V CK 69/05

Sygn. akt V CK 69/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 sierpnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Maria Grzelka (sprawozdawca)

SSN Tadeusz Żyznowski

w sprawie z powództwa "M.(…)" Spółki z o.o. w Ł.

przeciwko Województwu X.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 28 lipca 2005 r., kasacji strony

pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 10 sierpnia 2004 r., sygn. akt II Ca

(…),

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w W. do

ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach

procesu za instancję kasacyjną.

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w W. oddalił apelację pozwanego od

wyroku Sądu Rejonowego w W. z dnia 10 sierpnia 2004 r., mocą którego zasądzono od

pozwanego na rzecz powoda kwotę 23.752,18 złotych z odsetkami ustawowymi od dnia 2

stycznia 2003 r. i kosztami procesu z zastrzeżeniem, że zobowiązanie wygasa w

2

przypadku spełnienia świadczenia przez pozwanego lub przez stronę zobowiązaną do

zapłaty na podstawie nakazu zapłaty z dnia 13 grudnia 2001 r. I Nc (…) Sądu

Rejonowego w W.

Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że pozwany organ

założycielski ponosi odpowiedzialność deliktową za szkodę wyrządzoną powodowi przez

niepodjęcie działań, w wyniku których dłużnik powoda - Wojewódzki Specjalistyczny

Samodzielny Publiczny Zakład Opieki nad Matką i Dzieckiem w W. stałby się wypłacalny.

Przyjęty za podstawę rozstrzygnięcia stan faktyczny był bezsporny. Wojewódzki

Specjalistyczny Samodzielny Publiczny ZOZ nad Matką i Dzieckiem w W. został

utworzony przez Wojewodę X. i uzyskał osobowość prawną w dniu 31 sierpnia 1998 r. Z

dniem 1 stycznia 1999 r. w trybie ustawy z dnia 13 października 1998 roku – Przepisy

wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze

zm.). Zakład ten został przejęty przez pozwany Samorząd Wojewódzki, który zaczął

pełnić rolę organu założycielskiego. Od swego powstania Zakład wykazywał straty - w

roku 1998 w kwocie 270.182,- złotych, w roku 1999 w kwocie 3.491.936,- złotych, w roku

2000 w kwocie 3.131.472,- złotych, w roku 2001 w wysokości 8.362.820,- złotych.

Pismami z dnia 14 listopada 2000 r. i z dnia 30 marca 2001 r. Zakład zwracał się do

pozwanego o pokrycie straty za 2000 r. W porozumieniu z pozwanym wprowadził

poprawkę do sprawozdania finansowego za ten rok w postaci zapisu, że pokrycie straty

nastąpi z przychodów w okresach przyszłych. Od roku 2000 Zarząd pozwanego

Województwa X. przygotowywał się do zmian organizacyjnych mających na celu

ograniczenie kosztów działalności Zakładu i w efekcie odzyskania przez Zakład płynności

finansowej. Spodziewając się dotacji z budżetu Państwa w ramach realizacji

„Regionalnego Programu Restrukturyzacji Ochrony Zdrowia Województwa X.” podjął

inwestycję rozbudowy oddziałów internistycznych Szpitala Zespolonego w W. na potrzeby

zlokalizowania w nich działalności leczniczej Zakładu Opieki nad Matką i Dzieckiem i

docelowo zlikwidowania tego Zakładu. W roku 2002 inwestycja została wstrzymana z

uwagi na ograniczone środki finansowe Województwa i brak dotacji. Jednocześnie,

odstąpiono od realizowania uchwały w sprawie likwidacji Zakładu w związku z negatywną

opinią podmiotów uprawnionych, w świetle ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, do

zajęcia w tej sprawie stanowiska i sprzeciwem ze strony Wydziału Spraw Społecznych i

Zdrowia X. Urzędu Wojewódzkiego. W związku z zapowiadanym na 2002 rok programem

Ministra Zdrowia, zgodnie z którym długi samodzielnych publicznych zakładów opieki

zdrowotnej miały podlegać sekurytyzacji pozwany podjął uchwałę o przeznaczeniu sumy

3

120 milionów złotych na poręczenia kredytów przeznaczonych na spłatę zobowiązań

jednostek ochrony zdrowia, dla których pozwany był organem założycielskim. Wdrożenie

powyższych działań oddłużeniowych w roku 2002 okazało się bezprzedmiotowe wobec

braku opracowania programu sekurytyzacyjnego. W dniu 24 października 2003 r. Sejmik

