. z

dnia 15 lipca 2004 r., sygn. akt III Ca (…),

oddala kasację.

Uzasadnienie

Powodowie małżonkowie J. K. syn F. i A. K. wnieśli o ustalenie, że hipoteka

wpisana w księdze wieczystej KW Nr (…)Sądu Rejonowego w W. wygasła z dniem 30

lipca 1992 r. oraz o zwolnienie spod egzekucji nieruchomości objętej tą księgą.

W uzasadnieniu zgłoszonych żądań podali, że umową z dnia 18 listopada 1991 r.

Bank H.(...) S.A w K. udzielił synowi powodów J. K. kredytu w kwocie 300 000 000

starych zł, którego zabezpieczeniem była hipoteka ustanowiona na nieruchomości

powoda. W dniu 30 lipca 1992 r. Bank kredytodawca zawarł z żoną kredytobiorcy A. K.

2

umowę o przejęciu długu nie informując o niej powoda w związku z czym, na podstawie

art. 525 k.c., zabezpieczenie długu w postaci hipoteki wygasło.

Pozwany Bank - następca Banku kredytodawcy - wnosząc o oddalenie

powództwa zarzucił, że umowa z dnia 30 lipca 1992 r. nie była umową o przejecie długu,

na jej podstawie nie doszło do wygaśnięcia zobowiązania dotychczasowego

kredytobiorcy oraz do wstąpienia A. K. w jego miejsce, gdyż już od chwili podpisania

umowy kredytowej odpowiadała ona jako współmałżonka kredytobiorcy za jego

zobowiązania.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny.

W księdze wieczystej KW nr (…) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w W. prawo

własności wpisane jest na rzecz J. K. syna F. oraz A. K. na zasadach rozszerzonej

wspólności majątkowej. W dziale IV wpisano hipotekę w wysokości 300 000 000 starych

zł w celu zabezpieczenia kredytu J. K. syna J. udzielonego przez Bank H.(...) S.A. w K..

Wpisu prawa własności na rzecz obojga małżonków dokonano na podstawie umowy

majątkowej małżeńskiej z dnia 3 października 2000 r. W dniu 18 listopada 1991 r.

poprzednik prawny pozwanego Banku zawarł z J. K. synem J. prowadzącym

Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowo - Produkcyjne „K.(...)” w W. umowę o kredyt w

wysokości 300 000 00 starych zł. Jako zabezpieczenie kredytu ustanowiono umową z

dnia 18 listopada 1991 r. hipotekę na nieruchomości objętej obecnie księgą wieczysta

Kw Nr (…) W, której właścicielem był wówczas jedynie powód. W dniu 30 lipca 1992 r.

Bank H. (…) S.A w K. zawarł z A. K. umowę o przejęcie długu kredytobiorcy z umowy z

dnia 18 listopada 1991 r. Bank wyraził zgodę na przejecie długu na warunkach

określonych w umowie. O zawarciu umowy nie powiadomiono powodów. Nie wyrazili oni

zgody na przejęcie długu. Powodowie dowiedzieli się o przejęciu długu z zawiadomienia

o wszczęciu egzekucji. J. K. syn J. i A. K. pozostają od 1994 r. w ustroju rozdzielności

majątkowej. Od daty zawarcia umowy o przejecie długu Bank traktował jako

kredytobiorcę wyłącznie A. K.. Ugodą z dnia 14 czerwca 1995 r. A. K. oraz PW „K.(...)”

sp. z o.o. reprezentowana przez J. K. syna J., jako przystępująca do długu oraz

pozwany ustalili sposób spłaty kredytu udzielonego umową z dnia 18 listopada 1991 r.

Wobec niewypełnienia zobowiązań przez dłużniczkę A. K. komornik na wniosek banku

wszczął egzekucje z nieruchomości powodów. Postępowanie to znajduje się na etapie

poprzedzającym pierwszą licytacje.

