II CK 61/05

Sygn. akt II CK 61/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 września 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z powództwa Zakładu (...) "P.(...)" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w

Ł.

przeciwko "I.(...)" Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł. o zapłatę 55.510 zł, na

rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 15 września 2005 r., na skutek kasacji strony

pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 31 sierpnia 2004 r., sygn. akt I ACa (...),

oddala kasację i zasądza od pozwanej na rzecz strony powodowej kwotę 2.700 zł

tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

W dniu 19.05.1994 r. Zakład (...) „P.(...)” jako wynajmujący i spółka z o. o. „I.(...)”

jako najemca zawarły umowę najmu hali fabrycznej nr (...), położonej w Ł. przy ul. W. na

czas oznaczony 5 lat. Najemca zobowiązał się w niej do zapłaty czynszu, kosztów

zużycia energii elektrycznej i cieplnej. Protokolarne przekazanie przedmiotu najmu

nastąpiło 16.05.1994 r. Pozwana Spółka podnajmowała przedmiotową halę od sierpnia

1995 r. J. M. i A. Ł. wspólnikom spółki cywilnej „M.(...)”, a następnie od czerwca 1999 r.

2

wspólnikom spółki cywilnej „T.(...)”. Podnajmujący halę J. M. i A. Ł. dokonali znacznych

nakładów na przedmiot najmu i nakłady te nie zostały im zwrócone przez spółkę „I.(...)”.

W dniu 12.12.2000 r. wynajmujący Zakład (...) wystąpił do sądu z żądaniem ustalenia

nieważności umowy najmu z 19.05.1994 r. Odpis pozwu został doręczony spółce „I.(...)”

w dniu 23.01.2001 r. Wyrokiem z dnia 29.06.2001 r. Sąd stwierdził nieważność umowy

najmu. W tych okolicznościach wynajmujący Zakład (...) wystąpił przeciwko pozwanej

Spółce „I.(...)” z żądaniem wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z przedmiotowej

hali. Na podstawie opinii biegłego Sąd I instancji ustalił wysokość tego wynagrodzenia

na kwotę 55.510 zł za okres 1.03.2002 r. do 31.07.2002 r. i tę kwotę sąd I instancji

zasądził różnicując ją na kwoty: 28.230,36 zł z odsetkami od 2.10.2002 r.; 21.769,36 zł z

odsetkami od 11.02.2003 r. i 5.510 zł z odsetkami od 5.01.2004 r. wobec kolejnego

rozszerzania powództwa.

Sąd Okręgowy nie uwzględnił przy tym zarzutu potrącenia z uwagi na brak

określenia kwotowo i udokumentowania należności, a nadto zgłoszenie zarzutu było

spóźnione w świetle art. 47914

§ 2 k.p.c.

Sąd Apelacyjny – rozpoznając apelację pozwanego – dokonał jedynie korekty

zaskarżonego wyroku w ten sposób, iż zasądził kwotę 50.000 zł z odsetkami od

11.02.2003 r. i kwotę 5.510 zł z odsetkami od 5.01.2004 r., oddalając żądanie zapłaty

odsetek za okres 2.10.2002 r. do 10.02.2003 r. od kwoty 28.130,36 zł. Sąd Apelacyjny

podzielił przy tym ocenę prawną Sądu Okręgowego.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyła pozwana Spółka. Zarzuciła naruszenie

przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy wskazując na

przepisy art. 227, 232, 233, 278, 282, 328 § 2, 203, 47913

, 316, 503 w związku z art.

47912

i 355 k.p.c. W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej wskazała na naruszenie art.

44, 46, 222, 224, 498 i art. 6 k.c., a nadto art. 1 pkt 7, art. 7 i 198 ustawy z dnia

21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze

zm.). Wskazując na powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Wstępnie należy dokonać zastrzeżenia. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia

22.12.2004 r. o zmianie ustawy kodeks postępowania cywilnego i ustawy – prawo

ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98) do przyjęcia i

rozpoznania kasacji od orzeczeń wydanych przed dniem 6.02.2005 r. stosuje się

3

przepisy dotychczasowe. Oznacza to, że do kasacji wniesionej w niniejszej sprawie

znajdują zastosowanie art. 392 – 39320

k.p.c.

