V CK 35/05

Sygn. akt V CK 35/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 lipca 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Maria Grzelka (sprawozdawca)

SSN Tadeusz Żyznowski

w sprawie z powództwa A. M.

przeciwko (…) Zakładowi Ubezpieczeń S.A. w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 28 lipca 2005 r., kasacji powódki

od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 30 września 2004 r., sygn. akt I ACa (…),

oddala kasację.

Uzasadnienie

Powódka wystąpiła z roszczeniami odszkodowawczymi w związku ze śmiercią

córki S. S., która zginęła w wypadku samochodowym. Sąd Okręgowy w G. OZ w R.

wyrokiem z dnia 3 lutego 2004 r. zasądził od pozwanego ubezpieczyciela na rzecz

powódki m.in. kwotę 30.000,- złotych z tytułu znacznego pogorszenia sytuacji życiowej

powódki. Sąd ustalił, że powódka w chwili śmierci córki nie pracowała zarobkowo,

opiekowała się niepełnosprawnym drugim dzieckiem, często chorowała z uwagi na

uszkodzenie mięśnia sercowego, pozostawała wraz z dziećmi we wspólnocie rodzinnej i

2

gospodarczej ze swoim bratem, który po rodzicach objął gospodarstwo rolne,

uzyskiwała środki finansowe z alimentów w kwocie 417,- zł miesięcznie plus 3 t. węgla

przyznanych na rzecz córki S. i z alimentów w wysokości 270,- zł miesięcznie

zasądzonych na rzecz młodszego dziecka, korzystała z pomocy Zmarłej w pracach

domowych, załatwianiu sprawunków i sprawowaniu opieki nad niepełnosprawnym

synem. Ponadto, Sąd pierwszej instancji ustalił, że córka stron w chwili wypadku miała

19 lat, nie pracowała i nie uczyła się, ukończyła szkołę podstawową jako przeciętna

uczennica, powtarzała w tej szkole jedną z ostatnich klas, a naukę w szkole zawodowej

kilka miesięcy wcześniej przerwała i została skreślona z listy uczniów. Miała zamiar od

najbliższego roku szkolnego podjąć naukę w liceum wieczorowym, zdawała sobie

sprawę z tego, że z uwagi na chorą i nie posiadającą własnych środków utrzymania

matkę oraz chorego brata na niej w przyszłości będzie spoczywał ciężar utrzymania

rodziny. Przed wypadkiem, w czerwcu, ustalone zostało wyrokiem sądowym

wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego ojca Zmarłej w stosunku do niej, ale córka

powódki po podjęciu nauki zamierzała ubiegać się ponownie o alimenty. Sąd Rejonowy

przyjął, że w związku ze śmiercią córki powódka utraciła szansę na pomoc i wsparcie

finansowe w przyszłości w stopniu uzasadniającym ocenę, że kwota odszkodowania z

tytułu znacznego pogorszenia sytuacji życiowej powódki powinna wynieść 50.000,-

złotych, a nie jedynie 20.000,- zł, jak to uznał pozwany ubezpieczyciel w postępowaniu

przedsądowym, w związku z czym, z tego tytułu Sąd zasądził od pozwanego kwotę

30.000,- złotych. Ustalając wysokość w/w odszkodowania Sąd Rejonowy miał też na

uwadze poczucie krzywdy i osamotnienia u powódki.

Sąd Apelacyjny zaskarżonym wyrokiem uwzględnił częściowo apelację

pozwanego i obniżył wysokość odszkodowania do kwoty 10.000,- złotych uznając, że

sytuacja powódki usprawiedliwiała przyjęcie, iż z tytułu znacznego pogorszenia jej

sytuacji życiowej adekwatna była kwota 30.000,- złotych. Sąd Okręgowy wskazał, że

odszkodowanie przewidziane w art. 446 § 3 k.c. nie może obejmować szkody

niematerialnej w postaci przeżyć psychicznych z powodu utraty osoby bliskiej, natomiast

szkoda materialna wyrażająca się w utracie szansy na pomoc finansową ze strony

zmarłej osoby bliskiej w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie mogła być przyjęta

w stosunkowo wysokiej kwocie 50.000,- zł w sytuacji, gdy przed wypadkiem córka

powódki nie pracowała i nie uczyła się i nie pomagała finansowo matce, w związku z

czym, zważywszy na jej dotychczasowe osiągnięcia w nauce, prognozowanie co do jej

przyszłych możliwości zarobkowych powinno obejmować wartości znikome.

3

W kasacji powódka zarzuciła temu wyrokowi naruszenie art. 446 § 3 k.p.c. przez

jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przyznane powódce odszkodowanie

jest nieadekwatne do sytuacji powódki. Podniosła, że przy braku ścisłych kryteriów

zasądzenia odszkodowania z tytułu znacznego pogorszenia sytuacji życiowej po śmierci

osoby bliskiej Sąd Okręgowy byłby władny obniżyć kwotę z tego tytułu zasądzoną przez

Sąd pierwszej instancji gdyby ta kwota była rażąco wygórowana, co w rozpoznawanej

sprawie nie miało miejsca. Wnosiła o zmianę wyroku przez oddalenie apelacji

pozwanego w całości.

Sąd Najwyższy uznał, że kasacja nie jest usprawiedliwiona. Wbrew stanowisku

skarżącej oceniona przez Sąd Rejonowy na 50.000,- złotych kwota należnego powódce

odszkodowania przewidzianego w art. 446 § 3 k.c. była w okolicznościach niniejszej

sprawy rażąco nieadekwatna do stopnia pogorszenia się sytuacji życiowej powódki w

związku ze śmiercią córki. Niezależnie od błędnego uwzględnienia przez Sąd Rejonowy

przeżyć psychicznych powódki jako wpływających na wysokość odszkodowania mimo,

że te bolesne przeżycia nie skutkowały szkodą materialną po stronie powódki, uszło

uwagi Sądu Rejonowego, że pogorszenie sytuacji życiowej powódki wyrażało się tylko w

utracie szansy na finansowe wsparcie ze strony Zmarłej, na które powódka liczyła. Choć

rysowało się ono realnie co do zasady, to zarówno co do okresu, kiedy by w przyszłości

mogło nastąpić, jak i co do rozmiarów finansowej pomocy świadczonej przez Zmarłą

brak było urealnienia powództwa w stopniu zasługującym na przyznanie powódce

dodatkowo 30.000,- złotych. Nie sposób było nie dostrzec, że przed wypadkiem córka

powódki nie tylko nie podejmowała działań mających przynieść środki finansowe

rodzinie, ale swoim zachowaniem spowodowała utratę środków finansowych

przeznaczonych na jej własne utrzymanie. Postawa życiowa Zmarłej nie stwarzała

podstaw do przyjęcia, że w przyszłości dostarczałaby matce wsparcia materialnego

zasługującego na wyrażenie go kwotą 50.000,-. Ocenił to trafnie Sąd Okręgowy w

zaskarżonym wyroku.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy oddalił kasację (art. 39312

k.p.c. w

brzmieniu sprzed zmiany wprowadzonej ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie

ustawy – Kodeks postępowania cywilnego...(-) Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98 – art. 3 tej

ustawy).

Sąd Najwyższy nie przyznał pełnomocnikowi powódki ze Skarbu Państwa

kosztów pomocy prawnej udzielonej w postępowaniu kasacyjnym z urzędu ponieważ

wniosek co do kosztów za instancję kasacyjną nie spełnia wymogów przewidzianych w

4

§ 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie ... (-) Dz. U. 163, poz. 1348 ze zm.).