W ocenie prawnej przytoczonych ustaleń Sąd Rejonowy przyjął, iż na podstawie

umowy dnia 30 lipca 1992 r. doszło do przejęcia długu (art. 519 k.c.) przez A. K., która

3

za zgodą dotychczasowego dłużnika J. K. syna J. wstąpiła w jego miejsce. Na taką

kwalifikację prawną umowy wskazuje nazwa jaką strony nadały tej czynności oraz sama

jej treść, w której wielokrotnie akcentowały fakt przejęcia długu J. K. syna J.

wynikającego z umowy z dnia 18 listopada 1991 r. Bank zawierający umowę, jako

profesjonalista w zakresie takich czynności, a co więcej autor tekstu umowy, nie może

więc obecnie powoływać się na inny zamiar stron niż wynikający z zapisów umowy a

mianowicie, że chodziło jedynie o przystąpienie przez A. K. do długu. Nadto po zawarciu

umowy jej strony postępowały w sposób zgodny z jej dosłownym brzmieniem. Od tej

pory A. K. traktowano jako głównego dłużnika i kredytobiorcę, kierując jedynie do niej

wszelką korespondencję. O innych dłużnikach (sp. z o. o. „K.(...)”) pozwany wspomniał

w korespondencji po raz pierwszy dopiero w listopadzie 2000 r.

W konsekwencji tego uznał Sąd Rejonowy, że przy braku zgody powodów na

dalsze trwanie zabezpieczenia po przejęciu długu, obciążająca ich nieruchomość

hipoteka, ustanowiona na zabezpieczenie długu J. K. syna J. wygasła na podstawie art.

525 k.c. Kierując się powyższym, wyrokiem z dnia 18 listopada 2003 r., w oparciu o

powołane uprzednio przepisy oraz art. 841 § 1 k.c. uwzględnił powództwo w zakresie

obu żądań.

Sąd Okręgowy w G., który rozpoznawał sprawę na skutek apelacji pozwanego

podzielił ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego oraz ocenę dowodów na której zostały

oparte. Zaakceptował również rozważania dotyczące zaistnienia przesłanek

wygaśnięcia hipoteki na podstawie art. 525 k.c. Uznał jednak, że powodowie nie maja

interesu prawnego w żądaniu ustalenia wygaśnięcia hipoteki, bowiem interes ich jest

chroniony przez inne, dalej idące i uwzględnione roszczenie oparte na podstawie art.

841 § 1 k.p.c. Z tych przyczyn wyrokiem z dnia 15 lipca 2004 r. częściowo zmienił wyrok

Sądu Rejonowego przez oddalenie powództwa o ustalenie, zaś w pozostałym zakresie

apelację pozwanego oddalił.

Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył pozwany w części oddalającej jego apelację i

orzekającej o kosztach postępowania. Wskazując obie ustawowe podstawy kasacyjne

zarzucił:

1/ niewłaściwe zastosowanie art. 525 k.c. w zw. z art. 519 k.c. i art. 41 § 1 kro

poprzez przyjęcie, że umową z dnia 30 lipca 1992 r. zawartą pomiędzy małżonkami A. i

J. K. synem J. nastąpiło przejęcie długu, a w konsekwencji wygasła hipoteka

ustanowiona na nieruchomości powodów,

4

2/ niezastosowanie art. 89 k.c. poprzez przyjęcie, że warunek zawarty w § 3

wymienionej umowy się ziścił,

3/ nieprawidłowe zastosowanie art. 841 § 1 i przyjęcie, że powódka ma

legitymację procesowa czynną do wytoczenia powództwa o zwolnienie spod egzekucji

nieruchomości, podczas gdy umowa o rozszerzenie wspólności nie wywołuje skutków

prawnych wobec pozwanego na podstawie art. 47 § 4 kro, albowiem Bank nie został o

niej powiadomiony.

Wnosił o uchylenie wyroku w zaskarżonej części oraz uchylenie wyroku Sądu

Rejonowego i zmianę tego wyroku przez oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów

procesu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks

postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U.