Województwa X. podjął uchwałę nr (…) w sprawie przyjęcia do realizacji programu

restrukturyzacji organizacyjnej i finansowej lecznictwa zamkniętego Regionu X.. W

ramach tego programu włączono pod jeden zarząd trzy szpitale, w tym – Zakład Opieki

nad Matką i Dzieckiem, co na dzień 1 października 2003 r. spowodowało zmniejszenie

kosztów operacyjnych tych placówek łącznie o około 1.200.00,- złotych miesięcznie i

według przewidywań, miało doprowadzić na przełomie roku 2003/2004 do ich

zbilansowania operacyjnego. Odnośnie do istniejących zadłużeń dotyczących tych

placówek wymieniony program restrukturyzacji przyjmował, że w ciągu 15 lat Zakłady

będą w stanie z własnych środków spłacić około połowy swoich zobowiązań przy

uwzględnieniu, że część zadłużenia zostanie zredukowana na mocy ugód z wierzycielami,

a część pokryta z kredytu poręczonego przez Samorząd, względnie, w wyniku konwersji

na obligacje, jednocześnie zaś, że z korzyścią dla zakładów opieki zdrowotnej systemowo

zostanie rozwiązany problem ich zadłużeń publiczno-prawnych. Program zawierał

propozycję, żeby powołać do życia spółkę handlową specjalnego przeznaczenia, która

zajęłaby się przeprowadzenia restrukturyzacji finansowej zadłużeń Zakładów, a której

udziałowcami (akcjonariuszami) byłyby te Zakłady i Samorząd. Szczegółowy

harmonogram przewidywał do końca 2003 roku m.in. rozmowy z wierzycielami w sprawie

redukcji długów, powołanie Spółki do obsługi długów i monitoringu procesu

restrukturyzacji, rozpisanie przetargu na kredyt dla tej spółki, uzyskanie przez spółkę

promesy kredytowej i zgody na przejęcie roli agenta emisji obligacji, podjęcie uchwały

przez Sejmik o poręczeniu kredytu w wysokości 12.000.000,- złotych , połączenie trzech

Zakładów w jeden Szpital, uzyskanie kredytu w styczniu 2004 r., emisję obligacji w lutym

2004 r., a następnie – rozpoczęcie spłaty długów. W dniu 24 października 2003 r. została

również podjęta przez Sejmik Województwa X. uchwała nr XIV/180/2003 w sprawie

przekształcenia Specjalistycznego Szpitala im. dr A. Sokołowskiego w W., zgodnie z

którą, z dniem 1 stycznia 2004 r., w struktury organizacyjne tego szpitala zostały włączone

- Specjalistyczny Szpital Zespolony w W. i Specjalistyczny Zespół Opieki Zdrowotnej nad

Matką i Dzieckiem w W. ze skutkiem w postaci następstwa prawnego szpitala im. (…) w

stosunku do Zakładów włączonych i przejęciem przez ten Szpital majątku, zobowiązań

i należności wynikających ze sprawozdań finansowych tych Zakładów według stanu na 31

4

grudnia 2003 r. Zgodnie z § 4 uchwały, włączone Zakłady z dniem 1 stycznia 2004 r.

podlegały wykreśleniu z właściwych rejestrów. W czasie orzekania przez Sąd Okręgowy

w niniejszej sprawie likwidacja Zakładu Opieki nad Matką i Dzieckiem nie nastąpiła ani w

sensie faktycznego zaprzestania dotychczasowej działalności ani w sensie utraty

osobowości prawnej. Zakład ten funkcjonował w siedzibie Szpitala im. (…) w W. i

dysponował własnym rachunkiem bankowym, z którego, a także z wierzytelności Zakładu

do NFZ, Urząd Skarbowy prowadził egzekucję. Powód jest jednym z wierzycieli Zakładu

dysponującym tytułem wykonawczym - nakazem zapłaty z dnia 13 grudnia 2001 r. I Nc

(…) zaopatrzonym w klauzulę wykonalności. Wobec utrzymującego się od 1999 roku

ujemnego wyniku finansowego Zakładu oraz istnienia licznych wierzycieli korzystających z

prawa pierwszeństwa w zaspokojeniu ich należności ze ściągniętych z egzekucji

należności powód nie był w stanie dotychczas zrealizować z rachunku bankowego

Zakładu swej wierzytelności.

