II CK 774/04

Sygn. akt II CK 774/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 lipca 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Helena Ciepła (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Antoni Górski

SSN Maria Grzelka

w sprawie z powództwa A. S.

przeciwko (…) Zakładowi Ubezpieczeń Spółce Akcyjnej w W. Inspektoratowi w P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 20 lipca 2005 r., kasacji powódki

od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 22 kwietnia 2004 r., sygn. akt I ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny oddalił apelację powódki od wyroku Sądu Okręgowego w P. w

części oddalającej powództwo o zapłatę zwaloryzowanego świadczenia z umowy

ubezpieczenia zaopatrzenia dzieci.

Rozstrzygnięcie to oparł na następujących aprobowanych ustaleniach Sądu

Okręgowego:

Rodzice powódki w dniu 30 maja 1989 r. zawarli z poprzednikiem prawnym

pozwanego Zakładu Ubezpieczeń umowę ubezpieczenia dzieci, udokumentowaną

polisą nr (…), wskazując powódkę jako uposażone dziecko. Okres ubezpieczenia

2

wynosił 13 lat, suma ubezpieczenia 500.000 zł, a miesięczna składka 4.500 zł. Pozwany

zobowiązał się wypłacić powódce sumę ubezpieczenia wzrastającą corocznie o 66%, a

po upływie okresu ubezpieczenia kwotę 4.790.000, 00 zł przed denominacją.

Pozwany po urealnieniu sumy ubezpieczenia zaoferował powódce w dniu

28 sierpnia 2002 r. kwotę 803 zł, której powódka nie przyjęła, żądając wypłaty kwoty

170.524,00 zł.

Obecnie powódka ma 19 lat ,zdała maturę i zamierza podjąć studia. Mieszka z

rodzicami i dwójką rodzeństwa, które także uczy się i wszyscy pozostają na utrzymaniu

rodziców. Rodzice posiadają gospodarstwo rolne, które wydzierżawili w zamian za

opłacanie podatków. Utrzymują się z renty, pobieranej przez ojca w kwocie 441,58 zł i

matkę w kwocie 375 zł oraz z uprawy przydomowego ogródka.

Podzielił też Sąd Apelacyjny ocenę jurydyczną Sądu Okręgowego przyjmującą że

wysokość zwaloryzowanego świadczenia na kwotę 2.378,16 zł odpowiada przesłankom

z art. 3581

§ 3 k.c. Kwota ta została wyliczona przy przyjęciu za kryterium waloryzacji

średniego wynagrodzenia i realnej wartości składki miesięcznej, przez porównanie

stosunku składki do tego wynagrodzenia z daty zawarcia umowy (4.27%) oraz z daty

realizacji umowy (0,02%). Sąd Okręgowy nie przyjął za miernik waloryzacji podanego

przez powódkę wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych, ustalając że nie

wskazała ona źródła pochodzenia tego wskaźnika.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że Sąd Okręgowy błędnie zwaloryzował świadczenie

od określonej w umowie sumy ubezpieczenia w kwocie 500.000 zł (przed denominacją)

zamiast od świadczenia pieniężnego w kwocie 4.790.000 zł uznał jednak, że w

ostatecznym wyniku wyrok odpowiada prawu.

Powódka w kasacji opartej na obu podstawach wymienionych w art. 3931

pkt 1 i 2

k.p.c. zarzuciła naruszenie przepisu art. 3581

k .c. i art. 5 k.c. przez uznanie

przeciętnego wynagrodzenia za miarodajny wskaźnik waloryzacji oraz przyjęcie za

podstawę wyliczeń średniego wynagrodzenia za cały rok 1989 r. w kwocie 206.758 zł

zamiast za pierwsze półrocze w kwocie 105.264.

W ramach drugiej podstawy zarzuciła naruszenie przepisu art.233 k.p.c. i 328

k.p.c. przez ustalenie sprzecznie z zebranym materiałem, że powódka nie wskazała

źródła pochodzenia podanego wskaźnika cen towarów i usług i pominięcie dowodu ze

wskaźników GUS. W konkluzji wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie

powództwa w całości, ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania.