2. Zarzuty odnoszące się do naruszenia przepisów postępowania należy

rozważyć w pierwszej kolejności, skoro dopiero przy prawidłowo ustalonym stanie

faktycznym można odnieść się do zarzutów dotyczących naruszenia prawa

materialnego. Zarzuty pozwanej Spółki w zakresie naruszenia przepisów postępowania

można zgrupować następująco: pierwsza związana jest z czynnościami procesowymi

strony powodowej w postaci rozszerzenia powództwa i zrzeczenia się roszczenia z

cofnięciem pozwu; druga związana jest z korzystaniem przez sąd z dowodu z opinii

biegłego W.; trzecia dotyczy zastosowania ograniczeń procesowych obowiązujących w

postępowaniu gospodarczym.

Ustosunkowując się do zarzutów związanych z czynnościami procesowymi strony

powodowej w zakresie przedmiotowej modyfikacji powództwa stwierdzić należy, że

pozew pierwotnie obejmował kwotę 30.285,97 zł i rozpoznany był w postępowaniu

upominawczym; sąd wydał nakaz zapłaty. Żądanie pierwotne dotyczyło zapłaty czynszu.

Po wniesieniu sprzeciwu nastąpiła w zwykłym postępowaniu zmiana powództwa w

piśmie z dnia 5.02.2003 r. przez żądanie zapłaty kwoty 50.000 zł z odsetkami odrębnie

od kwoty 28.230,36 i 21.769,64 zł tytułem wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z

nieruchomości. Na rozprawie w dniu 11.02.2003 r. nastąpiło sprecyzowanie żądania o

tyle, iż powódka domagała się zapłaty kwoty 50.000 zł z odsetkami od tej kwoty od dnia

1.08.2002 r. Kolejna modyfikacja żądania została dokonana na rozprawie w dniu

29.05.2003 r. odnośnie daty liczenia odsetek. Powódka żądała nadal zasądzenia kwoty

50.000 zł tytułem wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z odsetkami od 11.02.2003

r. cofając pozew w pozostałym zakresie ze zrzeczeniem się roszczenia. Nie jest więc

tak, jak twierdzi pozwana Spółka, że na rozprawie w dniu 29.05.2003 r. powódka

zgłosiła nowe roszczenie o zapłatę 50.000 zł z tytułu wynagrodzenia za bezumowne

korzystanie z nieruchomości, zaś zrzekła się roszczenia o zapłatę czynszu. Powódka

bowiem dokonała wcześniej modyfikacji powództwa przez jego rozszerzenie (nota bene

uiszczając należny wpis) do kwoty 50.000 zł i wskazanie innej podstawy faktycznej

(zamiast czynszu, wynagrodzenia za bezumowne korzystanie). W tym kontekście

oświadczenie powódki na rozprawie z dnia 29.05.2003 r. o cofnięciu pozwu ze

zrzeczeniem się roszczenia mogło i odnosiło się tylko do żądania odsetek od kwoty

50.000 zł sprzed daty 11.02.2003 r. (żądanie zasądzenia od tej kwoty odsetek liczonych

od wcześniejszej daty było przecież zgłoszone na rozprawie w dniu 11.02.2003 r.). Tak

4

też trafnie zinterpretował te oświadczenie procesowe powódki Sąd Apelacyjny, nie

naruszając w żaden sposób wskazanych w kasacji przepisów postępowania.

Druga grupa zarzutów procesowych wiąże się z opinią opracowaną przez

biegłego W., który określił wysokość wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z

nieruchomości. Zarzuca się, że jest to biegły z zakresu rolnictwa i ogrodnictwa oraz

szacunku nieruchomości, a nie biegły w zakresie ustalania wysokości czynszu. Rzecz

polega na pewnym nieporozumieniu. W sprawie niniejszej nie chodzi przecież ani o

ustalenie wartości nieruchomości, ani o określenie wysokości czynszu. Chodzi zaś o

ustalenie wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Odwoływanie się

więc do przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami jest chybione. Zresztą

wskazany tu W. jest biegłym sądowym w zakresie szacowania wartości nieruchomości.

Nie ma też biegłych odnośnie ustalenia wysokości czynszów, a przecież w sprawie nie

chodzi o ustalenie wysokości czynszu. Nie sposób więc przyjąć, aby biegłemu

sądowemu w zakresie szacowania nieruchomości odmówić wiadomości specjalnych

odnośnie ustalenia wysokości wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z

nieruchomości. Posiadane wiadomości i doświadczenie w tym przedmiocie przez

biegłego W., potwierdza opracowana przez niego opinia.