W zaskarżonym wyroku Sąd Okręgowy uznał, że powód ma szkodę polegającą na

niemożności wyegzekwowania od Zakładu Opieki nad Matką i Dzieckiem należności

zasądzonych w nakazie zapłaty, że szkoda ta pozostaje w związku przyczynowym

z zaniechaniem podjęcia przez pozwanego działań przewidzianych w art. 60 ust. 3 i 4

ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, oraz, że zachowanie pozwanego należało ocenić

jako bezprawne, w rozumieniu art. 4201

k.c., względnie - po dacie 1 września 2004 r. – w

rozumieniu art. 417 § 1 k.c. Zdaniem Sądu Okręgowego, działania dotyczące włączenia

Zakładu Opieki w struktury Szpitala im. (…) w W. oraz przyjęcia programu restrukturyzacji

lecznictwa Regionu X. nie stanowiły realizacji obowiązków, o których mowa w art. 60

ustawy o zoz, ponieważ zostały podjęte przez pozwanego dopiero w dniu 24 października

2003 r. podczas gdy Zakład od początku swego istnienia generował straty, które lawinowo

narastały i co do których obiektywnie istniała niemożność ich pokrycia przez Zakład a

działania podejmowane przez Zakład były iluzoryczne. Stąd, niezwłocznie po zaistnieniu

tej niemożności zaktualizował się obowiązek pozwanego odnośnie do działań, o których

mowa w art. 60 ust. 3 i 4 w/w ustawy, których pozwany nie podjął. Sąd Okręgowy

wskazał, że pozwany także nie realizował uchwały z dnia 24 października 2003 r.,

ponieważ nie zadbał o wykreślenie Zakładu z dniem 1 stycznia 2004 r. z Rejestru

Sądowego. W związku z tym nie doszło do likwidacji Zakładu i nie mogło dojść do

przejścia jego zobowiązań na organ założycielski stosownie do art. 60 ust. 6 cytowanej

ustawy. Ponadto, Sąd Okręgowy powołał się na argumenty przytoczone w uzasadnieniu

wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 czerwca 2000 r. (sygn. akt K 20/99 – OTK

5

2000, nr 5) oraz w motywach wyroków Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2003

r. (sygn. akt III CK 134/02) i z dnia 22 stycznia 2004 r. (sygn. akt V CK 160/2003).

Zdaniem Sądu, argumenty te potwierdzają pogląd, że w razie istnienia trwałej i

nieusuwalnej niezdolności samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej do

zaspokojenia roszczeń wierzyciela i do pokrycia we własnym zakresie ujemnego wyniku

finansowego, organ założycielski, który nie podjął działań, o których mowa w art. 60 ust.

3 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą

wobec wierzyciela zakładu i nie może zwolnić się od konsekwencji majątkowych

sprawowania nadzoru nad zakładem. Zastrzegając, że szkoda powoda w stosunku do

dłużnika wymienionego w tytule wykonawczym wynikła z niewykonania zobowiązania

umownego zaś w stosunku do pozwanego jest następstwem czynu niedozwolonego

Sąd Okręgowy zaaprobował wyrażoną w wyroku Sądu pierwszej instancji koncepcję

odpowiedzialności in solidum pozwanego i dłużnika kontraktowego.

W kasacji pozwany zarzucił powyższemu wyrokowi naruszenie przepisów

postępowania - art. 233 § 1 k.p.c. przez nieuwzględnienie wszystkich okoliczności

determinujących zakres działalności skarżącego wobec podlegających mu zakładów

opieki zdrowotnej, oraz art. 1 i 177 § 1 k.p.c. przez samodzielne rozstrzygnięcie o

istnieniu po stronie skarżącego bezczynności administracyjnej mimo, że w

postępowaniu administracyjnym wyrażona została w tym zakresie ocena odmienna.