3

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzutowi naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c. nie można odmówić słuszności.

Sąd Apelacyjny przyjmując za własne ustalenia Sądu Okręgowego, aprobował

sprzeczne z zebranym materiałem ustalenie , że powódka nie wskazała źródła

pochodzenia podanego wskaźnika cen towarów i usług, co spowodowało pominięcie w

rozważaniach tego wskaźnika jako miernika waloryzacji. Uszło uwagi Sądów obu

instancji, że powódka wskazała w swoim piśmie na k.7 akt, że są to wskaźniki GUS.

Nieuzasadniony natomiast okazał się zarzut naruszenia przepisu art. 328 § 2

k.p.c. Wbrew stanowisku skarżącej konstrukcja uzasadnienia zaskarżonego wyroku

zawiera wszystkie elementy wymagane tym przepisem. Sąd Apelacyjny jasno

i w sposób nie budzący wątpliwości zaaprobował pogląd Sądu Okręgowego i zajął

konkretne umotywowane stanowisko co do zasady i wysokości waloryzacji

dochodzonego świadczenia z umowy ubezpieczenia.

Zasadny natomiast okazał się zarzut naruszenia przepisu art. 3581

§ 3 k.c.

Według ugruntowanego poglądu w orzecznictwie istota waloryzacji, także

sądowej, oznacza przywrócenie świadczeniom wynikającym z zobowiązań pieniężnych

ich pierwotnej wartości (por. uzasadnienie wyroku SN z dnia 2 grudnia 1999 r., III CKN

489/98, OSNC 2000/7-8/130).

Prawidłowa wykładnia tego przepisu w powiązaniu z jego § 1 prowadzi do

wniosku, że przedmiotem waloryzacji jest określone sumą pieniężną świadczenie

pieniężne stanowiące przedmiot zobowiązania od chwili jego powstania. Jeśli zatem

źródłem powstania zobowiązania jest umowa, w której ustalono wysokość świadczenia

pieniężnego, to jego wysokość może być zmieniona w drodze waloryzacji sądowej na

podstawie przepisu art. 3581

§ 3.

Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że

już w dacie zawarcia umowy w 1989 r. strony ustaliły wysokość świadczenia

pieniężnego ubezpieczyciela określoną sumą pieniężną 4.790.000 zł przed

denominacją, z zastrzeżeniem że spełnienie tego świadczenia nastąpi po upływie

okresu ubezpieczenia, tj. po upływie 13 lat. Tak określone świadczenie pieniężne winno

być przedmiotem waloryzacji, a nie jak błędnie przyjęły Sądy obu instancji suma

ubezpieczenia w kwocie 500.000 zł przed denominacją. Takiemu stanowisku dał wyraz

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 listopada 2001 r. V CKN 489/00 (OSNC 2002/7-

8/104) i pogląd ten Sąd w obecnym składzie podziela. Pogląd ten, jak wynika z

uzasadnienia zaskarżonego wyroku, był znany Sądowi Apelacyjnemu, bowiem

4

stwierdził, że Sąd pierwszej instancji błędnie zwaloryzował świadczenie od sumy

ubezpieczenia, zamiast od sumy objętej realizacją umowy, jednakże bez uzasadnionej

podstawy przyjął, że wyrok w ostatecznym wyniku odpowiada przesłankom waloryzacji

z art. 3581

§ 3 k.c. Nie rozważył też jako miernika waloryzacji podanych przez powódkę

oficjalnych wskaźników GUS i poza błędnym przyjęciem przedmiotu świadczenia,

błędnie przyjął także przeciętne wynagrodzenie za cały rok 1989 zamiast z daty

zawarcia umowy a więc za pierwsze półrocze 1989 r.

Z tych przyczyn zaskarżony wyrok uchylono i przekazano sprawę do ponownego

rozpoznania (art. 39313

w związku z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie

przepisów Kodeksu postępowania cywilnego ... (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz.98).