2005 r. Nr 13, poz. 98) kasacja podlega rozpoznaniu na podstawie przepisów kodeksu

postępowania cywilnego obowiązujących przed ich zmianą wymienioną ustawą.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zarówno kwestia legitymacji

procesowej jak i sam przepis art. 841 § 1 k.p.c. z uwagi na przedmiot ochrony należą do

dziedziny prawa materialnego. Kasacja jest więc oparta jedynie na pierwszej ustawowej

podstawie. Miarodajne dla oceny podniesionych w niej zarzutów pozostają zatem

ustalenia przyjęte w podstawie faktycznej zaskarżonego wyroku, które wiążą Sąd

Najwyższy odnośnie do ustalonej w nim treści umowy z dnia 30 lipca 1992 r.

Z tej przyczyny, jako sprzeczne z tymi ustaleniami nie może odnieść skutku

powołanie się przez skarżącego, w ramach zarzutu naruszenia art. 89 k.c., na istnienie

w niej zapisu uzależniającego powstanie skutków prawnych tej czynności od spełnienia

przez dłużnika zobowiązania objętego jej treścią. W kwestii tej Sąd Okręgowy przyjął, za

ustaleniami Sądu pierwszej instancji, iż odnośny § 3 umowy ustala warunki spłaty

przejętego przez A. K. długu, na które Bank wyraził zgodę, zaś sama umowa ma

charakter bezwarunkowy.

W związku z tym na marginesie jedynie pozostaje zauważyć, iż jako warunek nie

może być kwalifikowane takie zdarzenie prawne, które stanowi treść czynności prawnej i

objęte jest wyłącznie wolą stron (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2002

r. I CKN 1044/00 nie publ.).

5

Niezależnie od tego omawiany zarzut jest procesowo bezskuteczny, gdyż oparty

został na nowych faktach podniesionych przez pozwanego po raz pierwszy w kasacji

(art. 39311

§ 2 k.p.c.).

Błędny jest pogląd skarżącego, który legł u podstaw sformułowania zarzutu

niewłaściwego zastosowania art. 525 k.c. w zw. z art. 519 k.c., co zarzut ten czyni

bezzasadnym. Przepis art. 41 § 1 kro (w brzmieniu obowiązującym przed jego zmianą

ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz

niektórych ustaw, Dz. U. 2004 r. Nr 162, poz. 1691) określał ogólną zasadę

odpowiedzialności z majątku wspólnego, zgodnie z którą wierzyciel jednego małżonka

może żądać zaspokojenia nie tylko z jego majątku odrębnego ale również z majątku

wspólnego obojga małżonków. Możliwość zaspokojenia się wierzyciela z majątku

wspólnego, w sytuacji gdy dłużnikiem jest tylko jeden małżonek nie oznacza jednak, że

drugi małżonek, który nie był stroną czynności prawnej dokonanej przez współmałżonka

staje się przez to współdłużnikiem. Małżonek ten odpowiada za cudzy dług, przy czym

jego obowiązek sprowadza się do znoszenia egzekucji z majątku wspólnego. Z

powyższych względów nie można podzielić stanowiska pozwanego, że umowa z dnia 30

lipca 1992 r. nie jest umową o przejęcie długu, bowiem jej zawarcie nie zmieniło w

niczym statusu A. K., jako dłużniczki Banku z tytułu kredytu zaciągniętego przez jej

męża, który uzyskała na podstawie art. 41 § 1 kro, już w momencie zaciągnięcia kredytu

przez współmałżonka.

Nie zachodzi także zarzucane w kasacji naruszenie 841 § 1 k.p.c. w zw. z art. 47

§ 2 kro (w jego poprzednim brzmieniu), mylnie powołanym w kasacji jako § 4. Przepis

art. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn.: Dz. U.

z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) wyłącza działanie art. 47 § 2 kro w odniesieniu do

praw wynikających z majątkowej umowy małżeńskiej, których przynależność do majątku

wspólnego lub odrębnego została ujawniona w księdze wieczystej. W takiej sytuacji

osoby trzecie nie mogą powoływać się na nieznajomość wpisów, niezależnie od tego

czy wiedziały o zawarciu i rodzaju zawartej miedzy małżonkami umowy.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312

k.p.c. orzekł jak

w sentencji.