Ponadto, zarzucił naruszenie art. 4201

k.c. oraz art. 60 ust. 3 i 4 ustawy o zakładach

opieki zdrowotnej przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na

uznaniu, że w odniesieniu do Specjalistycznego Zakładu Opieki nad Matką i Dzieckiem

w W. istnieje stan trwałej i nieusuwalnej niezdolności do pokrycia ujemnego wyniku

finansowego we własnym zakresie. Pozwany podniósł w szczególności, że nie można

wymagać, aby zlikwidował przedmiotowy Zakład lub przekształcił go w jednostkę

budżetową, względnie bezpośrednio pokrył jego własny wynik finansowy ponieważ w

równym stopniu kryterium zapotrzebowania na tego rodzaju działania spełniałyby

pozostałe, przyjęte przez niego samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, także

wysoko zadłużone. Ze względów oczywistych nie sposób było zlikwidować ich

wszystkich lub przekształcić, bo oznaczałoby to utratę dostępu miejscowej społeczności

do obiektów ochrony zdrowia albo zaprzepaszczenie celu reformy służby zdrowia

nastawionej na samofinansowanie się zakładów, w każdym zaś przypadku wymagałoby

ze strony pozwanego środków finansowych przekraczających w skali globalnej coroczne

budżety Województwa. Brak środków finansowych był też przeszkodą w finansowaniu

6

przez Samorząd strat obciążających Zakłady pozostawione do dalszej samodzielnej

egzystencji. W tej sytuacji pozwany podjął działania zmierzające do uzyskania

wypłacalności przez same te Zakłady. Sprzyjać temu miał m.in. program restrukturyzacji

przewidujący możność zredukowania długów, zaciągnięcia kredytu poręczonego przez

Województwo na spłatę zobowiązań i wypuszczenie obligacji. Zdaniem skarżącego,

istniała realna perspektywa na rychłą poprawę stanu wypłacalności Zakładu Opieki nad

Matką i Dzieckiem, czego nie rozważył Sąd Okręgowy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zasada pokrywania we własnym zakresie ujemnego wyniku finansowego przez

samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej (art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia

1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej – Dz. U. Nr 91, poz. 408 ze zm. – zwanej dalej

„ustawą zoz”) doznaje wyjątku jeżeli ujemny wynik finansowy nie może być

samodzielnie przez zakład pokryty. Zgodnie z art. 60 ust. 3 i 4 ustawy zoz, w takim

przypadku organ, który utworzył samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej,

wydaje rozporządzenie lub podejmuje uchwałę o zmianie formy gospodarki finansowej

zakładu lub o jego likwidacji, a w razie, gdy mimo występowania ujemnego wyniku

finansowego istnienie danego zakładu nadal jest uzasadnione celami i zadaniami, do

których realizacji został utworzony – pokrywa ujemny wynik finansowy tego zakładu z

własnych środków publicznych i może określić formę jego dalszego finansowania na

zasadach dotyczących jednostki budżetowej lub zakładu budżetowego. W razie

likwidacji, zobowiązania samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, po

zakończeniu czynności likwidacyjnych, stają się zobowiązaniami podmiotu, który był

twórcą zakładu (art. 60 ust. 6 ustawy zoz, patrz także – uchwała Sądu Najwyższego z

dnia 14 lipca 2005 r. III CZP 34/05 – dotychczas nie publ.). W przypadku zmiany formy

finansowania na właściwą dla jednostki budżetowej lub zakładu budżetowego publiczny

zakład opieki zdrowotnej prowadzi gospodarkę finansową ze środków budżetowych na

zasadach przewidzianych w Prawie budżetowym i art. 50 ustawy zoz (art. 35 „c” ustawy

zoz). Zwolnienie samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej i ciążących na

nim zobowiązań jest możliwe także w drodze połączenia dwóch takich zakładów w

wyniku przejęcia jednego z nich przez drugi lub utworzenia nowego podmiotu i

wskazanie, że przejmuje on zobowiązania połączonych zakładów (art. 53 „a” i art. 60

ust. 4 „b” pkt 4 ustawy zoz, patrz także: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 2004

r. V CK 110/04 (nie publ.), wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2004 r. V CK

287/04 – nie publ., uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 lipca 2005 r. III CZP 54/05 –