Odnośnie nieprawidłowości w zakresie stosowania przepisów o postępowaniu

odrębnym w sprawach gospodarczych należy przede wszystkim zwrócić uwagę na

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23.II.2005 r. III CK 323/04 (dotychczas

niepublikowany), w którym stwierdzono, że w postępowaniu upominawczym, również w

sprawie gospodarczej, pozwany po wniesieniu sprzeciwu od nakazu zapłaty, może

zgłosić zarzut potrącenia. Należy jednak zaznaczyć, że nieuwzględnienie zarzutu

potrącenia zgłoszonego przez pozwaną Spółkę nie nastąpiło z tej przyczyny, iż

zgłoszono go po wniesieniu sprzeciwu od nakazu zapłaty. U podstaw takiej oceny

zarzutu potrącenia legło to, że zarzut ten nie został udokumentowany i ta ocena nie jest

podważona. Jeśli zaś zarzut potrącenia nie został wykazany, to nie sposób uznać, aby

mogło nastąpić naruszenie art. 498 k.c.

3. Zarzuty związane z naruszeniem przepisów prawa materialnego dotyczą

przepisów art. 44,46, 222 i 224 k.c. Wskazanie, że w sprawie nastąpiło naruszenie art.

44 k.c. (definicja mienia) i art. 46 k.c. (definicja nieruchomości) jest chyba wynikiem

pomyłki i nie wymaga komentarza. Podobnie trudno uznawać, aby mogło w sprawie

niniejszej dojść do naruszenia art. 222 k.c. regulującego powództwo windykacyjne i

negatoryjne. Wnosząca kasację nie wskazuje zresztą na czym miało polegać

5

naruszenie tego przepisu, którego Sąd Apelacyjny nie stosował. Rozważenia wymaga

natomiast zarzut naruszenia art. 224 k.c. W rzeczy samej pozwana Spółka była

posiadaczem zależnym po zawarciu umowy najmu, natomiast stwierdzenie nieważności

umowy najmu przez Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 29.06.2001 r. spowodowało, że

dalsze władanie przedmiotem najmu nie miało tytułu prawnego. Pozwana Spółka stała

się więc posiadaczem samoistnym w złej wierze, a więc zgodnie z art. 225 k.c. jej

obowiązki, także w zakresie wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z

nieruchomości, są takie same, jak samoistnego posiadacza w dobrej wierze od chwili,

kiedy dowiedział się o wytoczeniu powództwa windykacyjnego. Nie może więc być – co

do zasady – żadnych wątpliwości, że pozwaną Spółkę obciąża obowiązek

wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Jeśli prawidłowo odczytać

sens zarzutu naruszenia art. 224 § 2 k.c., to pozwana Spółka nie kwestionuje samej

zasady, skoro nigdy nie było podważane prawo użytkowania wieczystego gruntu i

własności posadowionego na nim budynku przez stronę powodową. Natomiast pozwana

Spółka nie godzi się z tym, że za punkt wyjścia do ustalenia wysokości wynagrodzenia

za bezumowne korzystanie z nieruchomości bierze się jej stan po dokonaniu nakładów,

a nie stan poprzedni (bez nakładów). W istocie rzeczy decyduje okres za jaki żąda się

wynagrodzenia za bezumowne korzystanie. W sprawie niniejszej chodzi o

wynagrodzenie za okres od 1.03.2002 r. do 31.07.2002 r. W tym okresie nakłady były

już dokonane, a zatem były one własnością strony powodowej jako części składowe

nieruchomości, zaś pozwanej przysługiwało roszczenie o zwrot wartości nakładów. Jeśli

tak, to podstawą obliczenia wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości

są pożytki cywilne jakie z tej nieruchomości mogła uzyskać strona powodowa zawierając

umowę najmu czy też dzierżawy nieruchomości będącej w takim stanie, w jakim była w

okresie, za jaki żąda wynagrodzenia. Tylko taki sposób obliczenia wysokości

wynagrodzenia jest uzasadniony.

Reasumując, brak w sprawie usprawiedliwionych podstaw kasacyjnych, co

skutkuje oddaleniem kasacji (art. 39312

k.p.c.).