III CK 43/05

Sygn. akt III CK 43/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 września 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z powództwa Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w N.

przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia - (...) Oddziałowi Wojewódzkiemu w K. o

zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 14 września 2005 r.,

kasacji strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 20 sierpnia 2004 r.,

sygn. akt I ACa (...),

oddala kasację i nie obciąża strony powodowej kosztami postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powód Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej im. (...) w N. wniósł o

zmianę umowy zawartej w dniu 30 grudnia 2000 r. z Narodowym Funduszem Zdrowia

(...) Oddział Wojewódzki w ten sposób, że na pozwany Fundusz zostanie włożony

obowiązek zapłaty kwoty 7.337.458,72 zł tytułem wypłaconych przez powoda

obligatoryjnych podwyżek płac oraz kwoty 9.805.901,91 zł tytułem niewypłaconych ale

2

wymagalnych podwyżek wynikających z ustawy z dnia 22 grudnia 2000 r. (tzw. ustawa

203). Jako podstawę swojego żądania wskazał art. 3571

k.c.

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 24 marca 2004 r. oddalił powództwo

wskazując, że nie zachodzą przesłanki z art. 3571

k.c. Przesłanką taką nie może być

uchwalenie ustawy z dnia 22 grudnia 2000 r., gdyż strony znały jej treść w dacie

ostatecznego kształtowania treści kontraktu.

Apelacja strony powodowej została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego z

dnia 20 sierpnia 2004 r. Sąd ten podzielił ustalenia faktyczne oraz ich ocenę prawną

dokonaną przez Sąd pierwszej instancji. Wskazał, że nie zostały spełnione przesłanki

określone w art. 3571

k.c. W dacie sporządzania aneksu do umowy w dniu 30 grudnia

2000 r. powód znał już poziom swoich zobowiązań wynikających z wejścia w życie art.

4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu

przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U.

1995, nr 1, poz. 2 ze zm.). Wprawdzie ustawa z dnia 22 grudnia 2000 r. weszła w życie

1 stycznia 2001 r., a opublikowana została 24 stycznia 2001 r., ale stronom znana była

wcześniej jej treść.

Kasacja powoda oparta została na obu podstawach. W ramach podstawy

naruszenia prawa materialnego wskazany został art. 3571 k.c., a w ramach podstawy

naruszenia przepisów postępowania art. 233 § 1 i art. 382 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano już, że powołanie w kasacji jako

naruszonego art. 233 § 1 k.p.c. wymaga wykazania, że sąd wykroczył poza granice

swobodnej oceny dowodów. Oznacza to niezbędność wykazania, że wnioski

wyprowadzone przez sąd z zebranego materiału dowodowego były nielogiczne bądź

sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego albo też wykazanie, że sąd oparł

swoje ustalenia na dowodach przeprowadzonych nieprawidłowo czy wreszcie nie

rozważył wszechstronnie zebranego materiału dowodowego. Takiego wywodu zabrakło

w kasacji powoda, który polemizuje jedynie z ustaleniami i oceną zebranego materiału

dokonaną przez Sąd Apelacyjny.

Także zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. nie można zostać uznany za trafny.

Powołanie się na naruszenie tego przepisu możliwe jest jedynie w sytuacjach, gdy sąd

drugiej instancji pominie część zebranego materiału dowodowego, a więc orzeknie na

podstawie własnego materiału z pominięciem tego, który zgromadził sąd pierwszej

instancji lub też orzeknie na podstawie materiału zgromadzonego przez sąd pierwszej

3

instancji z pominięciem wyników przeprowadzonego przez siebie postępowania

dowodowego (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 1999 r., II

CKN 100/98, OSNC 1999, nr 9, poz. 146 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24

stycznia 2002 r., III CKN 495/00, OSNC 2002, nr 11, poz. 143). Tego rodzaju uchybienie

nie występuje w rozpoznawanej sprawie.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 3571

k.c. trzeba przede wszystkim

rozważyć, czy zmiana ustawy może stanowić nadzwyczajną zmianę okoliczności, o

której mowa we wskazanym przepisie. Sąd Najwyższy wyraził już pogląd, że taka

możliwość występuje, gdy zakres, kształt i stopień dokonanej zmiany legislacyjnej,

niemożliwe wcześniej do przewidzenia, wpłynęły w istotny sposób na sytuację

majątkową przynajmniej jednej ze stron umowy (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21

kwietnia 2005 r., III CK 645/04, niepubl.). Jednak przyjęcie, że zmiana ustawodawcza

rodzi możliwość ingerencji sądu w treść zawartej umowy wymaga stwierdzenia, iż

spełnione zostały wszystkie przesłanki określone w art. 3571

k.c.

Zgodnie ze zdaniem pierwszym powołanego wyżej przepisu, jeżeli z powodu

nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone z

nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie

przewidywały przy zawarciu umowy, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie

z zasadami współżycia społecznego, oznaczyć sposób wykonania zobowiązania,

wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy. Gdyby założyć, że w

rozpoznawanej sprawie zostały nawet spełnione przesłanki w postaci nadmiernych

trudności lub rażącej straty dla jednej ze stron umowy, a zmiana ustawy stanowiła

nadzwyczajną zmianę okoliczności, to pozostaje do rozważenia możliwość przewidzenia

przez strony w chwili zawarcia umowy skutków tej zmiany.

W okolicznościach sprawy nie sposób przyjąć, że strony, zawierając aneks do

umowy w dniu 30 grudnia 2000 r., nie przewidziały wejścia w życie art. 4a ustawy o

negocjacyjnym systemie kształtowania wynagrodzeń. Ustawa wprowadzająca ten

przepis została uchwalona w dniu 22 grudnia 2000 r. Jej uchwalenie poprzedzały

zdarzenia relacjonowane obszernie przez środki masowego przekazu, a treść

uchwalonego przepisu także była prezentowana. Wprawdzie została ona ogłoszona w

dniu 24 stycznia 2001 r. z mocą obowiązującą od dnia 1 stycznia 2001 r., a więc za

spełnioną można by uznać przesłankę wystąpienia zdarzenia sprowadzającego

nadzwyczajną zmianę okoliczności już po zawarciu umowy, ale nie sposób przyjąć, że

4

strony nie przewidziały zmiany wprowadzanej wskazaną ustawą. Oznacza to, że nie jest

możliwe zastosowanie art. 3571 k.c.

Z tych względów kasacja powoda podlegała oddaleniu (art. 39312

k.p.c. w

związku z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks

postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz. U.

2005 r. Nr 13, poz. 98). Sąd Najwyższy nie obciążył strony powodowej kosztami

postępowania kasacyjnego kierując się treścią art. 102 k.p.c.