7

nie publ.). Wskazanie w art. 60 ustawy zoz oznaczonego adresata oraz konkretnych

celów i zadań a także sposobów ich realizacji przy jednoczesnym posłużeniu się

stanowczymi sformułowaniami „wydaje rozporządzenie”, „podejmuje uchwałę”, „pokrywa

ujemny wynik finansowy” nie pozostawia wątpliwości, że wymieniony przepis zawiera

normy prawne, oraz, że są one samoistnym źródłem obowiązków administracji rządowej

lub samorządowej o charakterze władczym, których naruszenie, w razie powstania

szkody, skutkuje odpowiedzialnością odszkodowawczą Państwa. Odnośnie do

jednostek samorządu terytorialnego odpowiedzialność ta przewidziana była do dnia 1

września 2004 roku w art. 4201

§ 1 k.c., który – po jego uchyleniu – znajduje nadal

zastosowanie do zdarzeń i stanów prawnych powstałych do tego czasu (art. 5 ustawy z

dnia 17 czerwca 2004 roku o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych

ustaw – Dz.U. nr 162, poz. 1692). Na gruncie tego przepisu, w świetle art. 77 ust. 1

Konstytucji RP, przesłanką odpowiedzialności jest sama bezprawność (por. wyrok

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 2001 r. SK 18/00 – OTK 2001, nr 8, poz.

256). Wina funkcjonariusza samorządu terytorialnego nie jest niezbędna dla przyjęcia

odpowiedzialności jednostki samorządowej, ani jej brak nie uchyla odpowiedzialności.

W związku z powyższym należy podzielić stanowisko Sądu Okręgowego

wyrażone w zaskarżonym wyroku, że dla przyjęcia, iż spełniona została podstawowa

przesłanka odpowiedzialności pozwanego w rozpoznawanej sprawie wystarczające było

uznanie, że pozwany nie zachował się w sposób określony w art. 60 ustawy zoz, oraz,

że tzw. obiektywne okoliczności, w tym – brak środków finansowych, nie mogłyby

pozwanego usprawiedliwić.

Również należy się zgodzić, że trwała i nieusuwalna niemożność

wyegzekwowania zasądzonego od zakładu opieki zdrowotnej roszczenia stanowi, w

stosunku do podmiotu zobowiązanego do usunięcia stanu niemożności zaspokojenia się

wierzyciela, szkodę w rozumieniu art. 361 § 2 k.c. Pozostaje ona w adekwatnym

związku przyczynowym z niepokryciem przez ten podmiot ujemnego wyniku

finansowego zakładu, względnie nieprzyjęciem zasad finansowania zakładu z budżetu

lub nieprzejęciem zobowiązań zakładu po jego likwidacji, czy, wreszcie –

nieprzekazaniem zobowiązań zakładu określonemu następcy prawnemu. Warto

zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie za szkodę uznał Sąd Okręgowy niemożność

wyegzekwowania zasądzonego roszczenia z rachunku bankowego Zakładu Opieki nad

Matką i Dzieckiem nie rozważając w ogóle kwestii skuteczności egzekucji skierowanej

np. do ruchomości Zakładu. Pozwany nie zakwestionował powyższego stanowiska ani w

8

toku dotychczasowego postępowania ani w kasacji, co nie pozwala na szczegółowe

odniesienie się Sądu Najwyższego do problematyki szkody jako następstwa

bezskutecznej egzekucji wobec dłużnika będącego zakładem opieki zdrowotnej. Można

jednak stwierdzić, że stanowisko to, przy uwzględnieniu rodzaju ruchomości jakimi

dysponują zakłady opieki zdrowotnej, należy uznać za słuszne.

Na tle uregulowania w art. 60 ustawy zoz powstaje natomiast zagadnienie – w

jakim terminie organ, który utworzył samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej ma

podjąć wymagane działania; powyższy przepis nie określa bowiem żadnego terminu.

Sąd Okręgowy przyjął, że działania te organ założycielski powinien podjąć

niezwłocznie po stwierdzeniu ujemnego wyniku finansowego, który w tym momencie nie

może być pokryty przez zadłużony zakład. W rozpoznawanej sprawie oznaczałoby to,

że już w 2000 roku pozwany powinien był pokryć z własnych środków publicznych stratę

Zakładu Opieki nad Matką i Dzieckiem oraz pokrywać straty powstałe w latach

następnych, albo już w 2000 roku zlikwidować Zakład i przejąć jego zobowiązania lub w

tym czasie przekształcić Zakład w jednostkę budżetową lub połączyć Zakład z innym

zakładem i wskazać inny zakład jako zobowiązany wobec wierzycieli następca prawny

Zakładu Opieki nad Matką i Dzieckiem.

Powyższego poglądu nie można podzielić.

Już z samego brzmienia ustawy zoz wynika, że obowiązek podjęcia działań przez

organ założycielski aktualizuje się nie w momencie, gdy ujawnia się ujemny wynik

finansowy lecz wówczas, gdy samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej nie jest w

stanie tego wyniku pokryć we własnym zakresie (art. 60 ust. 3 w zw. z art. 60 ust. 1

ustawy zoz). Samo powstanie ujemnego wyniku finansowego nie przesądza o

niemożności pokrycia strat rzecz zakład. Wynikają z tego przynajmniej dwa wnioski; po

pierwsze, że sam zakład ma obowiązek podjęcia starań w kierunku doprowadzenia do

sytuacji, w której będzie w stanie pokryć swoje straty oraz, że na organie założycielskim

spoczywa obowiązek sterowania takimi staraniami w ramach czynności nadzorczych

(art. 67 ustawy zoz); po drugie, że musi upłynąć pewien czas, w ciągu którego dopiero

może się okazać, iż zakład we własnym zakresie nie jest w stanie zlikwidować strat.

Zadłużenie i wynikający z tego ujemny wynik finansowy może się okazać stanem

przejściowym zważywszy na dynamikę finansową działalności zakładów oraz tryb

gospodarowania środkami publicznymi obejmujący m.in. pokrywanie deficytu z

przyszłych dochodów. Wyraźnie uwzględnia to, m.in. odnośnie do samodzielnych

publicznych zakładów opieki zdrowotnej, ustawa z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach

9

publicznych – jedn. tekst. Dz. U. z 2003 r. Nr 15, poz. 148 ze zm. (por. art. 1 pkt 6, art. 5

pkt 6, art. 6 pkt 3, art. 7 ust. 1).

O tym jaki powinien to być okres i jakie okoliczności powinny stanowić podstawę

oceny skuteczności działań lub realności prognoz co do osiągnięcia lub nieosiągnięcia

stanu wypłacalności zadłużonego zakładu powinny decydować warunki konkretnego

stanu faktycznego, których rozważenie może wymagać wiedzy profesjonalnej z

dziedziny ekonomii. Z całą pewnością natomiast wymagają uwzględnienia powszechnie

znane trudności z samofinansowaniem się, dotowanych dotychczas przez Państwo,

zakładów opieki zdrowotnej i odzyskaniem przez nie równowagi finansowej po

popadnięciu w długi. Również postrzeganie roli organu założycielskiego w stosunku do

konkretnego zakładu opieki zdrowotnej nie może się odbywać bez pomijania roli tego

organu wobec innych, utworzonych przez niego zakładów, także wysoko zadłużonych.

Okresu tego nie da się określić z góry i jednolicie dla wszystkich przypadków

podlegających ocenie z punktu widzenia przesłanki niemożności pokrycia przez

zadłużony zakład ujemnego wyniku finansowego. Pewnym jest natomiast, że samo

ujawnienie strat nie aktualizuje obowiązku podjęcia przez organ założycielski działań

zmierzających do pokrycia ujemnego wyniku finansowego samodzielnego publicznego

zakładu opieki zdrowotnej ze środków pochodzących z zewnątrz. Oznaczałoby to

rekompensowanie lub wręcz dotowanie takiego zakładu co pozostawałoby

w sprzeczności zarówno z zasadą wyrażoną w art. 60 ust. 1 ustawy zoz jak i celem

reformy służby zdrowia, dla której punktem wyjścia był zamiar utworzenia nowej

kategorii zakładów opieki zdrowotnej, posiadających osobowość prawną oraz

samodzielność organizacyjną i finansową.

W rozpoznawanej sprawie, za podstawę odpowiedzialności odszkodowawczej

pozwanego Sąd Okręgowy uznał niepodjęcie, w chwili ujawnienia się ujemnego wyniku

finansowego, działań wyszczególnionych w art. 60 ust. 3 i 4 ustawy zoz. Nie dostrzegł,

że obowiązek podjęcia tych działań zaktualizowałby się wobec pozwanego dopiero w

momencie, w którym okazałoby się, że Zakład Opieki nad Matką i Dzieckiem w W. nie

jest w stanie we własnym zakresie pokryć ujemnego wyniku finansowego

„towarzyszącego” mu od 1999 roku, przy czym samo wykazywanie straty nie jest

równoznaczne z niemożnością jej pokrycia w przyszłości. Ponadto, uszło uwagi Sądu

Okręgowego, że zgodnie z art. 316 § 1 k.p.c., i art. 382 k.p.c. ocena stanu niemożności

pokrycia straty przez Zakład powinna być odniesiona do chwili zamknięcia rozprawy w

Sądzie odwoławczym i to bez względu na ocenę według daty wytoczenia powództwa lub

10

w toku procesu; w razie, gdyby ewentualna korzystna dla pozwanego ocena była

wynikiem działań podjętych przez pozwanego dopiero po wytoczeniu powództwa

pozostawałby do zastosowania wobec powoda art. 102 k.p.c.

Istota sporu sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy w chwili zamknięcia rozprawy

w Sądzie Okręgowym sytuacja finansowa Zakładu Opieki nad Matką i Dzieckiem była

tego rodzaju, że nie odzyskał on zdolności do zaspokojenia wierzytelności powoda a

jednocześnie nieuprawnione byłoby prognozowanie co do realności stania się przez niego

wypłacalnym w czasie, który – zważywszy na dotychczasowy okres oczekiwania powoda,

ale jednocześnie trudną sytuację służby zdrowia w ogóle – należałoby uznać za

odpowiedni. Gdyby się okazało, że w czasie orzekania przez Sąd Okręgowy pozwany

podjął realizację Programu Restrukturyzacyjnego przyjęto w uchwale z dnia 24

października 2003 r., oraz, że w wyniku tego Zakład Opieki nad Matką i Dzieckiem

odzyskał wypłacalność wobec powoda lub w odpowiednim czasie, dającym się

przewidzieć, istniała tego realna szansa, to by nie było podstaw do przyjęcia, że

spełniona została przesłanka niemożności pokrycia ujemnego wyniku finansowego przez

Zakład we własnym zakresie i brak byłoby podstaw do stwierdzenia, że pozwany miał

obowiązek działania przewidzianego w art. 60 ust. 3 i 4 ustawy zoz. Wymaga

podkreślenia, że w takim przypadku brak byłoby też podstaw do oceny, że powód poniósł

szkodę wynikłą z trwałej niemożności wyegzekwowania swojej wierzytelności.

W zaskarżonym wyroku Sąd Okręgowy zastosował art. 60 ust. 3 i 4 ustawy zoz bez

uwzględnienia właściwej wykładni określenia „nie może pokryć ujemnego wyniku

finansowego we własnym zakresie” w świetle jego literalnego brzmienia jak i w kontekście

funkcji powyższego zapisu na tle zasady przewidzianej w art. 60 ust. 1 ustawy zoz. Nie

rozważył też treści pism na kartach 262 i 263 pod kątem oceny działań pozwanego

podjętych w toku procesu w kierunku zaspokojenia wierzytelności powoda. Powyższe

usprawiedliwia zarzut kasacji naruszenia w zaskarżonym wyroku przepisów art. 60 ust. 3 i

4 ustawy zoz oraz art. 233 § 1 k.p.c. in fine i uzasadnia uchylenie wyroku i przekazanie

sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania (art. 3933

§ 1 k.p.c. w brzmieniu

sprzed zmiany wprowadzonej ustawą z dnia 22 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy –

Kodeks postępowania cywilnego...(-) Dz. U. Nr 13 z 2005 r. poz. 98 – art. 3 tej ustawy.

Nie był zasadny zarzut kasacji dotyczący naruszenia art. 1 i 177 § 1 k.p.c. Ocena,

czy organ założycielski dopuścił się czynu niedozwolonego należy do sądu i nie jest

zależna od uprzedniej decyzji organu administracji publicznej, względnie od jego

stanowiska. Co do zarzutu naruszenia art. 4201

§ 1 k.c., to w części obejmującej

11

stwierdzenie, że Sąd Okręgowy dopuścił się w zaskarżony wyroku błędnej wykładni

kasacja nie poddawała się osądowi ponieważ nie zawiera argumentów na rzecz mylnego

rozumienia treści bądź znaczenia wymienionego przepisu. W części dotyczącej

zastosowania tego przepisu ze skutkiem dla pozwanego niekorzystnym zarzut

skarżącego należało uznać za przedwczesny wobec dotychczasowego, nienależytego

ustalenia przez Sąd Okręgowy stanu faktycznego sprawy. Bezzasadność względnie

bezprzedmiotowość tych zarzutów nie miała wpływu na ocenę kasacji jako

usprawiedliwionej z przyczyn przedstawionych wcześniej. O kosztach orzeczono na

postawie art. 108 § 2 k.p.c.